مهلت دو ماهه مطرح شده در تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و آمریکا روز دوشنبه ۲۶ مردادماه بدون دستیابی دو طرف به نتیجهای مشخص برای توافق به پایان رسید.
متن یادداشت تفاهم خاتمه جنگ ایران و آمریکا موسوم به «تفاهمنامه اسلامآباد» بامداد پنجشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ توسط رؤسای جمهور ایران و آمریکا امضا شد.
در بند پنجم این تفاهمنامه آمده بود: «با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران با بهکارگیری حداکثر تلاش خود، ترتیبات لازم را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون دریافت هیچ هزینهای و صرفاً برای مدت ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس فراهم خواهد کرد.»
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و میانجی اصلی مذاکرات دو طرف، در زمان امضای آن در شبکۀ ایکس نوشت: «ایران بدون فوت وقت تنگۀ هرمز را باز میکند و ایالات متحده هم بیدرنگ محاصرۀ دریایی بنادر ایران را برمیچیند».
حال پس از ۶۰ روز، سپاه پاسداران همچنان اصرار دارد که تنگه هرمز بسته است و ارتش آمریکا هم بار دیگر محاصره دریایی بنادر ایران را برقرار کرده است.
در تفاهمنامه، ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران همچنین متعهد شده بودند که ظرف حداکثر ۶۰ روز، که با توافق متقابل قابل تمدید است، دربارهٔ توافق نهایی مذاکره کرده و به آن دست یابند.
مقامات جمهوری اسلامی بارها گفتهاند که مذاکرهای با مقامهای آمریکا در جریان نیست، و تنها پیامهایی از سوی میانجیها رد و بدل میشود.
در نخستین موضعگیری جمهوری اسلامی در پی پایان مهلت ۶۰ روزهای که در تفاهمنامه اسلامآباد مورد تأکید قرار گرفته بود، سخنگوی وزارت امور خارجه روز دوشنبه مدعی شد که «مهلت ۶۰ روزه وجود ندارد».
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، روز دوشنبه دولت آمریکا را مسئول «نقض فاحش تفاهمنامه» دانست و گفت: «به دلیل نقض فاحش و گسترده یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد از سوی ایالات متحده تنها چند هفته پس از امضای آن، هیچگونه گفتوگویی آغاز نشد و در نتیجه، بحث مهلت ۶۰ روزه نیز کاملاً موضوعیت خود را از دست داد.»
او در ادامه تفسیر خود را از این دوره دو ماهه چنین توضیح داده است: «آنچه در تفاهمنامه پیشبینی شده بود، صرفاً بازهای ۶۰ روزه برای گفتگو پیرامون دو محور «رفع تحریمها» و «موضوع هستهای» بود که در صورت عدم دستیابی به نتیجه، قابلیت تمدید داشت.»
بقائی اضافه کرد: «با وجود عهدشکنیهای پیشین آمریکا، مذاکرات فشرده میان ایران و عمان برای نهاییسازی بیانیه مشترک و ایجاد سازوکاری ایمن و حافظ منافع متقابل با جدیت ادامه دارد.»
روز دوشنبه، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بدون اشاره به پایان مهلت مطرح شده در تفاهمنامه اسلامآباد در پیامی کوتاه در شبکهٔ اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «هدف اصلی این است، و همیشه خواهد بود، که ایران به هیچوجه و تحت هیچ شرایطی نمیتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند».
پیشتر جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز ۲۳ مرداد گفته بود که اولویت اصلی ایالات متحده در جنگ با ایران دیگر برنامه هستهای این کشور نیست، بلکه کاهش قیمت بنزین برای مصرفکنندگان آمریکایی است.
در همین حال روزنامه آمریکایی «والاستریت جورنال» روز دوشنبه در گزارشی نوشت که ایران در دو ماه گذشته به جای پیگیری مذاکره با ایالات متحده، توان خود را صرف آمادهسازی برای نبردی بزرگتر با آمریکا و اسرائیل کرده است.
این روزنامه با استناد به «اظهارات مقامهای ایرانی و عرب» که نامشان را فاش نکرده است، میگوید «رهبران تندرو ایران» در تهران گرد هم آمدند و طرح متفاوتی را در نظر گرفتند. از دیدگاه آنها، تفاهمنامه اسلامآباد برای پایان جنگ «احتمالاً فقط تلاشی از سوی آمریکا و اسرائیل برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و خریدن زمان برای حملهای بزرگتر در آینده بود. آنها به جای اعتماد به مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آمادهسازی برای نبردی بزرگتر کردند».
والاستریت جورنال این تلاشها را شامل دادن اختیارات بیشتر به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، انتصاب کهنهسربازان کارکشتهٔ جنگ با عراق و سرکوبهای داخلی گذشته در سمتهای کلیدی، گسترش عملیاتهای ضداطلاعاتی داخلی و افزایش تولید موشک و پهپاد است.
در جریان جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، اسرائیل و آمریکا تأسیسات کلیدی هستهای، بخش عمدهای از زیرساختهای نظامی و برخی زیرساختهای اقتصادی و انرژی در ایران را بمباران کردند. در جریان این دو جنگ، علاوه بر کشته شدن دهها مقام ارشد سیاسی و نظامی از جمله رهبر پیشین جمهوری اسلامی، هزاران نفر دیگر از جمله زنان و کودکان نیز کشته شدند.
حکومت ایران نیز در این مدت علاوه بر حملات موشکی به اسرائیل، اهداف و زیرساختهایی را در شماری از کشورهای منطقه، از جمله عمان، اردن، کویت، اسرائیل، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، هدف قرار داد.