روزنامه فایننشال تایمز روز سوم اسفند گزارش داد که ایران با روسیه یک توافق تسلیحاتی «محرمانه» به ارزش ۵۰۰ میلیون یورو امضا کرده تا هزاران موشک پیشرفتهٔ دوشپرتاب خریداری کند.
به نوشته این روزنامه بریتانیایی، این توافق که ماه دسامبر در مسکو امضا شده، روسیه را متعهد میکند طی سه سال، پانصد سامانهٔ پرتاب «وربا» و دو هزار و ۵۰۰ موشک «۹ام۳۳۶» به ایران تحویل دهد.
«وربا» یکی از مدرنترین سامانههای پدافند هوایی روسیه است؛ موشکی دوشپرتاب که توانایی هدف قرار دادن موشکهای کروز، هواگردهای در حال پرواز در ارتفاع پایین و پهپادها را دارد.
این سامانه که توسط تیمهای کوچک و متحرک به کار گرفته میشود، به نیروهای زمینی امکان میدهد بهسرعت دفاعهای پراکنده ایجاد کنند، بدون آنکه به سامانههای راداری ثابت متکی باشند؛ سامانههایی که در برابر حملات آسیبپذیرتر هستند.
خبرگزاری رویترز نیز این گزارش را بازتاب داده است. رادیوفردا به طور مستقل نمیتواند این گزارش را تأیید کند.
در گزارش یادشده به اسناد فاششدهٔ روسیه که فایننشال تایمز میگوید آنها را مشاهده کرده و همچنین به چند منبع آگاه از جزئیات توافق استناد شده است.
بر اساس این توافق، تحویلها در سه مرحله و در فاصله سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ انجام خواهد شد.
با این حال یکی از افراد آگاه از این معامله گفته که احتمال دارد تعداد محدودی از این سامانهها زودتر به ایران تحویل داده شوند.
فایننشال تایمز نوشته که این قرارداد بعد از مذاکره میان شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه و نمایندگی وزارت دفاع ایران در مسکو نهایی شده است.
تلاش تهران برای بازسازی سامانهٔ دفاعی آسیبدیده
بر اساس گزارش فایننشال تایمز، تهران بهطور رسمی در تابستان سال جاری و در پی جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل درخواست این سامانههای موشکی را به روسیه ارائه کرده بود.
در جریان این جنگ، آمریکا سه تأسیسات هستهای ایران را هدف حمله قرار داد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت که آنها به طور کامل و مطلق نابود شدهاند.
شبکهٔ یکپارچهٔ پدافند هوایی ایران در این جنگ بهشدت تضعیف شد و این اتفاق به نیروی هوایی اسرائیل امکان داد که بهسرعت بر بخشهای وسیعی از کشور برتری هوایی پیدا کند.
فایننشال تایمز نوشته که این اقدام جمهوری اسلامی، «مهمترین» تلاش تهران برای بازسازی سامانههای پدافند هوایی آسیبدیده در جریان جنگ با اسرائیل به شمار میرود.
جزئیات این توافق همزمان با استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه فاش میشود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تهدید کرده است که اگر ایران برنامهٔ هستهای خود را متوقف نکند، با حملات نظامی روبهرو خواهد شد.
یک مقام ارشد پیشین آمریکایی در عین حال به این روزنامه گفته که روسیه احتمالاً این توافق را راهی برای بازسازی روابط با ایران تلقی میکند، چون در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل دستکم بهطور علنی به کمک متحد خود نشتافت.
به گفتۀ این مقام که نام او فاش نشده است، «روسها میخواهند ایران همچنان شریکشان باقی بماند. بنابراین حتی اگر نتوانند در میانهٔ بحران واکنش نشان دهند، پس از بحران تلاش خواهند کرد روابط را ترمیم کنند».
قرارداد جدید «وربا» میان شرکت «روساوبوروناکسپورت»، نهاد دولتی صادرات تسلیحات روسیه، و نمایندگی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران در مسکو، معروف به «مودافل» (MODAFL)، منعقد شده است.
این قرارداد توسط روحالله کاتبی، مقام مستقر در نمایندگی وزارت دفاع ایران در مسکو، تنظیم شده است؛ فردی که پیشتر نیز در فروش صدها فروند موشک بالستیک کوتاهبرد «فتح-۳۶۰» از سوی ایران برای استفاده در تهاجم روسیه به اوکراین نقش واسطه را ایفا کرده بود.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ کاتبی را بهدلیل نمایندگیِ مودافل تحریم کرد و وزارت خزانهداری آمریکا او را «نقطهٔ تماس دولت روسیه» با وزارت دفاع ایران توصیف کرده است.
«پروازهای نظامی» از مسکو به تهران
فایننشال تایمز نوشته است که سفیر ایران در مسکو این هفته ظاهراً تأیید کرد که چند پرواز اخیر از روسیه به ایران حامل محمولههای نظامی بودهاند.
کاظم جلالی به تلویزیون دولتی ایران گفت: «چند سالی است که ما توافقهای قوی نظامی و دفاعی با روسیه امضا کردهایم. فقط میتوانم بگویم این هواپیماها نشان میدهند که آن توافقها در حال اجرا هستند». او توضیح بیشتری در این زمینه نداد.
بر اساس این گزارش، یک فروند هواپیمای باری روسی ایلیوشین دستکم سه بار طی هشت روز گذشته از «مینرالنیه وودی» در شمال قفقاز به شهر کرج در ایران پرواز کرده است. دستکم یک فروند دیگر از همین هواپیما نیز در اواخر دسامبر از مینرالنیه وودی به ایران پرواز کرده بود.
گزارشها حاکی است که ایران در ماه ژانویه «شش فروند بالگرد تهاجمی روسی امآی ۲۸ دریافت کرده و یکی از آنها را در این ماه در تهران به کار گرفته شده است».
بر اساس اسنادی که فایننشال تایمز مشاهده کرده، روساوبوروناکسپورت موشکهای ۹ام۳۳۶ را به قیمت هر واحد ۱۷۰ هزار یورو و سامانهٔ پرتاب را به قیمت ۴۰ هزار یورو به ایران میفروشد. روسیه با وجود تحریمهای اقتصادی غرب، فروشهای بینالمللی تسلیحاتی خود را به طور معمول به یورو و دلار قیمتگذاری میکند.
این قرارداد همچنین شامل ۵۰۰ دوربین دید در شب «موگلی-۲» برای ردیابی هواپیماها و دیگر اهداف در تاریکی است.
توافق ایران و روسیه نشاندهنده تداوم همکاری نظامی میان دو کشور در زمانی است که نظارت و حساسیت غرب نسبت به این همکاریها افزایش یافته است.
تهران در جریان تهاجم روسیه به اوکراین، پهپادهای بسیاری در اختیار مسکو قرار داد و دو کشور در ژانویهٔ ۲۰۲۵ معاهدهای برای تقویت روابط دوجانبه امضا کردند.
ایران همچنین در پی خرید دو اسکادران از جنگندههای پیشرفته سوخو اییو ۳۵ از روسیه بوده است و مقامهای تهران از تأخیر در اجرای این سفارش گلایه کردهاند.
به گفتهٔ پاول لوزین، پژوهشگر ارشد مرکز تحلیل سیاست اروپا، تمایل مسکو به تأمین تسلیحات برای تهران همچنین نشان میدهد که روسیه علاقهای به رعایت تحریمهای «مکانیسم ماشه» سازمان ملل علیه ایران ندارد.