رسانهها در ایران از افزایش قیمتِ ۳۰۰ میلیونی تا یک میلیاردی بسیاری از خودروهای داخلی طی کمتر از دو هفته خبر میدهند.
خبرگزاری مهر نوشته طی این مدت حتی در برخی مدلهای خودرو مانند تارا و ریرا افزایش قیمت بالای یک میلیارد تومان ثبت شده است.
بر اساس گزارشها، در بازار خودرو در ایران طی بازه زمانی ۲۷ فروردین تا ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ روندی کمسابقه از جهش قیمت، تقریباً در تمام کلاسهای خودرویی از خودروهای داخلی گرفته تا مونتاژی و وارداتی ثبت شده است.
کارشناسان خودرو و فعالان باسابقه بازار که خود نیز از این وضعیت «غافلگیر» شدهاند، به رسانههای داخلی گفتهاند که این رشد کمسابقهٔ قیمتها نشان میدهد بازار پس از یک دوره رکود نسبی در دوران جنگ، دوباره وارد فاز «التهاب و افزایش شکاف قیمتی» شده است.
سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیه نمایشگاهداران خودرو تهران، گفته است صنعت خودرو در ایران که به نوعی به سمت «مصرفی شدن» حرکت میکرد، دوباره تبدیل به یک «کالای سرمایهای» برای حفظ ارزش پول شده است.
مؤتمنی در عین تأکید کرده که «بسیاری از خریداران به علت کاهش قدرت خرید، توان خرید خودروها را ندارند... بخش کوچکی از جامعه همچنان در بازار حضور دارند...حدوداً ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت و اکثریت مردم توان خرید و فروش خودروها را ندارند.»
چرا قیمت خودرو ناگهان تا این اندازه افزایش یافت؟
کارشناسان صنعت خودرو از وضعیت «عجیب» حاکم بر بازار خودرو خبر میدهند؛ «نه فروشندهای حاضر به معامله است و نه خریداری توان خرید دارد.»
برخی افزایش قیمتهای ثبتشده که البته خریداری برای آنها نیز وجود ندارد، به این صورت گزارش شده است: قیمت سورن پلاس یک میلیارد و چهارصد میلیون تومانی، ۴۵۰ میلیون تومان افزایش یافته، دنا پلاس شش دنده از یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان، ۷۰۰ میلیون تومان گرانتر شده، و در خانواده پژو ۲۰۷ هم نسخه اتوماتیک پانوراما از یک میلیارد و ۹۸۰ میلیون تومان به دو میلیارد و ۷۷۰ میلیون تومام رسیده است.
کارشناسان خودرو در گفتوگو با رسانهها یکی از مهمترین دلایل این افزایش قیمت را ناشی از تبعات جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران عنوان میکنند.
اقتصادآنلاین نوشته تأثیر «آسیب به تأمینکننده اصلی ورق مورد نیاز برای خودروسازی از یکسو و اختلال در تولید واحدهای پتروشیمی از سوی دیگر واقعیتهایی غیرقابل انکار» بر رشد افسارگسیخته قیمت خودرو است.
مانی حدادی، کارشناس و پژوهشگر حوزه خودرو، در این زمینه به رسانههای داخل ایران گفته است: «خودرو به عنوان یکی از پرمصرفترین و پرتقاضاترین کالاهای بازار، ناگزیر از تحولات اخیر تأثیر گرفته است. آسیبهای وارد شده به برخی صنایع فولاد و پتروشیمی، بهویژه بخشهایی که در زنجیره تأمین خودروسازان فعالاند، از حالا آثار خود را در خطوط تولید نشان میدهد.»
این در حالی است که خبرگزاری تسنیم به نقل از محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، نوشته که برنامهریزی تأمین ورقهای فولادی مورد نیاز خودروسازان، «تا پایان سال انجام شده و تأمین آن تضمین است».
به نوشته این خبرگزاری، «هفتۀ پیش ۱۶۴ هزارتن ورق عرضه شد که فقط ۹۲ هزار تن آن فروش رفت.»
همزمان کاهش واردات خودروها که به علت انسداد راههای واردات اتفاق افتاده هم بر نوسان بازار خودروها بیتأثیر نیست. تا جایی که قیمت خودروهای مونتاژی و وارداتی نیز در همین دو هفته اخیر رشدهای قابلتوجهی داشته است.
به گفته حدادی «اولویت اول کشور قاعدتاً در شرایط موجود واردات خودروها نیست. بنابراین، واردات خودرو اگرچه در شرایط فعلی متوقف نمیشود اما نسبت به گذشته قطعاً کمرنگتر از وضعیت گذشته خواهد بود. حتی به علت محدودیتهای وارداتی که داریم احتمالاً از نظر تأمین قطعات خودروهای مونتاژی هم ممکن است چالشهایی ایجاد شود.»
از دیگر سو جهش قیمت ارز نیز بر افزایش افسارگسیخته قیمت خوردو در ایران تاثیرگذار بوده و عزتالله زراعی، سخنگوی وزارت صمت، گفته این وزارتخانه مجوز افزایش قیمت محصولات خودروسازان را داده است.
او گفته: «در حوزه خودرو و تمامی کالاها، یک تغییر قیمت منطقی داریم. نرخ ارز مبنای محاسبه حقوق ورودی و نرخ دستمزد را تغییر دادهایم و طبیعی است که بر قیمت محصولات اثر میگذارد. غیر از افزایش قیمت منطقی که بهواسطه تغییر در قیمت عوامل تولید و عوامل مرتبط با واردات است، افزایش قیمت دیگری نخواهیم داشت.»
برخی کارشناسان بازار معتقدند انتظارات تورمی ناشی از دوران پس از جنگ ، مردم را به سمت تبدیل ریال به کالای سرمایهای سوق داده است.
نقش دلالان و وزارت صمت
با این حال شماری از رسانههای ایران از ورود دلالان به بازار خودرو و ثبت «قیمتهای غیرواقعی» برای خرید و فروش به منظور «آمادهکردن ذهن بازار به سمت افزایش بیشتر قیمتها» خبر میدهند.
به گفتهٔ این رسانهها، این گروهها تلاش میکنند از فضای بیثبات کنونی و ترس عمومی از آینده بهره ببرند و «دستکم ۳۰ تا ۴۰ درصد از این افزایش صوری را به سود واقعی تبدیل کنند.»
اقتصادآنلاین با انتقاد از آنچه سکوت وزارت صنعت و معدن در قبال وضعیت بازار خودرو و فعالیت دلالان در این بازار نامیده، نوشته این وزارتخانه حتی از برگزاری یک نشست خبری برای پاسخگویی به سؤالات خودرویی خبرنگاران خودداری میکند.
وبسایت تابناک هم گزارش کرده که افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیونی در یک هفته با هیچ منطق تولیدی حتی با فرض گرانی مواد اولیه نیز «سازگار» نیست و ناشی از «انحصار شدید» و «بسته بودن مرزها به روی واردات واقعی و انبوه است».
این رسانه افزوده که رسیدن پژو ۲۰۷ به قیمت سه میلیارد تومان، «یک نقطه عطف تاریخی و تلخ است. این یعنی خودرویی که در بازارهای جهانی یک خودروی ارزان و دانشجویی محسوب میشود، در ایران با قیمت یک خودروی لوکس اروپایی آن هم به نرخ جهانی معامله میشود.»