پروندهٔ «تایم» دربارهٔ سرکوب اعتراضات ایران؛ «یکی از شدیدترین کشتارها با سلاح گرم از زمان جنگ جهانی دوم»
نشریهٔ آمریکایی «تایم» در شماره جدید خود با اختصاص جلد و یک پرونده ویژه به تحولات ایران، از سرکوب گستردهٔ اعتراضات اخیر بهعنوان یکی از شدیدترین کشتارها با سلاح گرم از زمان جنگ جهانی دوم یاد کرده و حکومت ایران را «بر لبه پرتگاه» توصیف کرده است.
در مقدمه این پرونده آمده است که مقامهای جمهوری اسلامی که خود در پی انقلاب سال ۱۳۵۷ به قدرت رسیدند، در اعتراضات دیماه با مشاهده حضور گستردهٔ معترضان در خیابانها، «دقیقاً میدانستند چه میبینند» و همچنین «میدانستند چگونه خیابانها را خالی کنند».
بهنوشته تایم، در شامگاه ۱۸ دی مقامهای ایرانی اینترنت را قطع کردند و به نیروهای امنیتی دستور سرکوب دادند. این گزارش میگوید که در پی این اقدام، هزاران نفر در سراسر کشور کشته شدند و شمار قربانیان ممکن است طی ۴۸ ساعت به ۳۰ هزار نفر رسیده باشد.
در بخش دیگری از این مقدمه، به واکنش ایالات متحده اشاره شده و آمده است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، وعده داده بود «کمک در راه است»، اما چنین نشد. تایم مینویسد در حالی که مقامات جمهوری اسلامی اعلام پیروزی میکردند، ایرانیان در حال شمارش کشتههای خود بودند.
پروندهٔ ویژهٔ تایم شامل پنج مقاله از نویسندگان ایرانی است که هر یک از زاویهای متفاوت به وضعیت کنونی ایران، چشمانداز آینده و تجربهٔ زیستهٔ ایرانیان پرداختهاند. تایم حکومت جمهوری اسلامی را «تجربهای رادیکال و فاجعهبار در حکمرانی» توصیف کرده که «ساعات پایانیاش را مردمانی رقم خواهند زد که اکنون با رگبار مسلسلهای نصبشده بر خودروها به خانهها رانده شدهاند».
انتشار این پرونده در حالی صورت میگیرد که موضوع ایران بار دیگر به یکی از محورهای اصلی توجه رسانههای بینالمللی تبدیل شده و سرکوب خونبار اعتراضات، واکنشهای گستردهای را در سطح جهانی برانگیخته است.
اکسیوس میگوید دولت ترامپ با برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در عمان موافقت کرده است
باراک راوید، خبرنگار سایت اکسیوس، بامداد چهارشنبه خبر داد که دولت دونالد ترامپ با تغییر محل «مذاکرات هستهای» ایران و آمریکا موافقت کرده است.
او در شبکهٔ ایکس به نقل از یک منبع عربی نوشت که این مذاکرات قرار است روز جمعه ۱۷ بهمن در عمان برگزار شود. پیشتر محل مذاکرات، استانبول ترکیه اعلام شده بود.
به گفتهٔ راوید، بحث درباره حضور کشورهای عربی و مسلمان منطقه در مذاکرات عمان همچنان ادامه دارد.
پیشتر گزارش شده بود که قرار است وزیران خارجه شماری از کشورهای منطقه در مذاکرات بین ایران و آمریکا حضور داشته باشند. بعداً اعلام شد که ایران با پیشنهاد مخالفت کرده است.
خانوادههای کشتهشدگان ملکشاهی ایلام بیانیه دادخواهی منتشر کردند
خانوادههای کشتهشدگان اعتراضات ۱۳ دیماه ۱۴۰۴ در ملکشاهی در استان ایلام، با انتشار بیانیهای، خواستار روشن شدن حقیقت و پاسخگویی آمران و عاملان تیراندازی شدند.
در این بیانیه که به امضای جمعی از خانوادههای کشتهشدگان رسیده، آمده است تیراندازی به شهروندان معترض و کشتهشدن لطیف کریمی، محمدرضا کرمی، مهدی امامیپور، رضا عظیمزاده و محسن (فارص) محمدی از داخل ساختمان سپاه ملکشاهی صورت گرفته و این موضوع با اسناد، تصاویر و شواهد موجود «مسجل و غیرقابل انکار» است.
