یک توافق دیپلماتیک میان ایالات متحده و ایران هنوز هم میتواند از رویارویی نظامی بین دو کشور جلوگیری کند. اما یکی از بزرگترین استقرارهای نظامی تاریخ آمریکا در خلیج فارس بهسرعت در حال شکلگیری است.
کارشناسان میگویند که هدف از این استقرار، ارائهٔ گزینههای نظامی به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، است تا اگر خواست، تهدیدهایش برای حمله به ایران بهدلیل عدم توافق هستهای و سرکوب معترضان را عملی کند.
در پی سقوط شدید ارزش پول ایران که آذرماه بار دیگر اوج گرفت، اعتراضها در کشور آغاز شد و نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی هزاران معترض را کشتند.
امین طرزی، استاد مطالعات راهبردی در کالج نظامی تفنگداران دریایی، گفت: «تجمع نیروها نوعی اهرم فشار ایالات متحده علیه ایران است تا در پی مذاکرات به توافقی دست یابد».
او گفت: موقعیت ارتش آمریکا در خلیج فارس بهدنبال تقویت نیروها، «پرقدرت» شده است که این شامل «توان دریایی و پدافند دفاع هوایی، بهعلاوه قابلیتهای تهاجمی هوایی» میشود.
طرزی افزود حضور ارتش آمریکا در خلیج فارس، از نظر شمار نیرو، شاید بزرگترین مورد نباشد؛ منطقهای که ایالات متحده در سال های گذشته برخی از جنگهای خارجی خود را انجام داده است.
صدها هزار سرباز آمریکایی در دو عملیات بزرگ به رهبری ایالات متحده علیه عراق مشارکت داشتند: جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ که کویت را از اشغال عراق آزاد کرد؛ و تهاجم سال ۲۰۰۳ به عراق که رژیم صدام حسین را سرنگون کرد.
طرزی گفت: «جوهرهٔ جنگ بهطرز چشمگیری تغییر کرده است، حتی نسبت به سال ۲۰۰۳. اینها داراییهایی هستند با توان بیشتر اما با ردپای بسیار کوچکتر».
«ناوگان عظیم»
دونالد ترامپ هشتم بهمن بار دیگر هشدار داد اگر تهران در مورد برنامه هستهایش توافقی انجام ندهد، شاهد تهاجمی «بهمراتب بدتر» از حملهای خواهد بود که در تیرماه علیه ایران انجام شد.
او گفت یک «ناوگان عظیم» به سوی ایران در حرکت است و میتواند «با خشونت» مأموریتش را «بهسرعت انجام دهد».
فرماندهی این ناوگان با ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن است که چند شناور جنگی پیشرفته آن را همراهی میکنند و در مجموع یک «ناوگروه ضربت» را تشکیل میدهند. هفته گذشته یکی از جنگندههای این گروه یک پهپاد ایرانی را سرنگون کرد.
دیوید دِ روش، استاد مؤسسه تایر مارشال در واشینگتن، گفت شناورهای چندمنظورهای مانند «یواساس دلبرت دی. بلک»، «یواساس میتشر» و «یواساس مکفال» هماکنون در صحنهٔ عملیاتی خلیج فارس حضور دارند. همه اینها توان انجام حملات موشکی و همچنین قابلیتهای پیشرفتهٔ پدافند دریایی و هوایی را دارند.
آقای ترامپ روز ۲۱ بهمن گفت که اگر مذاکرات با ایران شکست بخورد، ممکن است یک گروه ضربت ناو هواپیمابر دوم را نیز برای مشارکت در اقدام نظامی به منطقه اعزام کند.
دِ روش گفت: نیروهای آمریکا که اکنون در اطراف ایران هستند چابکترند. او افزود: «[این استقرار] خیلی کوچکتر است و افزایش یا کاهش مقیاس آن بسیار آسانتر است».
دِ روش تصریح کرد: تقویت ظرفیت نظامی آمریکا همچنین این امکان را فراهم میکند که واشینگتن دوباره از بمبافکنهای استراتژیک بی-۲ استفاده کند؛ همانطور که اول تیرماه برای حمله به عمق خاک ایران از آنها بهره برد.
او گفت: «این بمبافکنها میتوانند از خود ایالات متحده یا از دیهگو گارسیا به پرواز در آیند». آمریکا در جزیره دیهگو گارسیا، در اقیانوس هند، یک پایگاه مشترک نظامی با بریتانیا دارد.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)
منطقهٔ خلیج فارس بخشی از حوزهٔ عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) است؛ جایی که سلطنتنشینهای سنی ثروتمند، شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، عمان و قطر، میزبان پایگاههای زمینی، هوایی و دریایی آمریکا هستند. برآوردها حاکی است که در حال حاضر تا ۴۰ هزار نیروی آمریکایی در این منطقه حضور دارند.
پایگاه هوایی «العدید» در قطر مقر اصلی سنتکام است. ایران تیرماه امسال به تلافی حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هستهایش تلاش کرد که العدید را هدف قرار دهد. ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین مستقر است و از آنجا تأمین امنیت برخی از پرترافیکترین مسیرهای کشتیرانی جهان در خلیج فارس و دریای سرخ را برعهده دارد.
پایگاهها و شناورهای اضافی آمریکا نیز در اردن، دریای سرخ و مدیترانه پراکندهاند. در عراق و سوریه نیز حضور نظامی آمریکا عمدتاً معطوف به عملیات ضدتروریسم علیه گروه افراطی داعش بوده است.
برایان کارتر، مدیر پژوهش در پروژهٔ «تهدیدهای بحرانی» در اندیشکدهٔ «امریکن اینترپرایز» در واشینگتن، گفت: «افزایش عظیم حضور دریایی، هوایی و پدافندهای هوایی نشان میدهد که ایالات متحده بسیار جدی است».
او گفت: واشینگتن سامانههای پدافند هوایی را وارد میکند تا به دفاع از پایگاههایش و متحدان آمریکا در برابر هرگونه حمله از جانب ایران کمک کند.
او افزود: «نیروی دریایی نیز در همین چارچوب قرار میگیرد، چون شناورهای دریایی میتوانند به رهگیرهای هوابههوا یا زمینبههوا مجهز شوند تا موشکهای مهاجم را سرنگون کنند».
واشینگتن در سراسر خاورمیانه پدافندهای هوایی و موشکی خود را تقویت کرده است.
در هفتههای اخیر، آمریکا تعداد بیشتری از رهگیرهای سامانهٔ دفاعی «تاد» و سامانهٔ پدافند موشکی «پاتریوت» را به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اردن ارسال کرده است.
پاتریوت در زمینهٔ مقابله با پرتابههای کمارتفاع و کوتاهبُرد مؤثر است. تاد برای رهگیری موشکهای بالستیک در ارتفاعات بالا طراحی شده است.
کارتر میگوید در مقابل توان دفاعی ضعیف ایران، ظرفیت دفاعی آمریکا بهدلیل سرمایهگذاریهای دههٔ گذشته بسیار قوی است.
او افزود: «این یک عدم تناسب مهم است که باید هنگام فکر کردن به حملات احتمالی پیش رو در نظر داشته باشیم».
