شش ماه پس از آغاز جنگ ۴۰ روزه ایران و آمریکا، بازار جهانی نفت و دیگر حاملهای انرژی همچنان ملتهب است و نوسان قیمت نفت از سویی و کاهش صادرات آن از کشورهای منطقه خاورمیانه بر اقتصاد جهانی تاثیر گذاشته است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، جنگهای ایران و اوکراین نه تنها صادارت نفت را کاهش داده، بلکه پالایش نفت هم در روسیه و کشورهای عرب منطقه که بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان هستند، با مشکل روبرو شده است.
حدود نیمی از نفت و مشتقات نفتی مورد نیاز جهان از کشورهایی تامین میشود که درگیر تنشهای منطقهای یا جنگ هستند.
بر اساس محاسبات رویترز، کشورهایی که هم اکنون درگیر جنگ و تنش داخلی یا منطقهای هستند در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۴۵ میلیون بشکه نفت و مشتقات نفتی که ۴۳ درصد عرضه جهانی را تشکیل میدهد، روانه بازار میکردند.
اما به گزارش این خبرگزاری، شش ماه پیش حملات اسرائیل و آمریکا به ایران آغازگر بحران بیسابقه عرضه نفت بود و هنوز هم نمیتوان چشمانداز روشنی را برای پایان جنگ متصور شد.
شماری از تاسیسات نفتی و پالایشگاههای کشورهای عربی هدف حمله قرار گرفتهاند و بسته ماندن تنگه هرمز هم چالشی بزرگ برای رساندن نفت به بازارهای جهانی بوجود آورده است.
همزمان، ورود حوثیهای یمن به این درگیری منطقهای و هدف قرار دادن نفتکشهای عربستان سعودی در تنگه بابالمندب و دریای سرخ مشکل مضاعفی برای صادرات نفت ایجاد کرده است.
در کنار این بحران شش ماهه، جنگ اوکراین و روسیه هم به کاهش تولید و پالایش نفت در این دو کشور منجر شده است.
به گزارش رویترز، جنگهای اوکراین و ایران ظرفیت جهانی پالایش نفت را حدود ده درصد کاهش داده است.
اوکراین پالایشگاههای روسیه را حتی تا عمق ۲۵۰۰ کیلومتری مرز دو کشور هدف قرار داده و روسیه مجبور شده که صادرات بنزین و گازوئیل را منع کند.
ایران یکی از واردکنندگان بنزین از روسیه بود.
اخیراً وزیر انرژی قزاقستان اعلام کرده که مسکو در خواست کرده است تا یکی از پالایشگاههای آن کشور نفت خام روسیه را تصفیه کند و ۳۰ درصد از محصولات تولید شده را به روسیه بازگرداند.
در کنار جنگهای اوکراین و ایران، تنش طولانیمدت در لیبی و محدودیت اعمالشده از طرف آمریکا بر صادرات نفت ونزوئلا در اوایل سال جاری میلادی نیز فشار بیشتری بر بازارها وارد کرده است.
در آغاز جنگ خاورمیانه، آژانس بینالمللی انرژی و آمریکا برای کنترل بازار و قیمت حاملهای انرژی صدها میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت خود را روانه بازار کردند ولی جای خالی این ذخایر پر نشده و به نگرانی دیگری دامن زده است.
بر اساس جدیدترین گزارش وزارت انرژی آمریکا، ذخایر استراتژیک نفت این کشور در اواسط ماه اوت به ۲۹۰ میلیون بشکه کاهش یافت که افتی کمسابقه از سال ۱۹۸۲ تا کنون بهشمار میرود.
در سال ۲۰۲۵ و پیش از شعلهور شدن جنگ در خاورمیانه مصرف روزانه نفت در جهان حدود ۱۰۴ میلیون بشکه در روز بود.
اما در سال جاری، جنگ و به تبع آن بالا رفتن قیمت نفت سبب شد بازار نفت حالت انقباضی به خود بگیرد و تقاضا روندی نزولی طی کند.
در جدیدترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی گفته شده که در سه ماهه دوم سال جاری تقاضا برای نفت، چهار میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت و در سال جاری عرضه نفت هم در مقایسه با سال گذشته شش میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز کمتر شده است.
در گزارش آژانس بینالمللی انرژی گفته شده که بازگشایی کامل تنگه هرمز مهمترین عامل در کاستن از فشار بر تامین انرژی مورد نیاز جهان، قیمت حاملهای انرژی و اقتصاد جهانی است.
حمله به تاسیسات نفتی کشورهای منطقه، عدم بازگشایی کامل تنگه هرمز، پر خطر شدن عبور نفتکشها از تنگه بابالمندب، محاصره دریایی بنادر ایران از طرف آمریکا و عدم تمایل تهران برای از سرگیری مذاکرات با واشینگتن، گریبان ایران را هم گرفته و آنچنان که عبدالناصر همتی رئیس بانک مرکزی گفته، صادرات نفت ایران به صفر رسیده است.