ناآرامیها و اعتراضات اقتصادی- سیاسی در ایران که بیش از ده روز از آغاز آن میگذرد، توجه بسیاری از شخصیتها و تحلیلگران سیاسی را جلب کرده، و بحث در این زمینه ازجمله در اسرائیل داغ است.
در این وضعیت مبهم، رسانههای اسرائیلی ضمن ادامهٔ پوشش خبری اعتراضات، در اقدامی کمسابقه بهطور مستقیم با معترضان داخل ایران گفتوگو میکنند تا دریابند آیا این اعتراضات، کشور را وارد مسیری تازه خواهد کرد یا شرایط «به روال ۴۷ سال گذشته» بازمیگردد؛ و در نتیجه، اسرائیل باید همچنان برای هر سناریویی آماده باشد.
«اندکی فروتنی»
زوهار پالتی، معاون پیشین سازمان موساد و رئیس پیشین بخش امنیتی-سیاسی وزارت دفاع اسرائیل، ۱۸ دی در گفتوگو با ایلانا دایان، گزارشگر ارشد اسرائیلی در رادیو ارتش، و نیز ۱۷ دی در گفتوگو با رادیوی افام ۱۰۳ تلآویو گفت: موساد، ارتش و نهادهای اطلاعاتی اسرائیل با وجود آگاهیهای گسترده از ایران، قادر نیستند ارزیابی کنند اعتراضات جاری به چه سمتوسویی خواهد رفت.
او با اشاره به تجربهٔ غافلگیریهای منطقهای و جهانی افزود بهتر است کسانی که این روزها با یقین و اطمینان از آینده تحولات ایران سخن میگویند، اندکی فروتنتر باشند.
پالتی تأکید کرد که نهادهای اطلاعاتی جهان در پیشبینی فروپاشی شوروی و نیز «بهار عربی» ناکام بودند و در رخدادهایی مانند اعتراضات کنونی ایران ممکن است «پنج دقیقه دیگر» اتفاقی رخ دهد که هیچ دستگاه اطلاعاتی قدرتمندی در جهان آن را برآورد نکرده باشد.
او همچنین بر توان و ارادهٔ حکومت ایران در بهکارگیری خشونت برای بقای نظام تأکید کرد و گفت اگر نیروهای بسیج «وحشیانهتر» شوند و به کشتار گسترده روی آورند، این میتواند نشانه آن باشد که حکومت احساس کرده کنترل اوضاع را از دست میدهد.
پالتی در عین حال به سران جمهوری اسلامی توصیه کرد «اشتباه بهار امسال» یا «اشتباه راهبردی اخیر رئیسجمهور ونزوئلا» را تکرار نکنند و هشدار رئیسجمهور آمریکا دربارهٔ خودداری از کشتار معترضان ایرانی را «جدی بگیرند».
«تماس مستقیم» رسانههای اسرائیل با معترضان
به گفتهٔ مجریان رسانههای اسرائیلی، معترضان ایرانی از تهران، مشهد و اصفهان که با رسانههای «کشور دشمن» گفتوگو کردهاند، «با توجه به ناامیدی حاکم بر ایران و شرایط اسفبار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی» حاضر شدهاند آشکارا از آیندهٔ مطلوب خود سخن بگویند و دربارهٔ بحران معیشت درد دل کنند. این رسانهها برای حفاظت از آنان، چهرهٔ مصاحبهشوندگان را محو (شطرنجی) و در مواردی صدایشان را تغییر دادهاند.
«علی» نام مستعار مردی حدوداً ۴۰ ساله و ساکن تهران است که هر روز به محل کار میرود و عصرها به اعتراضات میپیوندد. او در گفتوگویی که ۱۷ دی در رادیو ارتش و در برنامهٔ «صبح بخیر اسرائیل» با اجرای افی تریگر پخش شد، از اشتیاق خود برای آزادی و داشتن کشوری شکوفا و شاد سخن گفت.
او گفت سهشنبه همان هفته در اعتراضات محدودهٔ پل حافظ، خیابان جمهوری و میدان توپخانه شرکت کرده و از نزدیک حضور پرشمار نیروهای امنیتی و یگان ویژه را دیده است؛ نیروهایی که به گفتهٔ او «نمیگذاشتند مردم نفس بکشند و هر کس را توانستند دستگیر کردند».
«علی» که پدر خانواده است، در پاسخ به پرسشی دربارهٔ ترس از حضور در اعتراضات گفت: «دیگر نمیترسم. آزادی ایران برای من مهمتر از جانم است. فعلاً نه آزادی داریم و نه زندگی. حاضرم جان فدا کنم تا ایران از بند حکومتی ظالم، بیگانه و اشغالگر رها شود. این حکومتِ بهظاهر اسلامی در ایران بیگانه و اشغالگر است.»
