بلگراد، پایتخت صربستان، روز دوشنبه ۱۶ شهریور، شاهد برگزاری مراسمی بهشدت جنجالی بود. در این روز، مراسم تدفین راتکو ملادیچ، فرمانده پیشین ارتش صربهای بوسنی در دورۀ جنگ بالکان، بهرغم مخالفتهای گستردۀ بینالمللی، با تشریفات دولتی و نظامی برگزار شد.
ملادیچ که در زمان کشتار سربرنیتسا، فرماندهی عملیات محاصره و سپس قتل عام بیش از هشتهزار مرد و پسر جوان مسلمان بوسنیایی را بر عهده داشت، از سوی دیوان کیفری لاهه، وابسته به سازمان ملل متحد، به جرم جنایت علیه بشریت به حبس ابد محکوم شده بود.
او که به «قصاب بوسنی» مشهور بود، روز پنجم شهریور در ۸۴ سالگی در زندان لاهه درگذشت.
در مراسم رسمی تشییع و تدفین ملادیچ در بلگراد، شماری از نیروهای ارتش صربستان، مقامهای رسمی این کشور، و کادر رهبری سیاسی «جمهوری خودمختار صربهای بوسنی» موسوم به «جمهوری صربسکا» حضور داشتند و بسیاری از حاضران در مراسم، همزمان با ورود تابوت ملادیچ، نام او را بهعنوان یک قهرمان فریاد میزدند.
رهبر کلیسای ارتدوکس صربستان هم در این مراسم گفت که نام ملادیچ «در عمق خاطرات و دعاهای اکثر صربها و ارتدوکسها باقی میماند».
بسیاری از اعضای پیشین ارتش صربهای بوسنی هم با چهار اتوبوس از بانیا لوکا، مرکز جمهوری صربسکا در بوسنی و هرزهگووین، برای شرکت در این مراسم به بلگراد سفر کرده بودند.
تجلیل رسمی از راتکو ملادیچ در حالی برگزار شد که ایالات متحدۀ آمریکا و اتحادیۀ اروپا هشدار داده بودند که بزرگداشت مجرمی که بهدلیل جنایت علیه بشریت محکوم شده بود، غیر قابل قبول است.
الکساندار ووچیچ، رئیسجمهور صربستان، با اشاره به حضور شوکت میرزایف رئیسجمهور ازبکستان در بلگراد، اعلام کرده بود که قادر به شرکت در مراسم تدفین ملادیچ نیست؛ اما شماری از اعضای دولتش از جمله نیکولا سِلاکوویچ وزیر فرهنگ، براتیسلاو گاسیچ وزیر دفاع، نِناد ووییچ وزیر دادگستری و دارکو گلیسیچ وزیر سرمایهگذاری عمومی صربستان با حضور در این مراسم به «قصاب بوسنی» ادای احترام کردند.
الکساندر بوتسان-خارچِنکو سفیر روسیه در صربستان هم در رأس هیئتی در مراسم تدفین ملادیچ شرکت داشت.
آینۀ تمامنمای صربستان
راتکو ملادیچ در سال ۱۹۹۲ فرماندهی ارتش صربهای بوسنی را بر عهده داشت و بخشهای زیادی از بوسنی را اشغال کرد. نیروهای او سارایوو را محاصره کرده و سه سال پس از آغاز جنگ، با کشتن هشت هزار مرد و پسر جوان مسلمان در سربرنیتسا، یکی از فجیعترین قتلعامهای معاصر را رقم زدند.
دیوان بینالمللی کیفری که سالها مسئول پروندۀ یوگسلاوی سابق بود، کمتر از ۱۰ سال پیش، ملادیچ را در زمینۀ قتل عام، جنایت علیه بشریت و نقض قوانین و رسوم جنگ، مجرم شناخت و به حبس ابد محکوم کرد.
فاضِله اِفِندیچ، رئیس انجمن «مادران سربرنیتسا» که خانوادههای قربانیان قتل عام را نمایندگی میکند، در گفتوگو با بخش بالکان رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی یادآوری کرد که امروز ملادیچ «همچون یک رئیس دولت» بهخاک سپرده شد.
او که در آن قتل عام، همسر، پسر و ۲۲ عضو دیگر خانوادهاش را از دست داد، میگوید: «این برای من غیرقابل تحمل است. این مراسم، آینۀ تمامنمای صربستان بود. بگذارید جهان چهرۀ واقعی آنها را ببیند».
انجمن «مادران سربرنیتسا» پیشتر هشدار داده بود که مراسم خاکسپاری ملادیچ میتواند به «بزرگترین گردهمایی فاشیستها در اروپا طی ۷۰ سال اخیر تبدیل شود».
علمالدین کوناکوویچ، وزیر خارجۀ بوسنی، در همین روز از کاهش سطح روابط دیپلماتیک کشورش با صربستان خبر داد و شمار زیادی از دیپلماتهایش را از سفارت در بلگراد فرا خواند.
آقای کوناکوویچ تأکید کرد که «اگر میتوانستم، همین امروز روابط با صربستان را بهطور کامل قطع میکردم. فعلا کاری که میتوانم انجام دهم، کاهش سطح روابط به پایینترین میزان ممکن است».
سیاستمداران آمریکایی و اروپایی هم «تجلیل و تقدیس» ملادیچ در صربستان را محکوم کردند.
در آستانۀ مراسم تشییع و تدفین ملادیچ در روز دوشنبه، جین شاهین، چاک گرسلی و کیث سِلف، سناتورهای آمریکایی با انتشار بیانیهای مشترک، از مقامهای صربستان و جمهوری صربسکا خواسته بودند که در این مراسم شرکت نکنند.
در این بیانیه آمده بود: «بسیار نگرانکننده است که صربستان اعلام کرده که ملادیچ با تشریفات نظامی و مراسم افتخار دولتی به خاک سپرده خواهد شد. روزهای پیش رو، آزمایشی برای سنجش میزان آمادگی صربستان و جمهوری صربسکا برای دوریجستن از گذشته و حرکت بهسوی عضویت در اتحادیۀ اروپا و همگرایی با ایالات متحده خواهد بود».
مارتا کاس، مسئول گسترش اتحادیۀ اروپا، نیز روز ۱۳ شهریور در واکنش به انتقال تابوت ملادیچ به بلگراد با تشریفات نظامی، دیدار برنامهریزیشدهاش از صربستان را لغو کرد.
واحد دیپلماتیک اتحادیۀ اروپا در بیانیهای گفت: «هر نوع تجلیل و تقدیس جنایتکاران جنگی، انکار نسلکشی، و تلاش برای وارونهنمایی واقعیات تاریخی، با اساسیترین ارزشهای اروپایی در تناقض بوده و در میان اعضا یا کشورهای نامزد عضویت در اتحادیۀ اروپا هیچ جایی ندارد».
صربستان مدتها است که نامزد رسمی عضویت در این بلوک سیاسی بوده است.