حوثیهای مسلح یمن که تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران هستند، روز هشتم فروردین نخستین حملات خود به اسرائیل از زمان آغاز درگیریهای کنونی خاورمیانه را انجام دادند. این حملات، خطر گسترش جنگ را افزایش داده و همچنین ممکن است تهدیدهای جدید برای کشتیرانی ایجاد کند.
حوثیها کیستند؟
حوثیها یک جنبش نظامی، سیاسی و مذهبی هستند که توسط خانواده الحوثی رهبری میشوند و در شمال یمن مستقرند. آنها به مذهب زیدی از شاخههای اسلام شیعه پایبندند.
حوثیها که سابقهٔ جنگهای چریکی با ارتش یمن را دارند، پس از اعتراضات موسوم به «بهار عربی» در سال ۲۰۱۱ قدرت خود را گسترش داده و روابط نزدیکتری با جمهوری اسلامی برقرار کردند. این گروه با استفاده از بیثباتی در کشور، در سال ۲۰۱۴ صنعا، پایتخت یمن، را تصرف کرد.
آمریکا میگوید ایران با کمک حزبالله، حوثیها را مسلح، تأمین مالی و آموزش داده است. حوثیها این موضوع را رد کرده و میگویند سلاحهای خود را به طور مستقل توسعه میدهند.
در حالی که برخی مقامات جمهوری اسلامی در سالهای اخیر از نفوذ تهران بر چهار پایتخت عربی از جمله صنعا، ابراز خرسندی کرده بودند و همچنین نیروهای بینالمللی محمولههای اسلحه از مبدا ایران به یمن را کشف کردند، علی خامنهای رهبر پیشین جمهوری اسلامی در سالهای آخر عمر خود ادعا کرد که جمهوری اسلامی نیروی نیابتی ندارد.
حوثیها چه قابلیتهایی دارند؟
عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ رهبری ائتلافی از کشورهای عربی را بر عهده گرفت تا با مداخلهٔ نظامی، این گروه را از قدرت کنار بزند.
حوثیها در جریان این درگیریها توانایی قابل توجهی در استفاده از موشک و پهپاد از خود نشان دادند و به تأسیسات نفتی و زیرساختهای حیاتی در عربستان سعودی و امارات متحده عربی حمله کردند.
پس از سالها جنگ که به یکی از بدترین بحرانهای انسانی جهان انجامید، سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ آتشبسی میان طرفهای درگیر در یمن برقرار کرد که همچنان پایدار مانده است.
چند روز پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گروههای افراطی فلسطینی به اسرائیل، که به جنگی طولانی در غزه انجامید، حوثیها هدف قرار دادن کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ را شروع کردند و مدعی شدند که این اقدام را در حمایت از فلسطینیان انجام میدهند.
آنها همچنین پهپادها و موشکهایی به سمت اسرائیل شلیک کردند و اسرائیل نیز با حملات هوایی به اهداف حوثیها پاسخ داد. آمریکا نیز حملاتی علیه حوثیها انجام داد.
با این حملات، حوثیها نشان دادند که از توانایی هدف قرار دادن اهدافی بسیار دور و همزمان مختل کردن مسیرهای کشتیرانی در اطراف شبهجزیره عربستان و دریای سرخ برخوردارند.
در آن زمان، برخی تحلیلگران دربارهٔ انگیزههای ورود حوثیها به جنگ گفتند که این حمله راهی برای جمهوری اسلامی است تا بر غرب فشار وارد کند.
ولف-کریستیان پائس، پژوهشگر ارشد در حوزه درگیریهای مسلحانه در مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک، به خبرگزاری رویترز گفت که این موضوع همچنین در داخل یمن به حوثیها کمک میکند، زیرا آنها نیاز دارند حکومت خود را توجیه کنند.
او گفت که حوثیها میتوانند بگویند اگر کمبود غذا یا مشکلاتی در نظام بهداشت و درمان وجود دارد، این بهدلیل فشار ایالات متحده و متحدانش است و هیچ ارتباطی با سوءمدیریت ما ندارد.
حوثیها در کجای «محور مقاومت» قرار دارند؟
حوثیها پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس با میانجیگری آمریکا در اکتبر ۲۰۲۵ بالاخره حملات خود را متوقف کردند. اما این آتشبس و توقف حملات حوثیها شکننده بود.
عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیها، ۱۴ اسفند پارسال، پنج روز پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، گفت که گروه او آماده است هر لحظه حمله کند.
او در یک سخنرانی تلویزیونی گفت: «در مورد تشدید نظامی و اقدام، انگشتان ما در هر لحظه روی ماشه است اگر تحولات ایجاب کند». اما برخلاف حزبالله لبنان و گروههای مسلح عراقی، آنها هیچ اعلامیه رسمی برای پیوستن به جنگ صادر نکردند.
