دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه ۲۳ فروردین به نیروی دریایی کشورش دستور داد مسیر کشتیرانی به بنادر ایران را در تنگۀ هرمز مسدود کند. او این دستور را پس از آن صادر کرد که مذاکرات با هیئت ایرانی در پاکستان بدون هیچ توافقی به بنبست رسید.
ساعاتی بعد نیز ارتش ایالات متحده اعلام کرد که از روز دوشنبه محاصره دریایی تمامی کشتیهایی را که به مقصد بنادر ایران در حرکت هستند یا از آنها خارج میشوند، آغاز خواهد کرد.
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که در پی این تصمیم دونالد ترامپ، اجرای محاصره تمامی ترددهای دریایی به بنادر ایران و خروج از آنها را از ساعت ۱۰ صبح دوشنبه به وقت شرق آمریکا (از ساعت ۱۷.۳۰ به وقت تهران، ۱۴ به وقت گرینویچ) آغاز میکند.
سنتکام در بیانیهای در رسانههای اجتماعی نوشت: «این محاصره بدون هیچ تبعیضی علیه شناورهای تمامی کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران میشوند یا از آنها خارج میگردند، اعمال خواهد شد.»
در واکنش به این اعلان ترامپ، روابط عمومی سپاه پاسداران هشدار داد که نزدیکشدن شناورهای نظامی به تنگه هرمز «نقض آتشبس» تلقی میشود. در این بیانیه آمده است که تنگه برای عبور «بیضرر شناورهای غیرنظامی» باز است، اما هرگونه حضور نظامی در این محدوده با «برخورد سخت» مواجه خواهد شد.
ترامپ در بیانیهای طولانی در رسانۀ اجتماعی خود گفت هدف نهایی او پاکسازی تنگه از مین و بازگشایی آن برای تمامی کشتیهاست، اما تا آن زمان نباید اجازه داد ایران از کنترل بر این آبراه سود ببرد. ترامپ نوشت: «از همین لحظه، نیروی دریایی ایالات متحده، که بهترین در جهان است، فرآیند محاصرۀ هرگونه کشتیای را که قصد ورود یا خروج از تنگۀ هرمز را داشته باشد، آغاز میکند. هر ایرانی که به سمت ما یا کشتیهای غیرنظامی شلیک کند، نابود خواهد شد!»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی که سرپرستی هیئت ایرانی در پاکستان را بر عهده داشت، پس از بازگشت به تهران روز یکشنبه در جمع خبرنگاران گفت که آمریکا اگر به گفتهٔ او «بار دیگر اراده ایران را بیازماید»، «درس بزرگتری» خواهد گرفت. او همچنین خطاب به رئیسجمهور آمریکا افزود: «اگر بجنگید، میجنگیم و اگر با منطق جلو بیایید با منطق برخورد میکنیم، اما زیر بار هیچ تهدیدی نمیرویم.»
«اخاذی جهانی»
تهران خود نیز در حال محدود کردن تردد در این تنگه است، اما به کشتیهایی که تشخیص دهد برای کشورهای دوست مانند چین کار میکنند، اجازۀ عبور میدهد. گزارشهای تأییدنشدهای نیز وجود دارد که نشان میدهد تهران قصد دارد حق عبور دریافت کند.
ترامپ در این باره گفت: «این یک اخاذی جهانی است. من همچنین به نیروی دریایی دستور دادم هر شناوری را در آبهای بینالمللی که به ایران حق عبور پرداخته است، شناسایی و متوقف کند. هیچکس که این باج غیرقانونی را بپردازد، در دریاهای آزاد امنیت نخواهد داشت. ما همچنین تخریب مینهایی را که ایرانیها در تنگه کار گذاشتهاند، آغاز میکنیم.»
ارتش آمریکا روز شنبه اعلام کرده بود دو ناو جنگی برای آغاز پاکسازی مینها و اطمینان از وجود یک «مسیر امن» برای نفتکشها از تنگه عبور کردهاند؛ ادعایی که تهران آن را رد کرد. خبرگزاری فارس نیز روز یکشنبه گزارش داد که دو نفتکش با پرچم پاکستان که به سمت تنگه هرمز در حرکت بودند، تغییر مسیر داده و بازگشتهاند.
با فروپاشی مذاکرات ایران و آمریکا، ترس از شروع دوبارۀ درگیریها در این منطقۀ پرتنش افزایش یافته است.
دونالد ترامپ در بخش دیگری از پیام خود در شبکه تروث سوشال نوشت: «محاصره بهزودی آغاز خواهد شد. کشورهای دیگری نیز در این محاصره مشارکت خواهند داشت. به ایران اجازه داده نخواهد شد از این اقدام غیرقانونیِ اخاذی سود ببرد. آنها پول میخواهند و مهمتر از آن، برنامه هستهای میخواهند. علاوه بر این، در زمان مناسب، ما کاملاً «آماده شلیک» هستیم و ارتش ما اندکی که از ایران باقی مانده را نیز به پایان خواهد رساند!»
