زنده هگست: کارزار اقتصادی علیه ایران به معنای کنار گذاشته‌ شدن گزینۀ نظامی نیست

تصاویر ماهواره‌ای اختصاصی که شبکه سی‌ان‌ان با همکاری مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی بررسی کرده، نشانه‌هایی از تلاش ایران برای بازسازی برخی تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده را در خود دارد.

بر اساس این گزارش، فعالیت‌های عمرانی در مجموعه پارچین و تأسیسات زیرزمینی «کوه کلنگ گَزلا» مشاهده شده است. در تصاویر پارچین، پوشش‌های موقت و سپس توری‌هایی بر محل اصابت حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته و کامیون‌های بتن‌ریزی نیز دیده می‌شوند؛ اقدامی که ممکن است مقدمه مسدود کردن حفره‌های ناشی از بمباران باشد.

در تأسیسات کوه کلنگ نیز رفت‌وآمد خودروهای ساختمانی به داخل و خارج مجموعه زیرزمینی ثبت شده است. سی‌ان‌ان می‌گوید این فعالیت‌ها ممکن است با مفاد تفاهم‌نامه اخیر ایران و آمریکا که تهران را ملزم به حفظ وضع موجود در تأسیسات هسته‌ای می‌کرد، مغایرت داشته باشد.

با این حال، تصاویر ماهواره‌ای از تأسیسات هسته‌ای اصفهان، فردو و نطنز نشانه‌ای از عملیات بازسازی نشان نمی‌دهد.

این گزارش همچنین از تعمیر بخش‌هایی از پایگاه‌های موشکی ایران و پر کردن یک گودال ایجادشده در باند پایگاه هوایی تبریز با بتن خبر داده است.

همزمان و در همین روز انتشار این گزارش از سوی سی‌ان‌ان، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد که جمهوری اسلامی اجازه بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده در حملات آمریکا و اسرائیل را نخواهد داد.

همزمان با افزایش تنش‌ها بر سر تنگه هرمز، مجموعه‌ای از تماس‌ها و رایزنی‌های دیپلماتیک میان طرف‌های درگیر و کشورهای منطقه در جریان است؛ تلاش‌هایی که با هدف کاهش تنش، حفظ امنیت کشتیرانی و جلوگیری از شکست مذاکرات میان تهران و واشینگتن دنبال می‌شود.

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز جمعه در گفت‌وگوی تلفنی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره تحولات مرتبط با ایران و تنگه هرمز گفت‌وگو کرد. همزمان، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز در تماس با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، درباره هماهنگی دو کشور در زمینه امنیت و ثبات منطقه‌ای رایزنی کرد.

در همین حال، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در تماس تلفنی با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نسبت به تلاش «برخی بازیگران» برای برهم زدن روندهای دیپلماتیک هشدار داد. شهباز شریف نیز گفت پاکستان آماده ادامه نقش‌آفرینی برای کاهش تنش‌ها و پیشبرد روندهای دیپلماتیک است.

همزمان، امیر قطر و نخست‌وزیر پاکستان نیز در گفت‌وگویی تلفنی بر ضرورت ادامه مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده و تداوم تلاش‌های دیپلماتیک برای حفظ ثبات منطقه تأکید کردند.

خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که مذاکره‌کنندگان قطری با هماهنگی ایالات متحده در ایران حضور دارند تا درباره اجرای تفاهم‌نامه تهران و واشینگتن و کاهش تنش‌ها، از جمله اختلاف بر سر تنگه هرمز، گفت‌وگو کنند. همزمان، اکسیوس و نیویورک تایمز نیز از تلاش قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و عربستان سعودی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از فروپاشی مذاکرات هسته‌ای خبر داده‌اند.

این تحرکات دیپلماتیک پس از آن شدت گرفته است که دونالد ترامپ در پی حملات اخیر به کشتی‌ها در تنگه هرمز، آتش‌بس و تفاهم‌نامه با ایران را پایان‌یافته اعلام کرد و دو طرف حملات نظامی تازه‌ای علیه یکدیگر انجام دادند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، روز جمعه در واکنش به تصمیم وزارت بازرگانی آمریکا برای ارتقای جایگاه صادراتی امارات متحده عربی، امارات را تهدید کرد و گفت که آن کشور «باید پاسخگو باشد.»