در آن زمان، برخی تحلیلگران با اشاره به اقداماتی که حزبالله لبنان و گروههای شبهنظامی عراقی انجام دادند، بر این عقیده بودند که اساسا آن چه به عنوان «محور مقاومت» خوانده میشود، یک «موجودیت یکپارچه» نیست و بخشهایی از آن بسته به شرایط متفاوت، رفتارهای متفاوت و محاسبات خاص خود را دارد.
تحلیلگران معتقدند که دکترین مذهبی حوثیها مانند حزبالله و گروههای عراقی به رهبر جمهوری اسلامی وابسته نیست و هر چند ایران حوثیها را به عنوان بخشی از «محور مقاومت» معرفی میکند، اما این گروه مسلح در عین همسویی سیاسی با ایران و حزبالله، برای اقدامات خود عمدتاً انگیزههای داخلی دارد.
با این حال، حنین غدار، پژوهشگر موسسه واشینگتن، به خبرگزاری رویترز گفت که حوثیها اگر احساس کنند حکومت ایران ممکن است واقعاً دوام بیاورد، نمیخواهند این ارتباط را از دست بدهند. بنابراین ممکن است به نقطهای برسند که احساس کنند اگر کاری نکنند، این میتواند پیامدهایی داشته باشد.
او افزود: «اما در عین حال، میدانند که اگر اقدامی انجام دهند، آنچه را دارند از دست خواهند داد. لذا این یک تصمیم بسیار دشوار است. واقعاً بستگی دارد به اینکه مقامات جمهوری اسلامی تا چه حد به آنها فشار وارد میکنند».
تهدیدهای کنونی چه تاثیری بر شرایط جنگ دارد؟
سرانجام شامگاه هفتم فروردین، حوثیها هشدار خود را برای ورود به جنگ اخیر اعلام کردند و چند ساعت بعد، اسرائیل خبر داد که شلیک موشکی از سوی یمن را شناسایی کرده است. حوثیها روز ۹ فروردین از دو حمله خود در کمتر از ۲۴ ساعت خبر دادند و یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، وعده داد حملات بیشتری در راه است.
حملات جدید این گروه نیز نشاندهندهٔ تهدید بالقوهٔ جدیدی برای کشتیرانی جهانی در تنگهٔ بابالمندب است که پیش از این نیز بهدلیل بسته شدن عملی تنگه هرمز، آسیب دیده است.
تنگهٔ هرمز پیش از بسته شدن، محل عبور حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی مایع بود و ورود حوثیها به جنگ در شرایط کنونی ابزار فشاری در اختیار جمهوری اسلامی بر کشورهای منطقه بهویژه عربستان سعودی خواهد گذاشت.
تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ که این دریا را به خلیج عدن در اقیانوس هند متصل میکند، اکنون به نقطهٔ عبور حیاتی برای انتقال نفت عربستان سعودی از بندر ینبوع در غرب این کشور تبدیل شده است. این بندر اکنون تنها بندر اصلی عربستان سعودی است که امکان صادرات نفت این کشور را فراهم میکند که بهدلیل بسته شدن تنگهٔ هرمز متوقف شده است.
بر اساس ارزیابیها، عربستان سعودی صادرات نفت از این بندر را اکنون به «حدود چهار میلیون بشکه در روز» که یک رکورد بیسابقه است، افزایش داده است.
تنگه بابالمندب بهدلیل موقعیت جغرافیاییاش، به طول حدود صد کیلومتر و عرض حدود سی کیلومتر، به خاطر حملات احتمالی حوثیها در معرض خطر زیادی است و این حملات میتواند صادرات نفت را از آنجا مختل کند.
نگرانیها در بازارهای جهانی نسبت به عبور امن از این تنگه به حدی رسیده که حتی پیش از اعلام ورود حوثیها به جنگ، شرکتها احتیاط میکردند و تردد کشتیها از این گذرگاه نسبت به سال ۲۰۲۳ تنها ۵۵ درصد بود.
آیندهٔ مبهم یکی از نظامیشدهترین نقاط دنیا
در مجموع هرگونه اتفاق در تنگهٔ بابالمندب میتواند تنش نظامی را در این منطقه افزایش دهد زیرا آن یکی از نظامیشدهترین نقاط جهان است.
به عنوان نمونه، بزرگترین پایگاه ارتش فرانسه در خارج از این کشور، در جیبوتی، کشور واقع در آن سوی تنگه بابالمندب، قرار دارد و حدود ۱۵۰۰ نظامی در آن مستقر هستند.
ایالات متحده نیز تنها پایگاه دائمی خود در آفریقا با چهار هزار سرباز را در آنجا مستقر کرده و پکن نیز در سال ۲۰۱۷ اولین پایگاه نظامی خود در خارج از چین را در این منطقه تأسیس کرده است.
تنها جایگزین عبور از این تنگه برای کشتیها، دور زدن آفریقا از طریق جنوبیترین نقطه این قاره است که هزینههای حملونقل دریایی را افزایش میدهد.
با این حال، در شرایط کنونی که درگیریها به هم پیوند خورده، این احتمال هم وجود دارد که هرگونه کاهش تنش در منطقه خلیج فارس، به کاهش تنش در منطقه دریای سرخ نیز بیانجامد.