همزمان با تضعیف جایگاه بینالمللی جمهوری اسلامی ایران ازجمله در آمریکای لاتین و در شرایطی که تعداد کشورهای متحد واشینگتن در این «حیاط خلوت» آمریکا هر روز بیشتر میشود، مناسبات اسرائیل هم با این بخش از جهان رو به شکوفایی گذاشته است.
دولت بنیامین نتانیاهو این روزها مشغول انتصاب سفیران جدیدی است که قرار است کار خود را در ونزوئلا، بولیوی و سایر کشورهای این منطقه آغاز کنند.
گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، که به تازگی از آرژانتین و پاراگوئه دیدار کرد، سال ۲۰۲۶ را «سال آمریکای لاتین» برای اسرائیل نامیده است.
روزنامۀ یدیعوت آحرونوت ۱۷ دیماه در مطلبی نوشت کاخ سفید از تقویت جایگاه اسرائیل در آمریکای لاتین خشنود است.
بعد از بازداشت نیکلاس مادورو رئیسجمهور مخلوع ونزوئلا به دست آمریکا، دونالد ترامپ و وزیران خارجه و دفاع آمریکا، پیاپی از لزوم تسلط ایالات متحده بر «نیمکره غربی» سخن میگویند. منطقهای که آمریکا و اسرائیل در آن، منافع مشترکی دارند.
همزمان اسرائیل در منطقۀ معروف به «شاخ آفریقا» هم جای پای خود را تقویت کرده و در عین حال، ضمن همکاری با هند، منافعش در حوزۀ خلیج عدن و دریای سرخ در نزدیکی یمن را هم دنبال میکند.
در همین راستا بود که اسرائیل تبدیل به اولین کشوری شد که «سومالیلند» را بهعنوان کشوری مستقل به رسمیت شناخت.
در پی نخستین سفر رسمی وزیر خارجه اسرائیل به هارگِیسا، مرکز سومالیلند، مقامات این «کشور» تأیید کردند که علاوه بر توافق برای گشایش سفارتخانه و تبادل سفیر، استقرار یک پایگاه نظامی اسرائیلی در ساحل این منطقه هم مورد بحث طرفین بوده است؛ امری که اسرائیل آن را پیش از هر چیز در راستای مقابله با جمهوری اسلامی و گروه نیابتی اش، حوثیهای یمن، در دستور کار قرار داده است.
فصلی تازه در روابط اسرائیل و ونزوئلا؟
زمانی که در میانهٔ پاییز، نام ماریا کورینا ماچادو به عنوان برندهٔ نوبل صلح سال ۲۰۲۵ اعلام شد، او در یکی از نخستین تماسهای خود، با بنیامین نتانیاهو سخن گفت و از ضرباتی که اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه به جمهوری اسلامی ایران، متحد نیکلاس مادورو، وارد کرده بود، تقدیر و بر همبستگی خود و حامیانش با مردم اسرائیل تأکید کرد.
خانم ماچادو، که از مدتها پیش از دریافت نوبل صلح حامی شاهزاده رضا پهلوی، شخصیت مورد حمایت برخی از دولتمردان اسرائیلی بوده، در پیامهایش تأکید کرد که تضعیف جمهوری اسلامی بهعنوان رهبر «محور شرارت» در نتیجۀ اقدامات اسرائیل، تحولی در راستای منافع «ملتهای ونزوئلا، اسرائیل و ایران» بوده است.
در پی بازداشت نیکلاس مادورو، دولتمردان اسرائیل با حمایت از این اقدام، نسبت به اعزام دوبارهٔ سفیر به کاراکاس ابراز امیدواری کردند و از سوی دیگر، حامیان خانم ماچادو هم بر لزوم گشودن فصلی نوین از روابط و همکاری با اسرائیل تأکید کردند.
به گزارش رسانههای اسرائیل، وزارت خارجه دولت بنیامین نتانیاهو احتمال انتصاب سفیر در کاراکاس، پس از ۱۷ سال بحران بین دو کشور را مد نظر قرار داده است.