او دربارهٔ مطالبات معترضان گفت: «ما بهصورت مسالمتآمیز از رژیم میخواهیم ایران را ترک کند. این حکومت همه منابع و سرمایه ایران را به بیگانگان و تروریستهای حماس و حزبالله و دیگران داده است.»
علی در واکنش به ادعای سپاه پاسداران مبنی بر اینکه معترضان «عوامل اسرائیل و آمریکا» هستند، گفت: «جمهوری اسلامی میخواهد همه معضلاتی را که خودش عامل آن بوده و مردم ایران را گرفتار کرده، گردن دیگران بیندازد. اسرائیل و آمریکا هیچ نقشی در این اعتراضات ندارند؛ این خود ما هستیم که برخاستهایم و خواهان پایان دادن به حیات این رژیم هستیم».
او افزود: «رژیمی که پول ما را غارت و میان تروریستها بذلوبخشش میکند، از ما نیست. شنیدهام با وجود وضعیت بحرانی اقتصاد ایران باز هم میلیاردها دلار به حزبالله داده است، در حالی که در کشورمان افرادی سرِ گرسنه به بالین میگذارند... برای همین فریاد میزنیم: این آخرین نبرده.»
او در پاسخ به این پرسش که «تا کی اعتراض خواهید کرد؟» گفت: «بستگی به مقاومت مردم دارد و همچنین به اینکه در جهان خارج چقدر از ما حمایت کنند. ملت ما تنها مانده است؛ در برابر حکومتی که در کشتار مردم خود تردید ندارد، به حال خود رها شدهایم. اگر کشورهای جهان از خواسته ما حمایت کنند، اهداف ما زودتر محقق میشود.»
«درآمدها برای زنده ماندن کافی نیست»
مردی ساکن اصفهان که ۱۷ دی با وبسایت خبری «ماکو» وابسته به شبکهٔ ۱۲ تلویزیون اسرائیل گفتوگو کرد، با اشاره به کاهش ارزش پول ملی، تورم شدید و افزایش روزانهٔ قیمت کالاهای اساسی و سایر هزینههای زندگی گفت: مانند بسیاری از مردان شهرش، تقریباً تمام ساعات بیداری را کار میکند؛ با این حال درآمد او با نرخ دلار در همان روز ماهانه حدود ۱۵۰ دلار است و بسیاری از شهروندان این شهر بزرگ بهسختی به درآمدی حدود ۱۰۰ دلار میرسند.
او گفت: «با چنین درآمدهایی در این وضعیت فاجعهبار اقتصادی، نمیتوان بهراحتی قبضها را پرداخت، مایحتاج اولیه را خرید یا اجاره خانه داد. مردم ایران به فقر مطلق سقوط کردهاند. نگرانند اگر بیمار شوند چگونه هزینه درمان را بپردازند. ما فقط نفس میکشیم...»
همچنین یک ایرانی دیگر از تهران که آیالا خاسون، مجری شبکه «کان»، با او گفتوگوی تصویری انجام داده، گفت مأیوس است و «چیزی برای از دست دادن ندارد».
او که پیشتر نیز قصد خودکشی داشته، به بحران معیشت و مشکلات آب و انرژی اشاره کرد و گفت صبر مردم به سر آمده است. در پاسخ به اصرار مجری اسرائیلی درباره اینکه آیا در روز گفتوگو چیزی خورده است، گفت یک ساندویچ برایش کافی بوده و مشکل اصلی او، مانند بسیاری دیگر، این است که درآمد ریالی دارد اما هزینهها «دلاری» است. او افزود: «دیگر از این حکومت نمیترسم» و برای رسیدن به آرزوهایش هر روز در اعتراضات شرکت کرده است.
در همین حال، پیامهای ویدئویی ایرانیان در سنین مختلف خطاب به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که در آن از او میخواهند وعده حمایت از معترضان ایران را عملی کند، در رسانهها و فضای مجازی اسرائیل بازتاب گسترده داشته و پربازدید شده است.
ایرانیتبارها و تردید نسبت به سقوط حکومت
خیابان لوینسکی (بازار لوینسکی) در تلآویو که شمار زیادی از کاسبان آن یهودیان ایرانیتبار هستند، در روزهای اخیر توجه رسانههای اسرائیل را به خود جلب کرده است. گزارشگران شبکهها و تولیدکنندگان محتوا به این محله میروند تا نظر آنان را درباره اعتراضات ایران و سناریوهای پیش رو جویا شوند. برخی از این کاسبان جوان یا میانسال، وارث کسبوکارهایی هستند که پدران یا پدربزرگانشان پیش از انقلاب ایران در این محله خریده بودند.