وزارت بازرگانی آمریکا پیش‌تر اعلام کرده بود به دلیل پشتیبانی امارات متحده عربی از عملیات نظامی آمریکا، مقررات کنترل صادرات برای این کشور تسهیل شده و جایگاه صادراتی آن ارتقا یافته است.

غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی عباس عراقچی، این اقدام را «اعتراف رسمی واشینگتن و سند رسوایی ابوظبی» دانست و گفت که این امر «مسئولیت بین‌المللی و آثار حقوقی مستقیمی برای این کشور به همراه دارد و امارات باید در قبال این اقدام پاسخگو باشد.»

این سخنان یک روز پس از آن بیان می‌شود که اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی هم امارات متحده عربی را به همکاری با آمریکا در حملات اخیر به ایران متهم کرد و هشدار داد که این کشور «تاوان» آن را خواهد پرداخت.

او در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس مدعی شد امارات علاوه بر اجازه استفاده از پایگاه‌های آمریکایی در خاک خود، با ارائه سوخت‌رسان و پشتیبانی لجستیکی در حملات اخیر علیه ایران «نقش مستقیم» داشته است. کوثری این اقدام را «خط قرمز جمهوری اسلامی» خواند و گفت زیرساخت‌های ترابری، فرودگاهی، دریایی و تأسیسات نفت و گاز امارات در صورت هرگونه اقدام تازه، از نگاه ایران «هدف مشروع» خواهد بود.

این نماینده مجلس همچنین از «پاسخ کوبنده» و «هزینه سنگین» برای امارات متحده سخن گفت و دیگر کشورهای منطقه را نیز تهدید کرد. او گفت کشورها اگر «به پشتوانه آمریکا امنیت ایران را هدف قرار دهند» و در صورت ادامه این روند با «واکنش سخت و پشیمان‌کننده» روبه‌رو خواهند شد.

وبسایت خبری اکسیوس گزارش می‌دهد که ایالات متحده به ایران تا امروز شنبه فرصت داده است که به‌طور علنی از حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز اعلام برائت کرده و متعهد شود چنین حملاتی را متوقف خواهد کرد.

سه مقام آمریکایی روز جمعه در نشستی با خبرنگاران گفتند این پیام هم به‌طور مستقیم و هم از طریق میانجی‌های منطقه‌ای به ایران منتقل شده است.

دیگر منابع هم خبر دادند مقام‌های ارشد آمریکایی روز جمعه اعلام کردند ایالات متحده از ایران می‌خواهد به‌طور علنی اعلام کند که حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز را متوقف خواهد کرد و همه مسیرهای کشتیرانی در این آبراه بدون دریافت عوارض برای عبور کشتی‌ها باز خواهند بود.

به گزارش خبرگزاری رویترز، این مقام‌ها در گفت‌وگو با گروه کوچکی از خبرنگاران در یک نشست تلفنی گفتند گفت‌وگوهای میان دو کشور در روزهای اخیر سازنده بوده است.

یکی از این مقام‌ها گفت: «آنچه ما مطالبه می‌کنیم این است که ایران بیانیه‌ای عمومی صادر کند و در آن تأیید کند که همه مسیرهای تنگه هرمز باز هستند و دیگر به سوی کشتی‌ها شلیک نخواهد کرد. یا این بیانیه را دریافت می‌کنیم، یا نتیجه خوبی برای آن‌ها در کار نخواهد بود.»

به گفته یکی دیگر از مقام‌های ارشد آمریکایی، ایران به واشینگتن گفته است حملات اخیر به کشتی‌ها در تنگه هرمز از سوی «بخشی خارج از کنترل» در ساختار حاکمیتی این کشور انجام شده است.

یکی از مقام‌های آمریکایی همچنین گفت به نظر می‌رسد در ایران هم‌اکنون کشمکشی بر سر قدرت میان جناح‌های تندرو و عمل‌گرا در جریان است.

در پی حمله به سه کشتی در هفته جاری، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دستور حملات نظامی به اهدافی در ایران را صادر کرد و اعلام کرد آتش‌بس ماه ژوئن میان دو کشور دیگر پایان یافته است.