«ایران حاضر نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بکشد»
رئیسجمهور آمریکا دقایقی بعد پیام دومی نیز منتشر کرد و به جزئیاتی درباره مذاکرات با ایران در روز شنبه اشاره کرد:
«ایران قول داد تنگه هرمز را باز کند، اما آگاهانه در انجام این کار ناکام ماند. این موضوع باعث اضطراب، اختلال و رنج برای بسیاری از مردم و کشورها در سراسر جهان شد. آنها میگویند در آب مینگذاری کردهاند، با اینکه تمام نیروی دریاییشان و بیشتر «مینگذارهایشان» بهطور کامل نابود شدهاند. ممکن است چنین کاری کرده باشند، اما کدام مالک کشتی حاضر است این ریسک را بپذیرد؟ این وضعیت موجب بیآبرویی بزرگ و آسیب دائمی به اعتبار ایران و آنچه از «رهبرانشان» باقی مانده شده است، اما ما از این مرحله عبور کردهایم. همانطور که قول داده بودند، بهتر است فوراً روند بازگشایی این آبراه بینالمللی را آغاز کنند، و سریع! آنها تقریباً تمام قوانین موجود را نقض میکنند.»
در ادامه متن این پیام با اشاره به نشست اسلامآباد آمده است که «جلسه با ایران از صبح زود آغاز شد و تا طول شب ادامه یافت؛ نزدیک به ۲۰ ساعت. میتوانم وارد جزئیات زیادی شوم و دربارهٔ دستاوردهای فراوان صحبت کنم، اما تنها یک چیز اهمیت دارد: ایران حاضر نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بکشد!
از بسیاری جهات، مواردی که بر سر آنها توافق شد بهتر از ادامه عملیات نظامی ما تا پایان است، اما هیچکدام از آن موارد در مقایسه با اجازه دادن به قرار گرفتن قدرت هستهای در دستان چنین افرادی بیثبات، دشوار و غیرقابل پیشبینی اهمیت ندارد.
سه نماینده من، در طول این مدت، همانطور که قابل انتظار بود، با نمایندگان ایران، محمدباقر قالیباف، عباس عراقچی، علی باقری، بسیار صمیمی و وارد رابطه محترمانه شدند، اما این موضوع اهمیتی ندارد، زیرا آنها در مهمترین مسئله کاملاً سرسخت بودند و همانطور که من از ابتدا و سالها پیش گفتهام، ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت!»
تهدید به اعمال تعرفه علیه چین در صورت کمک نظامی به ایران
رئیسجمهور ایالت متحده ساعاتی بعد در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تهدید کرد که در صورت ارائه کمک نظامی چین به ایران در جریان جنگ خاورمیانه، او تعرفههای «بسیار سنگین» جدیدی بر کالاهای وارداتی این کشور به ایالات متحده اعمال خواهد کرد.
ترامپ گفت: «اگر مچ آنها را در حال انجام چنین کاری بگیریم، تعرفه ۵۰ درصدی اعمال میکنیم که رقم بسیار بالایی است، واقعاً بسیار زیاد است.»
رئیسجمهور آمریکا قرار است ماه آینده میلادی برای دیدار و گفتوگو با همتای چینی خود، شی جینپینگ، به پکن سفر کند؛ این دیدار پس از آن برنامهریزی شده که نشست قبلی به دلیل جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به تعویق افتاد.
پیشتر شبکه سیانان به نقل از سه منبع آگاه گزارش داده بود که چین آماده ارسال سامانههای پدافند هوایی به ایران است. سفارت چین در آمریکا این گزارش را رد کرده است.
ترامپ در مصاحبه تازه خود با فاکسنیوز بار دیگر زیرساختهای انرژی ایران را تهدید کرد و هشدار داد که اگر پکن بخواهد به نظامیان ایران کمک کند، تعرفۀ ۵۰ درصدی بر کالاهای وارداتی از چین وضع خواهد کرد.
ترامپ: محاصره دریایی ایران «در سطحی بالاتر از ونزوئلا» خواهد بود
رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه و ساعتی بعد از آن که اعلام کرد دستور داده محاصره دریایی تنگه هرمز بلافاصله آغاز شود، در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز گفت که انجام این کار کمی زمان میبرد.
دونالد ترامپ همچنین به جزئیات بیشتری درباره این اقدام اشاره کرد و گفت: «ما داریم یک محاصره کامل اعمال میکنیم. قرار نیست اجازه بدهیم ایران از فروش نفت به کسانی که دوست دارد نه به کسانی که دوست ندارد، پول دربیاورد. یا برای همه خواهد بود یا برای هیچکس؛ و همینطور خواهد بود. دیدید با ونزوئلا چه کردیم. چیزی مشابه همان خواهد بود، اما در سطحی بالاتر.»