به نوشتهٔ تایمز اسرائیل در ۱۸ دیماه، حتی اگر دلسی رودریگز، معاون مادورو که فعلا جای او را گرفته در قدرت بماند، روابط نزدیک کاراکاس و تهران در طول دو دهۀ اخیر، متزلزل شده و او زیر فشار آمریکا، ناچار به طرد نیروهای ایرانی از ونزوئلا خواهد شد.
«بهبود» روابط اسرائیل با سایر کشورهای آمریکای لاتین
بولیوی: اسرائیل بهتازگی گالی داگان، سفیر خود در پرو را به عنوان سفیر غیرمقیم در بولیوی، تا زمان گشایش رسمی سفارت در این کشور منصوب کرد.
رسانههای اسرائیل، بهبود مناسبات تا سطح تبادل سفیر با بولیوی را نتیجۀ بهسردی گرائیدن روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران ارزیابی کردهاند.
هفده سال پیش، دولت وقت بولیوی به ریاست ایوو مورالس که دوست هوگو چاوز و محمود احمدینژاد بود، مناسبات با اسرائیل را قطع کرد. دو کشور در دورهای کوتاه روابط خود را از سر گرفته بودند؛ اما بهدنبال آغاز جنگ غزه، بولیوی بار دیگر رابطۀ خود را با اسرائیل قطع کرد.
در میانهٔ پاییز امسال که رودریگو پاز پریرا به قدرت رسید، این سیاستمدار راست میانه بر ازسرگیری سریع روابط با اسرائیل و تبادل سفیر تأکید کرد. رودریگو پاز پریرا که حامی دونالد ترامپ است، وزیر خارجه خود را به واشینگتن فرستاد تا در آنجا قرارداد رسمی تجدید روابط با اسرائیل را با گیدئون سعار، همتای اسرائیلیاش، امضا کند.
کلمبیا و اکوادور: رسانههای اسرائیل از تلاش برای بهبود روابط دو کشور خبر میدهند و دولت کلمبیا هم که در آغاز جنگ غزه، روابطش با اسرائیل را قطع کرده بود، به این امر چراغ سبز نشان داده است.
روابط سرد اسرائیل و اکوادور هم دوباره تا سطح تبادل دوباره سفیر و گشایش سفارت اسرائیل در پایتخت آن کشور ارتقا یافته است.
آرژانتین و پاناما: از سوی دیگر این دو کشور، مواضعی جدی در حمایت از اسرائیل دارند. خاویر میلی، رئیسجمهور آرژانتین و متحد دونالد ترامپ، در دیدارهای خود از اسرائیل بارها بر ارتباط با دولت و ملت یهودی تأکید کرده است.
گواتمالا: این کشور آمریکای لاتین زمان کوتاهی پس از انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم در بهار ۲۰۱۸، گامی مشابه برداشت و هشت سال است که سفارتش را در اورشلیم دایر کرده است.
پاراگوئه: پاراگوئه هم که از دیگر کشورهایی است که سفارت خود را به اورشلیم منتقل کرده، به تازگی میزبان وزیر خارجه اسرائیل بود. سانتیاگو پنیا پالاسیوس رئیسجمهور پاراگوئه، از آغاز حمله گروه افراطی حماس به اسرائیل حامی این کشور بود و در جریان جنگ غزه، در کنست سخنرانی کرد.
هندوراس: به نوشتهٔ یدیعوت آحرونوت، نصری آسفورا (عصفوره)، ملقب به «پاپو تیتو»، زاده شده در یک خانوادهٔ مهاجر فلسطینی در هندوراس که ماه گذشته به عنوان رهبر «حزب ملی» کشورش برنده انتخابات شد و در آستانه تکیه زدن بر کرسی ریاستجمهوری است، بهزودی از اسرائیل دیدار خواهد کرد. آسفورا از سوی دونالد ترامپ حمایت شده و وزیر خارجه اسرائیل هم پیروزی او را تبریک گفت.
رئیسجمهور پیشین هندوراس، در آغاز جنگ غزه، رابطۀ کشورش با اسرائیل را قطع کرده بود.
جالب آنکه نصری آسفورا در انتخابات در مقابل سالوادور نصرالله، از حزب لیبرال که او هم از یک خانوادهٔ فلسطینی اهل کرانه باختری است، پیروز شد.
