گرچه هنوز پای انسان به کرۀ مریخ باز نشده، اما ساخته‌های دست بشر در قالب ربات‌های متحرک، سفرهای تحقیقاتی زیادی را در سطح این همسایۀ کرۀ زمین به ثبت رسانده‌اند. ربات شش‌چرخ ناسا، موسوم به «پِرسِوی‌یِرِنس» یا «استقامت»، یکی از آنها است که حالا رکورد پیمودن بیشترین مسافت در خارج از زمین را به نام خود ثبت کرده است.
آژانس فضایی آمریکا، ناسا، روز ۲۱ مهرماه تأیید کرد این ربات که ابعادی در حدود یک خودروی معمولی دارد، از زمان رسیدن به سطح کرۀ مریخ حدود پنج سال و نیم پیش، مسافتی معادل ۴۵ کیلومتر و دویست متر را پیموده و رکورد قبلی را که توسط «آپورچونیتی» یا «فرصت»، دیگر ربات ناسا در فاصلۀ سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۸ ثبت شده بود، شکسته است.
فواصل طی‌شده توسط این دو ربات، بیش از فواصلی است که همۀ ربات‌های پیشین بر سطح کرۀ ماه پیموده بودند.
مریخ‌نورد «استقامت»، با مجموعه‌ای از تجهیزات علمی، به‌دنبال شواهدی از زندگی میکروبی در گذشته‌های دور کرۀ مریخ است؛ سیاره‌ای که در گذشته‌های بسیار دور، به‌مراتب مرطوب‌تر و گرم‌تر از کرۀ سرد و مهجور فعلی بوده است. ربات ناسا همچنین نمونه‌هایی از سنگ و خاک مریخ را هم برای بررسی در آزمایشگاه‌های زمینی، در صورت میسر‌شدن بازگشت، جمع‌آوری کرده است.
دهانۀ «یِزِرو» یا «دریاچه»
مریخ‌نورد «استقامت» از زمان فرود بر سیارۀ بهرام در ۳۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۹، مشغول گشت‌وگذار در داخل و اطراف دهانۀ «یزرو» بوده است؛ ناحیه‌ای در نیمکرۀ شمالی مریخ، که به اعتقاد پژوهشگران، میلیاردها سال پیش، میزبان دریاچه‌ای مملو از آب بوده است.
«استقامت» یکی از دو ربات ناسا است که در حال حاضر مشغول پیمایش سطح کرۀ مریخ هستند. ربات «کنجکاوی» که در دهانۀ «گِیل»، در نزدیکی خط استوای مریخ فعالیت می‌کند، از زمان فرود در ۱۶ مردادماه ۱۳۹۱، مسافت ۳۸ کیلومتر و ۱۵۰ متر را پیموده است.
استیون لی، مدیر پروژۀ هر دو مریخ‌نورد در آزمایشگاه پیشرانۀ جت یا «جِی پی اِل» ناسا در کالیفرنیا می‌گوید هیچ نشانه‌ای از کند‌شدن فعالیت «استقامت» دیده نمی‌شود.
استیون لی به رویترز می‌گوید: «سخت‌افزار فنی و تجهیزات اندازه‌گیری استقامت در بهترین وضعیت ممکن هستند. تازه‌ترین بررسی همۀ سامانه‌های این ربات نشان داده که می‌تواند تا اواسط دهۀ ۲۰۳۰، و به احتمال زیاد، فراتر از آن فعالیت کند».
قابلیت خودران
مریخ‌نورد «استقامت»، عمدتاً به قابلیت خودران‌بودن، یک سامانۀ مسیریابی مستقل، موسوم به «اتو نَو» متکی بوده است. به گفتۀ استیو لی، ۹۰ درصد از مسیرهای پیموده شده، مستقل و بدون دخالت انسان تکمیل شده است.
به‌گفتۀ او «استقامت از نواحی مقابلش، تصاویر برجسته‌نما گرفته و نقشه‌هایی سه‌بعدی تهیه می‌کند. سپس بر اساس آن، امن‌ترین مسیر به سمت نقطۀ مورد نظرش را شناسایی و انتخاب می‌کند». تصاویر برجسته‌نما تصاویری هستند که با ایجاد دو نمای اندکی متفاوت برای چشم راست و چشم چپ، حس عمق و سه‌بعدی بودن را در بیننده پدید می‌آورند.
استیون لی تأکید می‌کند که بر خلاف ربات‌های قبلی، که پیش از آغاز هر بخش از مسیر، باید متوقف شده و «فکر» می‌کردند، «استقامت» با استفاده از «محاسبۀ تصویری»، در حال حرکت، به‌سرعت تصاویر بخش‌های بعدی را بررسی و تحلیل کرده و بدون توقف، به مسیرش ادامه می‌دهد.
به گفتۀ این پژوهشگر، «استقامت» بر تجربیات ربات‌های قبلی در طول ۲۹ سال اخیر، شامل «ماندگار»، «روح یا اسپیریت»، «فرصت» و «کنجکاوی» متکی است؛ ربات‌هایی که هر یک از نمونه‌های قبلی درس‌هایی گرفته و برای نمونه‌های بعد از خود، نکات مهمی را به‌جا گذاشته‌اند».
ردپای حیات
استیون لی، کشف سال گذشتۀ «ردپای بالقوۀ حیات»، یا نشانۀ احتمالی حیات میکروبی در دوران باستان در این سیاره را، بزرگترین دستاورد این مریخ‌نورد می‌داند. این نشانه‌ها در صخره‌ای سرخ‌فام کشف شد که به‌نظر می‌رسد بین ۳ تا ۴ میلیارد سال پیش، در مسیر رودخانه‌ای که روزگاری به دهانۀ «یزرو» یا دریاچه منتهی می‌شده، شکل گرفته بوده است.
دهانۀ یزرو بر اثر برخورد یک شهاب‌سنگ، در نخستین دوره‌های تکامل مریخ به‌وجود آمده است.
استیو لی می‌گوید منطقۀ فعالیت «استقامت»، ممکن است شامل سنگ و کلوخ‌هایی، قدیمی‌تر از هر آنچه که انسان روی زمین کشف کرده، باشد.
مأموریت اولیۀ ربات «استقامت»، پیمایش مسافتی معادل ۲۰ کیلومتر را پیش‌بینی کرده بود. ناسا به‌تازگی تمدید این مأموریت تا اواخر سال ۲۰۲۸، دو سال دیگر، برای بررسی لبه‌های دهانۀ یزرو را تأیید کرد.
به گفتۀ استیو لی، «نشانه‌ها حاکی از آن هستند که برخی نواحی لبۀ دهانه، روزگاری دارای نهرهایی بوده و روی سطحشان، آب گرم یا داغ جریان داشته است. این نواحی می‌توانسته‌اند زیر سطح، شرایطی گرم و مرطوب، متناسب با حیات را فراهم کنند».
این پژوهشگر ناسا می‌گوید تجهیزات تأمین نیروی ربات، که مبتنی بر پلوتونیم است، به‌خوبی کار می‌کند و می‌تواند برای سال‌های سال، انرژی لازم برای ادامۀ فعالیت این سیاره‌نورد را تأمین کند.