اشاره او به محاصرهای است که سال گذشته برای جلوگیری از فروش نفت ونزوئلا توسط نیروی دریایی آمریکا اعمال شد و در نهایت به یورش نیروهای ویژه ایالات متحده و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، و انتقال او به آمریکا ختم شد.
دونالد ترامپ همچنین از تهدید هفته گذشته خود که گفته بود «یک تمدن کامل امشب از بین خواهد رفت و هرگز بازنخواهد گشت» دفاع کرد و مدعی شد که همین اظهارنظر تهران را به پای میز مذاکره کشانده است.
او توضیح داد: «وقتی دربارهٔ یک تمدن صحبت میکنم، واقعاً تغییر کرده است، واقعاً همینطور است. اما به این فکر کنید: آنها اجازه دارند بگویند «مرگ بر آمریکا، مرگ بر این و آن»، و من یک جمله میگویم، بعد میگویند اوه، چه موضوع بزرگی! همین جمله آنها را به میز مذاکره آورد و هنوز هم از آنجا بلند نشدهاند.»
دونالد ترامپ در ادامه گفت: «میتوانم ایران را یکروزه از کار بیندازم . در یک ساعت میتوانم کل بخش انرژی آنها را از کار بیندازم؛ همه چیز، تمام تأسیساتشان، نیروگاههای تولید برقشان که موضوع بسیار مهمی است. و من از انجام این کار بدم میآید، چون اگر این کار را بکنم، ۱۰ سال طول میکشد تا بازسازی شود. آنها هرگز نمیتوانند آن را بازسازی کنند. و چیز دیگری که از بین میبرید، پلها هستند.»
این اظهارات تازهٔ رئیسجمهور آمریکا در پی شکست مذاکرات برای رسیدن به توافقی جهت پایان دادن به جنگ ششهفتهای بیان شد. خودداری ایران از عقبنشینی از حق داشتن برنامۀ هستهای، باعث ناامیدی هیئت آمریکایی به رهبری جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، استیو ویتکوف، فرستادۀ کاخ سفید و جرد کوشنر، داماد ترامپ شد.
ترامپ گفت: «من همیشه از همان ابتدا و سالها پیش گفتهام که ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت!» او بدون اشاره به نام کشور خاصی افزود: «محاصره بهزودی آغاز میشود و کشورهای دیگر نیز در آن مشارکت خواهند داشت.»
او گفت: «ما در آنجا مینروب داریم. اکنون مینروبهای زیرآبی بسیار پیشرفتهای داریم که جدیدترین و بهترین هستند، اما همچنین در حال اعزام مینروبهای سنتیتر هم هستیم. و تا جایی که میدانم، بریتانیا و چند کشور دیگر هم در حال ارسال مینروب هستند.»
پس از گفتوگوهای اسلامآباد که در سطح بالاترین دیدار دو طرف از زمان انقلاب ۱۳۵۸ بود، جیدی ونس، معاون ترامپ هشدار داد که واشینگتن «آخرین و بهترین پیشنهاد» خود را برای توافق ارائه داده است و افزود: «باید ببینیم آیا ایرانیها آن را میپذیرند یا نه.» قالیباف نیز گفت که او «ابتکارات سازندهای را پیشنهاد داده» اما تیم آمریکایی نتوانسته است اعتماد ایران را جلب کند.
محمود نبویان، نماینده مجلس که او هم در مذاکرات پاکستان حضور داشت، در شبکۀ اجتماعی ایکس نوشت که «خواستههای زیادهخواهانۀ آمریکا» شامل «سهیم شدن با ایران در منافع تنگۀ هرمز» و همچنین از بین بردن ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی کشور بوده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بامداد دوشنبه در پیامی نوشت که تهران تا رسیدن به توافق با واشینگتن تنها «به اندازۀ چند وجب» فاصله داشت، اما با «زیادهخواهی»، تغییر مداوم خواستهها و در نهایت محاصره روبرو شد.
شکست مذاکرات این ترس را ایجاد کرده است که شروع دوبارۀ درگیریها باعث افزایش قیمت انرژی و آسیب بیشتر به تأسیسات نفتی و گازی شود.
روز دوشنبه بلافاصله پس از شروع معاملات، قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمیدیت حدود هشت درصد افزایش یافت و به ۱۰۴.۵۰ دلار رسید و نفت برنت نیز با هفت درصد رشد، قیمت ۱۰۲ دلار را ثبت کرد.
پاکستان از هر دو طرف خواسته است که همچنان به آتشبس موقت پایبند بمانند. اما نگرانیها از فروپاشی آتشبس افزایش یافته است، به ویژه به دلیل ادامۀ حملات اسرائیل در لبنان؛ جایی که ایران اصرار دارد آتشبس باید شامل آنجا هم بشود. قرار است مقامهای لبنانی و اسرائیلی روز سهشنبه در واشینگتن با یکدیگر گفتوگو کنند.