خانوادهها در این بیانیه نوشتهاند: «خونخواه هستیم و تمام فرماندهان سپاه در لحظهٔ تیراندازی در داخل ساختمان حضور و مسئولیت داشتهاند.» آنان بهطور مشخص، فرمانده سپاه ملکشاهی، رسول مرادیان، را مسئول دانستهاند.
در روز ۱۳ دی ۱۴۰۴ در جریان اعتراضات مردمی که از هفتم دی در ایران آغاز شده و به شهرهای مختلف از جمله شهرستان ملکشاهی استان ایلام گسترش یافته بود، معترضان با شعارهایی علیه وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور تجمع کردند اما نیروهای امنیتی با سلاحهای جنگی به سوی جمعیت معترضان شلیک کردند که بنا بر گزارشهای منابع حقوق بشری، منجر به کشته شدن چندین شهروند و زخمی شدن شمار زیادی شد.
خانوادههای کشتهشدگان تأکید کردهاند هدفشان دستیابی به حقیقت و اجرای عدالت از مسیرهای قانونی است و افزودهاند در صورت ایجاد مانع در روند رسیدگی داخلی، پیگیری پرونده را از مجاری حقوقی و بینالمللی ادامه خواهند داد.
مقامهای رسمی جمهوری اسلامی تاکنون در مورد این بیانیه واکنشی نشان ندادهاند.
کنترل روایت یا شفافیت؟ ارزیابی شیرین عبادی از آمار حکومتی قربانیان
شیرین عبادی، برندهٔ جایزه صلح نوبل که مقیم بریتانیا است، با انتقاد از انتشار فهرست کشتهشدگان اعتراضات دیماه از سوی دولت ایران، آن را تلاشی برای کنترل روایت دانسته است.
او همچنین نسبت به وضعیت بازداشتشدگان هشدار داده و گفته که عدم پیگیری وضعیت آنان میتواند به قیمت جانشان تمام شود. ارزیابی شیرین عبادی در این زمینه را بشنوید.
گزارش دیدهبان حقوق بشر از بحرانیتر شدن وضعیت حقوق بشر در ایران
سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارش سالانه خود اعلام کرد که مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ با اجرای شمار بیسابقه اعدام از اواخر دهه شصت و سرکوب خونین اعتراضات سراسری، وضعیت حقوق بشر در ایران را بیش از پیش بحرانی کرده است.
این سازمان روز چهارشنبه ۱۵ بهمن در «گزارش جهانی ۲۰۲۶» خود نوشت که شمار اعدامهای ثبتشده در سال گذشته به بالاترین سطح از اواخر دهه ۱۳۶۰ رسیده است.
در این گزارش همچنین آمده است که سرکوب اعتراضاتی که از هفتم دیماه ۱۴۰۴ آغاز شد، در روزهای بعد بهشدت تشدید شد و نیروهای امنیتی از ۱۸ دیماه با استفاده از «زور مرگبار و غیرقانونی» علیه معترضان و حتی رهگذران اقدام کردند و هزاران نفر را بهخصوص با شلیک به سر و سینه آنان کشتند.
گزارش میافزاید که همزمان با این سرکوبها، مقامهای ایرانی اینترنت را در سطح گسترده قطع و ارتباطات مخابراتی را محدود کردند تا از انتشار اطلاعات درباره ابعاد واقعی کشتارها جلوگیری شود.
به گفته بهار صبا، پژوهشگر ارشد ایران در دیدهبان حقوق بشر، «چرخه مصونیت و خونریزی» در سال ۲۰۲۵ به موجی از اعدامها انجامید که در دهههای اخیر بیسابقه بوده و در ادامه نیز به مرگبارترین سرکوب اعتراضات منجر شده است. او از جامعه جهانی خواست از همه سازوکارهای موجود، از جمله اصل صلاحیت قضایی جهانی، برای پاسخگو کردن مسئولان استفاده کند.
این گزارش همچنین به ادامه بازداشتهای گسترده و خودسرانه فعالان مدنی، روزنامهنگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر، اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی و شهروندان دوتابعیتی اشاره میکند و میگوید شکنجه، بدرفتاری و محرومسازی عمدی زندانیان از خدمات درمانی همچنان «گسترده و نظاممند» است.
گزارش جهانی ۲۰۲۶ دیدهبان حقوق بشر در ۵۲۹ صفحه منتشر شده و وضعیت حقوق بشر در بیش از ۱۰۰ کشور را بررسی کرده است. گزارش آن را میتوانید لینک زیر بخوانید.