نشریه پولیتیکو نیز روز جمعه در خبر مشابهی از قول مقام‌های ارشد آمریکایی «که برای گفت‌وگو درباره مذاکرات حساس خواستند نامشان فاش نشود»، نوشت دولت ترامپ از ایران «می‌خواهد» بیانیه‌ای صادر کند و در آن تعهد دهد این مسیر مهم کشتیرانی را بدون دریافت عوارض باز نگه می‌دارد و حمله به کشتی‌های تجاری را متوقف می‌کند.

یکی از این مقامات به پولیتیکو گفت ایالات متحده مهلت کوتاهی به ایران داده است تا اعلام کند تنگه هرمز باز است. به گفته او، دولت آمریکا «انتظار دارد» ایران در دیدار روز شنبه با مقام‌های عمانی چنین موضعی اتخاذ کند. او افزود: «اگر موضع آن‌ها این نباشد، روز خوبی برایشان نخواهد بود.»

مقام دیگر همچنین گفت آمریکا می‌خواهد این بیانیه شامل بخشی باشد که «به‌صراحت یا دست‌کم به‌طور ضمنی اذعان کند که آن‌ها خرابکاری کرده‌اند». او افزود مقام‌های ایرانی در گفت‌وگوهای خصوصی با طرف آمریکایی این موضوع را پذیرفته‌اند.

این مقام همچنین گفت ایران در هرگونه توافق نهایی با آمریکا باید «غبار هسته‌ای» را تحویل دهد.

او گفت: «موضوع ساده است؛ اگر غبار را به ما تحویل ندهند، توافقی در کار نخواهد بود. با این حال، ما گزینه‌های زیادی داریم. اگر در برابر تحویل غبار مقاومت کنند، گزینه‌های زیادی در اختیار داریم. اهرم‌های نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی همچنان وجود دارد.»

این مقام دولت آمریکا اذعان کرد که ممکن است در نهایت توافقی بلندمدت حاصل نشود.

یک مقام ارشد سوم وضعیت کنونی را «لحظه انتظار و مشاهده» توصیف کرد و گفت ایران می‌خواست تا پس از مراسم خاکسپاری علی خامنه‌ای، که روز پنج‌شنبه برگزار شد، برای «نهایی کردن برخی مسائل بزرگ» صبر کند.

مقام ارشد دوم گفت: «موضوع دو حالت بیشتر ندارد؛ یا به توافق می‌رسیم یا نمی‌رسیم و خواهیم دید همه‌چیز چگونه پیش می‌رود.»

ایران روز جمعه این گفتهٔ دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، را که تهران خواستار ادامه مذاکرات با واشینگتن شده است، رد کرد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت ایران هیچ درخواستی برای مذاکره با ایالات متحده ارائه نکرده است، اما سفر میانجی قطری به ایران را پذیرفته و همچنان از مسیر میانجی‌گری استقبال می‌کند.

این واکنش پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ روز جمعه گفت ایالات متحده با انجام گفت‌وگو با ایران موافقت کرده است، زیرا به گفته او تهران خواستار ادامه مذاکرات شده بود. او در عین حال تأکید کرد که آتش‌بس ماه ژوئن میان دو کشور دیگر پایان یافته است.

اسماعیل بقائی روز جمعه همچنین گفت همکاری جمهوری اسلامی با عمان برای آنچه او «تسهیل عبور ایمن کشتی‌ها» در تنگه هرمز خواند، ادامه دارد.

به گفته او، سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به عمان نیز با محوریت تنگه هرمز و ایمنی کشتیرانی انجام می‌شود. بقائی با انتقاد از واشینگتن مدعی شد که آمریکا چند بند یادداشت تفاهم میان دو کشور را نقض کرده و «پیمان‌شکنی آمریکا یک عادت است».

او هشدار داد هرگونه نقض تعهدات از سوی آمریکا با اقدام متقابل ایران روبه‌رو خواهد شد.

سخنگوی وزارت خارجه همچنین اعلام کرد ایران اجازه بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده در حملات آمریکا و اسرائیل را نخواهد داد و مدعی شد قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل «عملاً وجاهت حقوقی ندارد».

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، ایرنا، گزارش داد که عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، قرار است روز شنبه ۲۰ تیرماه در رأس هیئتی دیپلماتیک به عمان سفر کند.