بنی برخورداری، زاده تهران و صاحب رستوران ایرانی «قرمهسبزی»، در گفتوگو با شبکه «کان» گفت از وضعیت مردم ایران آگاه است؛ از جمله قطعیهای مکرر آب و برق در برخی محلهها و فشار سنگین مالی بر زندگی روزمره، در حالی که به گفته او حکومت برای نیروهای نیابتی خود پول دارد. او ابراز نگرانی کرد که حکومت با تشدید سرکوب، وضعیت را به شرایط پیشین بازگرداند و جامعه ایران برای مدتی نامعلوم دوباره به انفعال کشیده شود.
مئیر خوبیان، او نیز زاده تهران و صاحب مغازهای در لوینسکی، در گفتوگو با شبکه «کان» نسبت به موفقیت معترضان تردید نشان داد. او گفت ایرانیان دلایل واقعی برای اعتراض دارند، اما «تعدادی کشته خواهند شد» و اوضاع بهزودی به همان فضای خفقان گذشته بازمیگردد. وی همچنین معتقد است حکومت ایران حتی در این شرایط نیز به رویارویی نظامی با اسرائیل میاندیشد، در حالی که مردم ایران همسو با حکومت نیستند.
بنی دوستدار، زاده تهران که پس از انقلاب و در نوجوانی به اسرائیل مهاجرت کرده است، در گفتوگو با شبکه «کان» گفت در بحران آب و برق، بسیاری از مردم ایران «دیگر چیزی برای خوردن ندارند»، اما حکومت آموخته است با نفوذ دادن نیروهای خود در میان معترضان و اتکا به خبرچینی آنان، پس از فروکش کردن اعتراضات، افراد بیشتری را بازداشت و حتی برخی را اعدام کند.
دوستدار با اشاره به تجربه اعتراضات دورههای پیشین، ابراز نگرانی کرد که حکومت با برخی معترضان به گونهای برخورد کند که سرنوشتشان نامعلوم بماند. به گفته او، اگر حکومت به این جمعبندی برسد که واقعاً در معرض خطر است، در کشتار گسترده مردم ابایی نخواهد داشت و حتی ممکن است نیروهایی از افغانستان، لبنان و عراق را برای تثبیت بقای خود به میدان بیاورد.
مئیر جاودانفر، استاد دانشگاه و ایرانیزاده، در این گزارش گفت تا زمانی که بخشی از نیروهای امنیتی و سپاه به معترضان نپیوندند، نمیتوان چشمانداز روشنی برای موفقیت اعتراضات متصور بود.
آیالا خاسون نیز معتقد است اگر غرب به معترضان ایرانی کمک نکند، این اعتراضات هم مانند موارد پیشین از خیزشهای ایرانیان ناکام خواهد ماند.
رونی آینهساز، بازرگان سرشناس و سرمایهگذار در اسرائیل که زاده ایران است و میگوید خدمت سربازیاش را در ایران با درجه افسری در سپاه پاسداران انجام داده، از سوی اسحاق هرتسوگ، رئیسجمهور اسرائیل، به اقامتگاه ریاستجمهوری دعوت شد تا ارزیابی خود از وضعیت ایران را ارائه کند.
آینهساز، مالک مجموعه شرکتهای اسرائیلی «اسکوپ»، زندگی خود در ایران را بهعنوان کودکی یهودی، «بازیِ مداوم برای بقا» توصیف کرد و گفت شرایط ایران به جایی رسیده که بسیاری از مردم فقط در فکر زنده ماندن تا امروز و این هفته هستند و دیگر امکان برنامهریزی برای آینده ندارند.
او با اشاره به «واقعیات پیچیده» در ایران افزود کسانی که سازوکار قدرت را از درون میشناسند میدانند چنین حکومتی با توییت و شعار سقوط نمیکند؛ همچنین به باور او حکومت هنوز همه توان خود را برای بقا به کار نگرفته است. با این حال، آینهساز گفت تفاوت این دوره با گذشته، از یک سو تهدیدهای جدی دونالد ترامپ و از سوی دیگر پیوستن طبقه متوسط و بخشی از بازاریان به اعتراضات است.
او نتیجه گرفت که اگر حکومت از این مرحله عبور کند، دیگر مانند گذشته پایدار و باثبات نخواهد بود و روند فرسایشیای که حکومت از آن هراس دارد، تشدید میشود.