برزیل: در دوره تازۀ رهبری لولا داسیلوا و پس از یک دوره مناسبات گرم اسرائیل با ژائیر بولسانارو، دولت برازیلیا با وجود داشتن سفارت در اسرائیل، با بنیامین نتانیاهو روابط سردی دارد؛ اما گزارشهای رسانههای اسرائیل حاکی از تلاش دوجانبه برای بهبود این مناسبات است.
این گزارشها حاکی است که بهبود نسبی روابط لولا با دونالد ترامپ بر کاهش خصومت دولت برزیل با اسرائیل تأثیر گذاشته و اسرائیل امیدوار است بتواند دوباره روابط گرم گذشته با برزیل را از سربگیرد. برزیل با وجود سردی روابط سیاسی، دادوستد گستردهٔ بازرگانی با اسرائیل را ادامه داده است.
کوبا: در صورت تجدید ظاهراً قریبالوقوع مناسبات اسرائیل با ونزوئلا، کوبا تنها کشوری خواهد ماند که کماکان گامی به سوی اسرائیل برنداشته است. با این حال، حاکمیت در هاوانا با وجودی که هیچگاه روابط رسمی با اسرائیل نداشته، از مدتها پیش از بازگشت دونالد ترامپ به قدرت، به اسرائیلیها اجازهٔ سفر داده و تا حد زیادی از اتخاذ مواضع تند ضد اسرائیلی کاسته است.
خیز اسرائیل به سوی ایجاد پایگاه نظامی در خلیج عدن
به رسمیت شناختن سومالیلند به عنوان یک «کشور مستقل» از سوی اسرائیل در ماه گذشته، جنجال بزرگی در خاورمیانه و آفریقا ایجاد کرد. زمانی که بنیامین نتانیاهو اسناد بهرسمیت شناختن «کشور» سومالیلند را امضا کرد، در واقع از بیش از سه دهه روابط پنهان میان اسرائیل با مقامات سومالیلند پرده برداشت.
اسرائیل و سومالیلند بیاعتنا به جنجال اخیر و نشستهای اتحادیه آفریقا و اعتراضات سومالی، گامهای دیگری در مسیر ارتقای روابط برداشتند؛ هم وزیر خارجه اسرائیل این روزها به «پایتخت» سومالیلند سفر کرد و هم دقه کاسیم (قاسم)، مدیرکل بخش سیاسی وزارت خارجه «دولت سومالیلند» در گفتوگو با شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل تأیید کرد که موضوع استقرار یک پایگاه نظامی اسرائیلی در سواحل خلیج عدن مورد گفتوگوی طرفین بوده است.
او گفت این امر به توافقات پس از گشایش سفارتخانهها مربوط و «بخشی از همکاری امنیتی در مبارزه با تروریسم و ایجاد ثبات در عرصه دریایی» است.
تمامی کارشناسان و تحلیلگران اسرائیل، تصمیم نتانیاهو دربارۀ شناسایی سومالیلند را، در راستای رویکرد اسرائیل در تضعیف هرچه بیشتر جمهوری اسلامی ایران و متحدین حوثیاش در خلیج عدن ارزیابی میکنند.
همزمان، اندیشکده سادات-بگین در اورشلیم ۱۷ دیماه در گزارشی تحلیلی نوشت که همکاریهای هند و اسرائیل در شاخ آفریقا، اتیوپی را نیز شریک راهبردی خود کرده و سفر ماه گذشته ناراندرا مودی، نخستوزیر هند به آدیسآبابا، گامی در تحقق این چشمانداز مشترک بوده است.
بر اساس این تحلیل، سومالیلند عملا «یک آزمایشگاه» برای «نظم غیررسمی» در محور اسرائیل و هند است و شناسایی سومالیلند، لنگرگاه گسترش همکاری بازرگانی هند در آفریقا، و بیش از آن، راهکاری برای تغییر الگوی تجارت منطقهای در قاره آفریقا است.
این اندیشکده حامی دولت نتانیاهو تأکید دارد که همکاری هند و اسرائیل در شاخ آفریقا فراتر از یک اتحاد امنیتی کلاسیک است و از این روی، بهرسمیتشناختن سومالیلند توسط اسرائیل به خودی خود، نه یک هدف، بلکه گامی اولیه در مسیر یک اتحاد گستردهتر برای تغییر قواعد منطقهای است.