روایتهایی از کشتهشدگان اعتراضات
سه روایت از کشتهشدگان اعتراضات:
رامین اسدیفرد
رامین اسدیفرد، تعمیرکار خودرو و متولد ۲۶ دی ۱۳۶۳، ۱۸ دیماه در محلهٔ مصباح کرج جان باخت. نزدیکانش به رادیو فردا گفتند که او با وجود اصابت گلوله به دستش، در حال کمک به دیگر زخمیها بود که مأموران با ضربات باتوم به سرش حمله کردند و باعث مرگ او شدند. خانوادهاش پیکر او را پس از سه روز از سردخانهٔ بهشت سکینه تحویل گرفتند، اما اجازهٔ دفن در این گورستان داده نشد و او در روستای کلاک بالا در شمالشرق کرج به خاک سپرده شد.
لیا لطفعلیان
لیا لطفعلیان، ۶۷ساله، ۱۹ دیماه در تهرانپارس با شلیک هفتتیر کشته شد. برزین عربی (ایرانی)، فرزند لیا لطفعلیان، به رادیو فردا میگوید خانواده پس از ۱۲ روز جستوجو در بیمارستانها و مراکز مختلف، پیکر او را در کهریزک و از طریق انگشتنگاری شناسایی کردند. او در جریان اعتراضات برای کمک به زخمیها، با یک کیف کمکهای اولیه در محل حضور داشت و همراه چند معترض دیگر به خانهای پناه برده بود که هدف تیراندازی لباسشخصیها قرار گرفت. برزین عربی به رادیو فردا گفت که سازمان مجاهدین خلق نام مادرش را در فهرست خود گذاشتهاند، در حالی که مادر او «عاشق خاندان پهلوی بود و عکس شاهنشاه در وسط سجادهاش بود.»
یاشار نورمحمدزاده
یاشار نورمحمدزاده، ۴۲ساله، ۱۹ دیماه در فاز سه شهر پرند بر اثر اصابت گلولهٔ جنگی به سینه جان باخت. در گواهی فوت او علت مرگ «اصابت جسم پرتابهای پرسرعت» ذکر شده است. او صاحب کارگاه تولیدی پوشاک در تهران و پدر دو فرزند بود. خانوادهاش پیکر او را در کهریزک تحویل گرفته و در تبریز به خاک سپردند. نزدیکان یاشار گفتهاند از خانواده خواسته شده بود روایت شلیک از سوی مأموران موساد را امضا کنند، درخواستی که با مخالفت آنها روبهرو شد.
کاخ سفید: گفتوگوهای آمریکا و ایران همچنان برقرار است
با وجود سرنگونی یک پهپاد ایرانی توسط ارتش آمریکا، کاخ سفید اعلام کرد که گفتوگوهای برنامهریزیشده میان ایالات متحده و ایران همچنان قرار است در اواخر این هفته برگزار شود.
کرولاین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز سهشنبه ۱۴ بهمن در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت که استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، «همچنان قرار است در روزهای آینده با طرف ایرانی گفتوگوهایی داشته باشد» و این برنامه تا این لحظه تغییری نکرده است. این اظهارات ساعاتی پس از آن بیان شد که یک جنگنده آمریکایی یک پهپاد ایرانی را که به یک ناو آمریکایی در دریای عرب نزدیک شده بود، سرنگون کرد.
در همین حال، خبرگزاری رویترز به نقل از سایت آکسیوس گزارش داد که ایران خواستار تغییر محل این گفتوگوها از استانبول به عمان شده و همچنین تأکید دارد که مذاکرات بهصورت دوجانبه برگزار شود. بر اساس این گزارش، این درخواست از سوی تهران به واشینگتن منتقل شده، اما هنوز واکنش رسمی آمریکا به آن اعلام نشده است.
در آستانه این مذاکرات، استیو ویتکاف شامگاه سهشنبه در اسرائیل با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، دیدار و درباره هماهنگی مواضع پیش از گفتوگوهای احتمالی با ایران رایزنی کرد. به گزارش رسانههای اسرائیلی، وزیر دفاع، رئیس ستاد کل ارتش و رئیس سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل نیز در این نشست حضور داشتهاند.
بر اساس این گزارشها، مقامهای اسرائیلی نسبت به موفقیت گفتوگوهای واشینگتن و تهران بدبین هستند و نگراناند که آمریکا به توافقی محدود بر برنامه هستهای ایران بسنده کند و موضوعاتی مانند برنامه موشکی جمهوری اسلامی و حمایت تهران از نیروهای ضداسرائیلی در منطقه در حاشیه قرار گیرد.
