زمان دو سال و چهار ماه پس از حملهٔ گروه افراطی حماس به خاک اسرائیل که ارتش این کشور را به جنگ در غزه کشاند، ایالات متحده پس از تحمیل آتشبس به طرفین، تشکیل هیئت اجرایی مؤسس «شورای صلح» غزه را برای تضمین صلح و بازسازی غزه اعلام کرد.
در جنگ دو سالهٔ ارتش اسرائیل علیه حماس، گروه افراطی مسلح فلسطینی که از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا نیز تروریستی شناخته شده بود، بیش از ۷۱ هزار تن در غزه و حدود دو هزار نفر در اسرائیل کشته شدند؛ غزه ویرانی بیسابقهای را تجربه کرد و اکثریت جمعیت ۲.۳ میلیون نفری این باریکه هنوز آواره هستند.
مرحلهٔ نخست طرح صلح ۲۰ مادهای آمریکا که با قطعنامهٔ مصوب شورای امنیت سازمان ملل در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵ (۲۶ آبان ۱۴۰۴) حمایت شد، آتشبس در جنگ را برقرار کرد.
استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، روز ۲۴ دی آغاز مرحلهٔ دوم طرح صلح را اعلام کرد و کاخ سفید ۲۶ دی «شورای اجرایی صلح غزه» با هدف بازسازی، حفظ صلح و ثبات و جلوگیری از افتادن دوبارهٔ این باریکه به ورطه کشتار و مسلح شدن را اعلام کرد.
تمرکز ۶۰ روز نخست از مرحلهٔ دوم طرح صلح بر خلعسلاح حماس، عاری کردن غزه از وجود تسلیحات سایر گروهها و برچیدن تونلهای تروریستی خواهد بود. از حماس خواسته شده که به سرعت تعهد خود در خصوص تحویل جسد آخرین اسرائیلی کشتهشده در حملهٔ مهر ۱۴۰۲ را عملی کند.
مارک روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ارزیابی کرده که اجرای مرحلهٔ دوم طرح صلح و بازسازی بیش از سه سال طول بکشد و دولت ترامپ به گونهای عمل کند که هر دولت بعدی در آمریکا نیز به توسعهٔ آن ادامه دهد.
جزئیات ساختارها
دونالد ترامپ ریاست «شورای صلح غزه» را در دست خواهد داشت و مرجع عالی داوری و تصمیمگیری در خصوص گزارشهایی است که به او ارائه خواهد شد. به نوشتهٔ رویترز، او در پایان دوران ریاستجمهوری خود نیز همچنان این مسئولیت را حفظ میکند و شورا ممکن است حتی به سایر نزاعهای بینالمللی رسیدگی کند.
«شورای اجرایی صلح غزه» و هیئت مدیره آن زیر چتر شورای عالی خواهند بود که بهدلیل نقش میدانی و عملی آن اهمیت بیشتری دارند.
به صورت میدانی در این باریکه، «کمیتهٔ ملی مدیریت غزه» امور روزانه را در دست خواهد داشت که روز ۲۴ دی علی شعث به عنوان رئیس آن معرفی شد.
رهبران ترکیه، قطر، کانادا، روسیه، اردن، مصر، بحرین، پاکستان، قرقیزستان، آلمان، اتریش، فرانسه، ایتالیا، مجارستان، آرژانتین و آلبانی در روزهای گذشته از دریافت دعوتنامه از سوی آمریکا برای عضویت در شورای عالی صلح در کنار دونالد ترامپ خبر دادند. همچنین دفتر نخستوزیر اسرائیل ۲۸ دی دریافت دعوتنامه از سوی واشینگتن برای عضویت در این شورای عالی را تأیید کرد.
دولت ترامپ به کشورهای دعوتشده گفته است که برای سه سال عضویت باید در نخستین سال عضویت، یک میلیارد دلار را به صورت نقدی بپردازند. این حق عضویت ظاهراً جدای از مبلغ مورد نیاز برای بازسازی غزه است که سازمان ملل آن را ۷۰ میلیارد دلار ارزیابی کرده است.
کاخ سفید در مورد وظایف «شورای اجرایی صلح غزه»، بر بازسازی و توسعهٔ اقتصادی این باریکه در همکاری با کشورهای عرب و نهادهای بینالمللی تأکید کرده و اعضای آن را به عنوان چهرههای مجرب در حوزههای دیپلماسی، توسعه، زیرساخت و راهبردهای اقتصادی بینالمللی معرفی کرد:
مارکو روبیو؛ وزیر خارجه آمریکا
استیو ویتکاف؛ فرستادهٔ ویژهٔ دونالد ترامپ
جرد کوشنر؛ مشاور و داماد دونالد ترامپ و از طراحان پیمانهای صلح ابراهیم
تونی بلر؛ نخستوزیر پیشین بریتانیا و بنیانگذار مؤسسه «تونی بلر» در راه صلح
هاکان فیدان؛ وزیر خارجه ترکیه
علی الثوادی؛ دیپلمات قطری
حسن رشاد؛ رئیس تشکیلات اطلاعات مصر
ریم الهاشمی؛ وزیر خارجه امارات متحده عربی
یاکیر گبائی؛ بازرگان و معاملهگر سرشناس املاک با داشتن تابعیت دوگانه اسرائیل و قبرس
مارک روآن؛ مدیرعامل آمریکایی شرکت آپولو گلوبال منجمنت
سیگرید کاگ؛ معاون پیشین نخستوزیر هلند و کارشناس خاورمیانه
آجی بانگا؛ رئیس بانک جهانی
رابرت گابریل؛ معاون مشاور امنیت ملی آمریکا
به گفتهٔ کاخ سفید، هر یک از این افراد مسئول مجموعهای از وظایف مشخص و حیاتی برای ثبات غزه، از جمله ظرفیتسازی در حکومتمداری، مناسبات منطقهای، بازسازی، جذب سرمایهگذاری و تأمین مالی در مقیاس کلان خواهند بود.
