مقامهای ایالات متحده اخیراً گفتهاند روسیه اطلاعاتی از اهداف در اختیار ایران قرار داده است تا از آن برای حمله به نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه استفاده کند.
این اظهارات که ۱۶ اسفند به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفته شد، گزارشی از روزنامه واشینگتن پست را تأیید کرد که میگفت مسکو در گسترش درگیریهای منطقهای نقشی قابل توجه، هرچند غیرمستقیم، ایفا میکند.
این همکاری ادعایی در شرایطی مطرح میشود که روابط واشینگتن و مسکو در یکی از حساسترین دورههای خود قرار دارد. دو قدرت هستهای بر سر تهاجم روسیه به اوکراین اختلاف دارند و تلاشهای آمریکا برای پایان دادن به این جنگ نیز با خودداری کرملین از ارائه امتیاز در زمینههایی مانند مسائل سرزمینی روبهرو شده است.
گزارش واشینگتن پست که به نقل از سه مقام آگاه از اطلاعات محرمانه منتشر شد، میگوید از زمان آغاز جنگ ایران در نهم اسفند که با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل آغاز شد، مسکو موقعیت داراییهای نظامی آمریکا، از جمله ناوهای جنگی و هواپیماها، را در اختیار تهران گذاشته است.
یکی از این مقامها به این روزنامه گفته است که به نظر میرسد این اقدام «تلاشی نسبتاً گسترده» از سوی روسیه باشد.
مقامهای آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفتوگو کردند، جزئیات بیشتری درباره گستره یا شیوههای این تبادل اطلاعات ارائه نکردند.
روسیه و ایران سالها است روابط نزدیک نظامی، سیاسی و دیپلماتیک دارند و رئیسجمهور روسیه نیز روز دوشنبه ۱۸ اسفند، پس از معرفی مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی، با اعلام «حمایت تزلزلناپذیر» خود از او گفت که «روسیه شریک قابل اعتمادی» برای ایران بوده و خواهد بود.
ایران قبلاً تعداد زیادی پهپاد «شاهد» در اختیار روسیه گذاشته است که برای حمله به شهرها و زیرساختهای اوکراین به کار رفتهاند، هرچند روسیه اکنون در بسیاری موارد با استفاده از این فناوری در خاک خود پهپاد تولید میکند.
سفارت روسیه در واشینگتن به درخواستها برای اظهار نظر در این باره بلافاصله پاسخ نداد. مقامهای روسیه بهطور علنی خواستار پایان جنگ ایران شده و آن را «اقدامی تحریکنشده از تجاوز مسلحانه» علیه ایران توصیف کردهاند.
کرملین اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ۱۶ اسفند با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفتوگو کرد و بار دیگر خواستار «پایان فوری اقدامهای نظامی» شد. در بیانیهای که از سوی ایران منتشر شد نیز آمده است تهران انتظار دارد مسکو از «ظرفیتهای بینالمللی» خود برای حمایت از حقوق ایرانیان در جریان جنگ استفاده کند.
کاخ سفید: تأثیر اقدام روسیه ناچیز است
نهادهای اطلاعاتی آمریکا از اظهارنظر علنی دربارهٔ گزارشها از انتقال اطلاعات اهداف آمریکایی به ایران خودداری کردهاند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، سه روز پیش در پاسخ به پرسشی دربارهٔ این گزارشها گفت این موضوع «در مقایسه با آنچه ما اینجا انجام میدهیم، مسئله سادهای است» و سپس افزود که این «یک سؤال احمقانه» است.
کاخ سفید همچنین این برداشت را رد کرده که کمک روسیه تأثیر قابل توجهی بر روند جنگ داشته باشد.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت «رژیم ایران کاملاً در حال درهم شکستن است».
او افزود: «پاسخ موشکهای بالستیک آنها هر روز کمتر میشود، نیروی دریاییشان در حال نابودی است، ظرفیت تولیدشان در حال تخریب است و نیروهای نیابتی آنها تقریباً مقاومت چندانی نشان نمیدهند.»
کرولاین لویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، نیز در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید تأثیر حمایت اطلاعاتی گزارششده از سوی مسکو را ناچیز دانست.
او گفت: «این موضوع آشکارا هیچ تفاوتی در عملیات نظامی در ایران ایجاد نمیکند، زیرا ما کاملاً آنها را درهم میکوبیم.» لویت همچنین افزود نیروی دریایی ایران «عملاً از توان رزمی خارج شده است».
او گفت حملات تلافیجویانه موشکهای بالستیک ایران حدود ۹۰ درصد کاهش یافته و تأکید کرد که آمریکا همچنان در حال دستیابی به اهداف نظامی خود است.
لویت همچنین گفت واشینگتن «در مسیر کامل» برای به دست گرفتن کنترل حریم هوایی ایران قرار دارد و افزود زمانی که رئیسجمهور تشخیص دهد که ایران دیگر تهدیدی برای ایالات متحده نیست و اهداف عملیات «خشم حماسی» محقق شده، ایران به «تسلیم بدون قیدوشرط» خواهد رسید.