تأیید کاخ سفید بر سرنگونی پهپاد ایرانی نزدیک ناو آبراهام لینکلن
کرولاین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز سهشنبه با تأیید گزارش خبرگزاری رویترز به فاکسنیوز گفت که ایالات متحده یک پهپاد ایرانی را سرنگون کرده است.
او در مصاحبهای با برنامه «گزارشهای آمریکا» افزود که مذاکرات با ایران در اواخر این هفته همچنان قرار است برگزار شود.
ارتش آمریکا روز سهشنبه ۱۴ بهمن از سرنگونی یک پهپاد ایرانی خبر داد که به گفته مقامهای نظامی این کشور، بهطور «تهاجمی» به ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن نزدیک شده بود.
بهگفته فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، این ناو هواپیمابر روز سهشنبه در حال عبور از دریای عرب، حدود ۵۰۰ مایل دورتر از سواحل جنوبی ایران بود که یک پهپاد ایرانی از نوع شاهد-۱۳۹ با نیت نامشخص به سمت آن حرکت کرد.
کاپیتان «تیم هاوکینز»، سخنگوی سنتکام، به خبرگزاری رویترز و همچنین به فاکسنیوز گفت که این پهپاد با وجود اقدامات کاهش تنش از سوی نیروهای آمریکایی در آبهای بینالمللی، به پرواز خود به سمت ناو ادامه داد.
بر اساس اعلام ارتش آمریکا، در نهایت یک جنگنده اف-۳۵سی مستقر بر روی ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن این پهپاد را «در چارچوب دفاع از خود و برای حفاظت از ناو و نیروهای حاضر» سرنگون کرد.
مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند که در این رویداد هیچیک از نیروهای این کشور آسیب ندیده و خسارتی هم به تجهیزات وارد نشده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا همچنین از یک رویداد جداگانه در همان روز خبر داده است. بهگفته این نهاد، ساعاتی پس از سرنگونی پهپاد، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تنگه هرمز یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا و خدمه آمریکایی را هدف مزاحمت قرار دادند.
بر اساس گزارش فاکسنیوز، دو قایق سپاه بههمراه یک پهپاد ایرانی از نوع مهاجر با سرعت بالا به نفتکش «اموی استنا ایمپریتیو» نزدیک شده و تهدید به توقیف آن کردهاند.
سنتکام میگوید ناوشکن هدایتشونده یواساس مکفال که در منطقه حضور داشت، بلافاصله وارد عمل شد و با پشتیبانی هوایی، این کشتی را اسکورت کرد. بهگفته ارتش آمریکا، پس از این اقدام وضعیت تنش فروکش کرده و نفتکش آمریکایی به مسیر خود ادامه داده است.
این رویدادها در حالی رخ میدهد که همزمان تلاشهای دیپلماتیک برای ترتیب دادن گفتوگوهای هستهای میان ایران و ایالات متحده جریان دارد.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هشدار داده است که در صورت نرسیدن به توافق، با حضور ناوهای جنگی آمریکا در نزدیکی ایران «احتمال رخ دادن اتفاقات بد» وجود دارد.
رئیسجمهور ایالات متحده روز چهارشنبه هشتم بهمن اعلام کرد که ناوگانی عظیم در حال حرکت به سوی ایران است و افزود که این ناوگان در صورت لزوم، آماده انجام مأموریت خود «با سرعت و خشونت» است.
دونالد ترامپ در پستی در شبکهٔ اجتماعی خود، تروث سوشیال، نوشت که «این ناوگان با سرعت، قدرت فراوان، انگیزه و هدف مشخص پیش میرود. این ناوگان بزرگتر از ناوگانی است که به ونزوئلا اعزام شد و ناو هواپیمابر بزرگ آبراهام لینکلن در رأس آن قرار دارد».
قایقهای توپدار ایران به نفتکش آمریکایی در تنگهٔ هرمز نزدیک شدند
خبرگزاری رویترز، منابع دریایی و یک شرکت مشاوره امنیتی روز سهشنبه ۱۴ بهمن اعلام کردند که چند قایق توپدار ایرانی در تنگهٔ هرمز، در شمال عمان، به یک نفتکش با پرچم آمریکا نزدیک شدهاند.