سایر چهرهها با وظایف حساس:
ژنرال آمریکایی جاسپر جفرز، فرمانده نیروی بینالمللی تثبیت اوضاع در غزه است. او باید بر امور امنیتی مرتبط با دولت تکنوکرات فلسطینی و عملکرد آن نظارت کند، در تلاشهای غیرنظامی کردن غزه سهیم باشد و انتقال امن کمکهای بشردوستانه و مصالح ساختمانی برای ساختوساز را تضمین کند.
علی شعث رئیس «کمیتهٔ ملی اداره غزه» است که با ۱۵ مهره تکنوکرات در میدان، نظارت بر امور روزمرهٔ غزه را در دست دارد. شعث پیشتر معاون وزارت ترابری در تشکیلات فلسطینی بود. کمیتهٔ او ۲۴ دی با حمایت آمریکا و مصر در قاهره نخستین نشست خود را برگزار کرد.
نیکولای ملادنوف، دیپلمات بلغارستانی و فرستادهٔ پیشین سازمان ملل در امور خاورمیانه، نمایندهٔ عالی و عملاً مدیرعامل «شورای صلح» و مهرهٔ رابط این شورا با «کمیتهٔ ملی اداره غزه» خواهد بود.
انتقادها در اسرائیل از نتانیاهو بر سر نهادهای غزه
از زمان آغاز اعتراضات در ایران در هفتم دیماه و سپس کشتار گستردهٔ معترضین بهدست حکومت جمهوری اسلامی، و آنگاه، هشدارهای رئیسجمهور آمریکا به تهران که از کشتار دوری کند، آمادهباش ارتش اسرائیل برای مقابله با هر احتمالی که پای این کشور را به یک جنگ بکشاند، افزایش یافت و رسانههای اسرائیل از تشدید هماهنگی با آمریکا در ارتباط با سناریوهای احتمالی خبر دادند.
اما در این بحبوحه، نخستوزیر اسرائیل اختلافش با دولت ترامپ بر سر غزه را با انتقاد از عضویت قطر و ترکیه در «شورای اجرایی صلح غزه» آشکار کرد.
به نوشتهٔ تایمز اسرائیل، بنیامین نتانیاهو حضور رئیسجمهور ترکیه در «شورای عالی صلح غزه» را نقشی نمادین دانست ولی نظر به نقش مهمتر «شورای اجرایی»، از عضویت وزیر خارجه ترکیه و یک مقام قطری در این نهاد برآشفت. اسرائیل، ترکیه و قطر را حامیان حماس میداند.
بیانیهٔ دفتر نتانیاهو در شامگاه ۲۷ دی مدعی است که آمریکا با او در مورد عضویت ترکیه و قطر «مشورت نکرد»، این اعلام آمریکا «با اسرائیل هماهنگ نشد و مغایر با سیاستهای اصولی اسرائیل بود». آقای نتانیاهو به وزیر خارجهاش دستور داد این موضوع را با همتای آمریکاییاش در میان بگذارد.
اپوزیسیون اسرائیل از جمله یائیر لاپید و نفتالی بنت، نتانیاهو را متهم میکنند که در حفظ منافع راهبردی این کشور در قبال غزه شکست خورده است.
پای ویتکاف و کوشنر هم به میان آمد
به گزارش رسانههای اسرائیل، مقاماتی در این کشور انتقادهای خود را متوجه استیو ویتکاف و جرد کوشنر کرده و مدعی هستند که این دو یار نزدیک دونالد ترامپ، از منافع مهم امنیتی اسرائیل در مورد غزه غافل شدهاند.
شبکهٔ آی۲۴ اسرائیل با استناد به سیاستمداران نزدیک به نتانیاهو نوشت آنها مدعی هستند که ویتکاف با داشتن نفوذ گسترده در تدوین سیاستهای دولت ترامپ در قبال ایران و غزه، تصمیماتی میگیرد که بیش از آنکه مبتنی بر هماهنگی نزدیک با اسرائیل باشد، تحت تأثیر شبکهٔ گسترده روابط منطقهای او از جمله در قطر است.
این منابع ادعا کردهاند که منافع تجاری ویتکاف با این کشورها ممکن است مواضع سیاسی او را تحت تأثیر قرار داده باشد.
اما اکسیوس روز ۲۸ دی نوشت یک مقام آمریکایی به این وبسایت گفت اگر نخستوزیر اسرائیل میخواهد آمریکا نقشی در غزه داشته باشد، باید بگذارد که این دخالت به شیوه آمریکایی انجام شود.
این منبع، که نامش فاش نشده، گفته است که آمریکا در ماههای اخیر موفق به انجام کارهایی در غزه شد که هیچکس تصور آن را نکرده بود...هیچکس در اسرائیل باور نداشت که ما بتوانیم کار را تا این مرحله پیش ببریم...و به حرکت خود ادامه خواهیم داد.
این مقام آمریکایی افزود: بگذارید او (نتانیاهو) بر موضوع ایران تمرکز کند و ما (آمریکا) به غزه بپردازیم...او مجبور است با برنامهٔ آمریکا کنار بیاید، مگر اینکه بخواهد با دست کشیدن آمریکا از این قضیه، دوباره نیروهای اسرائیلی را برای جنگ غزه راهی کند.