ترامپ نیز پیشتر همان روز در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشته بود: «هیچ توافقی با ایران وجود نخواهد داشت مگر تسلیم بدون قیدوشرط!»
واکنش قانونگذاران
با وجود موضعگیری کاخ سفید، این گزارشها با انتقاد شدید برخی قانونگذاران در واشینگتن روبهرو شد. جین شاهین، سناتور دموکرات، گفت دخالت ادعایی روسیه نشاندهندهٔ تهدید فزایندهای است که مسکو ایجاد کرده است.
او در بیانیهای گفت: «اشتباه نکنید: روسیه در خاورمیانه، اوکراین و سراسر جهان آمریکاییها را هدف قرار داده است. به جای اقدام، رئیسجمهور در حال کاهش تحریمها علیه روسیه و خودداری از حمایت از اوکراین است. این غیرقابل قبول است و زمینه را برای تجاوز بیشتر علیه آمریکاییها فراهم میکند.»
دان بیکن، نماینده جمهوریخواه ایالت نبراسکا و از حامیان سرسخت اوکراین، نیز انتقاد مشابهی مطرح کرد.
او به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «روسیه و ایران بسیار به هم نزدیک هستند. بنابراین نباید تعجب کنیم که روسیه برای کمک به ایران در کشتن نیروهای آمریکایی و اسرائیلی، اطلاعات هدفگیری در اختیار تهران میگذارد. آنچه باید تعجبآور باشد این است که به نظر میرسد دولت ترامپ نسبت به این موضوع بیتوجه است.»
بیکن تأکید کرد هدف راهبردی گستردهتر مسکو تضعیف ایالات متحده است.
او گفت: «در پاسخ، باید سلاحهای دقیق دوربرد، سامانههای دفاع هوایی و جنگندههای اف-۱۶ ارتقایافته به اوکراین ارسال کنیم. همچنین باید تحریمهای سختی علیه اقتصاد روسیه اعمال شود. این کار باید یک سال پیش انجام میشد.»
نقش روسیه در حمایت از ایران
تحلیلگران میگویند تبادل اطلاعات ممکن است عملیترین کمکی باشد که روسیه در حال حاضر میتواند به ایران ارائه دهد.
گلن هاوارد، رئیس بنیاد ساراتوگا و از تحلیلگران باسابقه در حوزه روسیه، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت تلفات سنگین روسیه در جنگ اوکراین توانایی این کشور را برای ارسال سامانههای بزرگ تسلیحاتی به ایران محدود کرده است.
او گفت: «به دلیل خسارتهای سنگین تجهیزات در جنگ اوکراین، مسکو اکنون با کمبود تجهیزات روبهرو است و نمیتواند با انتقال رادار یا هواپیما نیازهای ایران را برطرف کند. بنابراین فوریترین و ارزشمندترین کمکی که روسیه میتواند ارائه دهد، اشتراکگذاری اطلاعات عملیاتی و بهموقع است.»
هاوارد افزود روسیه همچنین میتواند از طریق یک مرکز تولید در منطقه تاتارستان به ادامه کارزار پهپادی ایران کمک کند.
به گفته او، پهپادهای طراحیشده در ایران که در تأسیسات آلابوگا تولید میشوند و در روسیه با نام «گران-۲» شناخته میشوند، اکنون با نرخی حدود سه هزار فروند در ماه ساخته میشوند. این رقم بسیار بیشتر از ظرفیت تولید داخلی ایران است که ماهانه بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ پهپاد برآورد میشود.
او گفت با کاهش ذخایر موشکها و پهپادهای ایران در اثر حملات مداوم، روسیه ممکن است در آینده به پر کردن این کمبود کمک کند.
هاوارد همچنین به یک مسیر تأمین اشاره کرد که از رود ولگا عبور میکند و از دریای خزر میگذرد و بهگفتهٔ او مسیر نسبتاً امنی برای انتقال محمولهها میان دو کشور فراهم میکند.
برخلاف حملونقل هوایی که ممکن است رهگیری شود، مسیر دریای خزر بهعنوان یک «خط تأمین داخلی» عمل میکند که تا حد زیادی از رهگیری آمریکا یا متحدانش در امان است و به روسیه اجازه میدهد پهپادها، قطعات موشکی و تجهیزات الکترونیکی را به ایران منتقل کند.
به گفته هاوارد، حمایت اطلاعاتی روسیه و ارتباطات لجستیکی از طریق دریای خزر میتواند با طولانیتر شدن درگیریها «برای بقای حکومت ایران حیاتی» شود.
بیشتر در این باره: آمریکا رفع بخشی از تحریمهای نفتی روسیه را برای افزایش عرضه جهانی بررسی میکند