بر اساس این گزارش، قایقهای ایرانی به نفتکش «استنا ایمپریتیو» دستور دادهاند موتور خود را خاموش کند و برای بازرسی آماده شود، اما این کشتی با افزایش سرعت به مسیر خود ادامه داده است.
شرکت امنیت دریایی ونگارد تک، در پیامی به مشتریان خود اعلام کرد که شش قایق توپدار ایرانی مجهز به سلاحهای کالیبر ۵۰، هنگام ورود این نفتکش به این آبراه راهبردی به آن نزدیک شدند و از کشتی خواستند موتورهای خود را خاموش کرده و برای بازرسی آماده شود. با این حال، کشتی بر سرعت خود افزود و سپس توسط یک ناو جنگی آمریکا اسکورت شد.
گروه مدیریت ریسک دریایی «ونگارد» اعلام کرد که این نفتکش وارد آبهای سرزمینی ایران نشده و در زمان این رویداد، یک ناو جنگی آمریکا آن را اسکورت میکرد. یک مقام آمریکایی نیز تأیید کرده است که این کشتی با پرچم ایالات متحده تردد میکرد.
پیشتر، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرده بود که گروهی از قایقهای مسلح تلاش کردهاند یک کشتی را در فاصلهٔ ۱۶ مایل دریایی در شمال عمان رهگیری کنند، بدون آنکه نام کشتی یا هویت قایقها را مشخص کند. این نهاد گفته است که رویداد یادشده در مسیر ورودی سامانهٔ تفکیک ترافیک تنگهٔ هرمز رخ داده و بررسی آن در جریان است.
در مقابل، خبرگزاری نیمهرسمی فارس به نقل از مقامهای ایرانی، بدون نام بردن از آنان، گزارش داد که یک شناور بدون مجوزهای قانونی وارد آبهای سرزمینی ایران شده، با هشدار مواجه شده و سپس «بدون وقوع هیچ رویداد امنیتی خاصی» منطقه را ترک کرده است.
تنگهٔ هرمز گذرگاه اصلی صادرات نفت خام کشورهای عضو اوپک از جمله عربستان سعودی، ایران، امارات متحدهٔ عربی، کویت و عراق بهویژه به مقصد بازارهای آسیایی بهشمار میرود.
در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نیز سه کشتی در نزدیکی یا داخل این تنگه از سوی ایران توقیف شده بودند؛ اقداماتی که برخی از آنها پس از توقیف نفتکشهای مرتبط با ایران توسط آمریکا انجام شد.
«۱۳۹ تبعه خارجی» در میان بازداشتیهای اعتراضات
احمد نگهبان، فرمانده انتظامی استان یزد روز سهشنبه گفت که ۱۳۹ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات اخیر «از اتباع خارجی» هستند.
او سهشنبه ۱۴ بهمن به خبرگزاری صداوسیما گفت که «رسیدگی قضایی به پرونده این افراد ... در حال انجام است.»
فرمانده انتظامی استان یزد اطلاعاتی در مورد ملیت این افراد بازداشتشده یا وضعیت دوملیتی بودن آنها نداد و تنها از آنها با عنوان «عناصر وابسته و بیگانه» یاد کرد.
احمد نگهبان بدون ارائه شواهد اتهام متعددی چون «نقش فعال در سازماندهی، تحریک و هدایت اقدامات آشوبطلبانه و ارتباط با شبکههای خارج از کشور» به این افراد زد.
«آزادی دانشآموزان بازداشتشده»
در همین حال، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش از آزادی تمام دانشآموزان بازداشتشده در اعتراضات دیماه خبر داد ولی تأکید کرد که از تعداد این دانشآموزان خبر ندارد.
به گزارش ایسنا، علی فرهادی در نشست خبری صبح روز سهشنبه همچنین از کشته شدن شماری از دانشآموزان و معلمان خبر داد ولی باز به تعداد آنان اشارهای نکرد و انجام این قتلها را به «دشمنان» نسبت داد.
در حالی که بیش از یک ماه از آغاز اعتراضات دیماه در ایران میگذرد، همچنان مقامات جمهوری اسلامی از اعلام تعداد کشتهشدگان زیر ۱۸ سال خودداری میکنند.
با این حال، پایگاه حقوق بشری هرانا، مستقر در ایالات متحده، روز شنبه ۱۱ بهمن خبر داد که تا این روز کشته شدن ۱۳۷ کودک زیر ۱۸ سال در جریان سرکوب اعتراضات دیماه را تأیید میکند.