بنابر این گزارش محور این سفر، مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه، به‌ویژه وضعیت تنگه هرمز، خواهد بود.

یک روز پیش‌تر خبرگزاری بلومبرگ گزارش داده بود که عمان رسماً مخالفت خود با دریافت عوارض بابت عبور و مرور از تنگه هرمز را به سازمان ملل اعلام کرده است.

سفر عباس عراقچی در حالی انجام می‌شود که هم‌زمان با افزایش تنش‌ها در تنگه هرمز، تلاش‌های دیپلماتیک برای ادامه مذاکرات میان تهران و واشینگتن ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه اعلام کرد با ادامه گفت‌وگوها با ایران موافقت کرده، اما از نظر دولت او آتش‌بس با جمهوری اسلامی «پایان یافته است».

همزمان، رویترز و سپس خبرگزاری تسنیم از سفر یک هیئت قطری به تهران با هدف کمک به کاهش تنش‌ها و پیشبرد رایزنی‌ها خبر دادند.

مقام‌های محلی روز ۱۹ تیر از وقوع آتش‌سوزی در شرکت «اکسین پالایش» در شهرستان پلدختر در غرب ایران خبر دادند.

فرماندار پلدختر به خبرگزاری ایرنا گفت آتش‌سوزی مخازن فرعی این واحد صنعتی را دربر گرفته و نیروهای آتش‌نشانی چند شهر برای مهار حریق به محل اعزام شده‌اند. به گفته او، به دلیل شدت آتش، نزدیک شدن به کانون حریق امکان‌پذیر نیست.

محمد عزیزی افزود مخزن اصلی این واحد صنعتی تاکنون آسیب ندیده و تلاش نیروهای امدادی بر جلوگیری از سرایت آتش به آن متمرکز است.

او همچنین گفت علت وقوع آتش‌سوزی هنوز مشخص نیست و بررسی آن پس از مهار کامل حریق انجام خواهد شد.

پلدختر در جنوب غربی استان لرستان واقع است و واحدی که دچار حریق شده، در شهرک صنعتی سراب حمام در نزدیکی آن قرار داد.

شرکت دولتی انرژی هسته‌ای روسیه، «روس‌اتم»، روز جمعه اعلام کرد که پس از حملات جدید به ایران، روند بازگشت نخستین گروه از کارکنان خود به محل ساخت واحدهای جدید نیروگاه هسته‌ای بوشهر را متوقف کرده است.

رسانه‌های روسیه به نقل از الکسی لیخاچف، رئیس روس‌اتم، نوشتند: «چند ساعت پیش، نخستین گروه از نیروها شامل شش نفر سفر خود را به سمت این محل آغاز کردند، اما پس از حملاتی که دیشب رخ داد، پیشروی تیم ما در تهران متوقف شده است.»

او گفت: «در آینده نزدیک درباره گام‌های بعدی تصمیم‌گیری خواهیم کرد.»

یک مقام ایرانی روز پنجشنبه اعلام کرد در جریان حملات آمریکا یک پرتابه به محدوده پیرامونی این تأسیسات اصابت کرده و یک سایت نظامی در حومه بوشهر هدف قرار گرفته است.

روس‌اتم که در حال ساخت دو واحد جدید در نیروگاه بوشهر است، پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اسفند ماه گذشته، بیش از ۶۰۰ نفر از کارکنان خود را به روسیه منتقل کرد. بخشی از این کارکنان روند بازگشت را آغاز کرده و به تهران رسیده بودند، اما ادامه سفر آنها به سمت نیروگاه فعلاً متوقف شده است.

شرکت دولتی انرژی هسته‌ای روسیه تنها ۲۰ نفر از کارکنان خود را برای حفظ روند فعالیت‌های عمرانی در محل نگه داشته و تأکید کرده است که توسعه نیروگاه بوشهر همچنان یکی از اولویت‌های این شرکت است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، می‌گوید با ادامه مذاکرات با ایران موافقت کرده، اما از نظر دولت او آتش‌بس با ایران «پایان یافته است.»

