دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه ۱۵ مرداد دو فرمان اجرایی را در تلاشی جدید برای مهار حق تابعیت بر اساس تولد در خاک آمریکا امضا کرد، در حالی که دیوان عالی ایالات متحده پیشتر تلاش قبلی او را رد کرده بود.
محدود کردن «تابعیت بر اساس تولد» از اولویتهای اصلی دولت ترامپ در برخورد با مهاجرت بوده است.
کاخ سفید بهویژه پدیدهای را هدف گرفته که آن را «گردشگری زایمان» مینامد، یعنی سفر زنان باردار خارجی به آمریکا برای زایمان.
ترامپ پس از ناکامی در دیوان عالی در ۳۰ ژوئن، از کنگره خواست اقدام کند، اما روز پنجشنبه دو فرمان اجرایی در این زمینه امضا کرد.
او در سخنانی در کاخ سفید، رأی شش به سه دیوان عالی در ۳۰ ژوئن را «تصمیمی بسیار تأسفبار» خواند و گفت «افراد دارند حول گردشگری زایمان کسبوکار راه میاندازند».
رئیسجمهور آمریکا گفت: «قرار نیست اینطور باشد. این مایه شرمساری است. آنها دارند راه خودشان را میخرند تا وارد شوند، و ما اجازه نخواهیم داد».
دیوان عالی فرمان قبلی او که طیف گستردهای از مهاجران غیرقانونی یا موقت را هدف قرار میداد، خلاف قانون اساسی دانسته بود.
دولت ترامپ میگوید دستور جدید خارج از دامنهٔ آن حکم است، زیرا میکوشد استثناهای محدود و تاریخی تابعیت از بدو تولد را بازتفسیر کرده و دامنهٔ افراد فاقد صلاحیت را گسترش دهد.
استیون میلر، مشاور کاخ سفید، در مراسم امضای این فرمانها در دفتر بیضی گفت: «این رویه گردشگری زایمان، از لحظهٔ امضای این دستور، ممنوع است».
اندیشکدهٔ «مرکز مطالعات مهاجرت» در سال ۲۰۲۰ برآورد کرده بود که بین ۲۰ تا ۲۵ هزار مادر در بازهای یکساله میان ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۷ برای این منظور به آمریکا سفر کردهاند.
در سال ۲۰۲۵، حدود ۳.۶ میلیون تولد در آمریکا ثبت شده است.
این فرمانها همچنین حقوق کودکانی را که از والدین کارکنان دولتهای خارجی در آمریکا به دنیا میآیند و نیز فرزندان افرادی که «خارجیهای دشمن» طبقهبندی میشوند، محدود میکند.
این دستورات میتوانند بر افراد متولد در قلمروهای آمریکا نیز اثر بگذارند، در صورتی که کنگره قانون پیشنهادی برای پایان دادن به اعطای خودکار تابعیت در آن مناطق تصویب کند.
انتظار میرود این فرمانها با چالشهای حقوقی مواجه شوند. کارشناسان حقوقی میگویند با توجه به حکم دیوان عالی، اثر این دستورات روشن نیست، و مدافعان حقوق مهاجران آن را تلاشی برای دور زدن رأی دادگاه میدانند.
اتحادیه آزادیهای مدنی آمریکا پیشبینی کرده که این اقدامات در دادگاه رد خواهد شد.
زین لکانی از «کمیسیون زنان پناهنده» نیز هشدار داد این دستورات میتواند حقوق زنان بارداری را که بهطور قانونی وارد آمریکا میشوند «در یکی از آسیبپذیرترین لحظات زندگیشان» پایمال کند و خواستار تدوین دستورالعملهایی مطابق با رأی دیوان عالی شد.
متمم چهاردهم قانون اساسی ایالات متحده از دیرباز بهگونهای تفسیر شده که تابعیت را برای همه نوزادان متولد در آمریکا تضمین میکند، جز در موارد استثنایی محدود مانند فرزندان دیپلماتهای خارجی یا نیروهای دشمن اشغالگر.
بند تابعیت در متمم چهاردهم تصریح میکند: «همه افرادی که در ایالات متحده متولد یا تابعیت آن را تحصیل کردهاند و تحت حاکمیت آن هستند، شهروند ایالات متحده و ایالتی هستند که در آن اقامت دارند».
ترامپ گفت: «این قانون برای دلیل دیگری وضع شد؛ بلافاصله پس از جنگ داخلی، برای فرزندان بردگان. اما حالا چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟»
آمار رسمی دقیقی از تعداد افرادی که صرفاً برای زایمان و گرفتن تابعیت برای فرزندشان به آمریکا میآیند یا هزینه آن برای مالیاتدهندگان وجود ندارد.
با این حال، جان رابرتز، رئیس دیوان عالی، در رأی این دادگاه نوشت که تدوینکنندگان متمم چهاردهم این وعده را به همه افرادی که آزادانه در این سرزمین به دنیا میآیند، تعمیم دادهاند.
او نوشت: «تابعیت، چه در گذشته و چه امروز، به معنای داشتن حقوق است؛ حق مشارکت آزادانه در جامعه سیاسی ما. ما امروز نیز به این وعده پایبندیم».