او روز جمعه در بیانیه‌ای کوتاه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که به "گفت‌وگوها" ادامه دهیم. ما با این درخواست موافقت کرده‌ایم، اما ایالات متحده به‌صراحت و بدون هیچ ابهامی به آنها اعلام کرده است که آتش‌بس پایان یافته است.»

این اظهارنظر ساعاتی پس از آن صورت می‌گیرد که رسانه‌های مختلف از میانجی‌گری کشورهای منطقه بین تهران و واشینگتن در پی دور تازه درگیری‌ها در تنگه هرمز خبر دادند.

خبرگزاری رویترز اعلام کرد مذاکره‌کنندگان قطری برای دیدار با مقام‌های جمهوری اسلامی و با هدف کاهش تنش‌ها و فراهم کردن شرایط برای ادامه مذاکرات گسترده‌تر، به ایران رفته‌اند.

سپس خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران تأیید کرد که «یک هیئت سیاسی قطری» روز جمعه برای رایزنی با مقامات جمهوری اسلامی به ایران سفر کرده است.

شورای حکام سازمان بین‌المللی دریانوردی روز جمعه از کشورهای جهان خواست تلاش‌های ایران برای اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و همچنین «تصمیم یک‌جانبه» تهران برای ایجاد نهادی به‌منظور کنترل تردد در این آبراه را رد کنند.

سازمان بین‌المللی دریانوردی مستقر در لندن، نهاد وابسته به سازمان ملل است و مسئول تنظیم مقررات مربوط به ایمنی و امنیت کشتیرانی بین‌المللی و جلوگیری از آلودگی دریاهاست و ۱۷۶ کشور عضو دارد.

به گزارش رویترز، حفاظت از مسیرهای حیاتی کشتیرانی در نشست این هفته شورای حکام ۴۰ عضوی این سازمان مورد بررسی قرار گرفت.

بر اساس متن تصمیم غیرالزام‌آوری که مورد توافق قرار گرفت، شورای سازمان بین‌المللی دریانوردی «به‌شدت» تصمیم ایران برای «ایجاد نهادی که مدعی کنترل تردد از طریق تنگه هرمز است» را محکوم کرد.

در تصمیم شورای این سازمان از کشورهای عضو خواسته شده است که «ادعای ایران مبنی بر حاکمیت بر تنگه هرمز، ادعاهای این کشور درباره اعمال صلاحیت بر مناطق دریایی متعلق به کشورهای ثالث در داخل و اطراف این تنگه که ناقض حاکمیت، حقوق حاکمیتی و صلاحیت انحصاری آن کشورهاست را به رسمیت نشناسند».

این شورا همچنین خواستار آن شده که کشورها هیچ‌یک از تصمیم‌های ایران را که با هدف «بستن، مسدود کردن، مختل کردن یا به هر نحو دیگر مداخله در کشتیرانی بین‌المللی و حق عبور ترانزیتی» اتخاذ شده باشد، به رسمیت نشناسند.

در پی جنگ ۴۰ روزه، جمهوری اسلامی تنگه هرمز را مسدود کرد و سپس «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» را تأسیس کرد. این نهاد ماه گذشته در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که هیچ شناوری بدون دریافت «مجوز معتبر عبور» صادرشده از سوی این نهاد، اجازه عبور از این آبراه را ندارد.

ایران که عضو شورای حکام سازمان بین‌المللی دریانوردی نیست، این هفته به نمایندگان این سازمان اعلام کرد که «اتهام‌های گزینشی، با انگیزه سیاسی و فاقد مبنای حقوقی» مطرح‌شده علیه خود را رد می‌کند.

هیأت نمایندگی ایران در سازمان بین‌المللی دریانوردی همچنین اعلام کرد که ایران عضو کنوانسیون بین‌المللی حقوق دریاها نیست و بنابراین «متعهد به رژیم حقوقی مبتنی بر این معاهده» محسوب نمی‌شود.

این در حالی است که دولت دونالد ترامپ بارها اعلام کرده اجازه نمی‌دهد ایران از کشتی‌های در حال عبور از تنگه هرمز عوارض بگیرد. خبرگزاری بلومبرگ نیز روز پنج‌شنبه خبر داد که عمان رسماً مخالفت خود با دریافت عوارض بابت عبور و مرور از تنگه هرمز را به سازمان ملل اعلام کرده است.