دادگاه کیفری بین‌المللی که به‌دلیل صدور حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هدف تحریم‌های دولت آمریکا قرار گرفته، برنده جایزه ساخاروف سال ۲۰۲۶، شد که مهم‌ترین جایزه حقوق بشری اتحادیه اروپا است.
روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، روز پنجشنبه ۳۰ مهر هنگام اعلام برندهٔ جایزه گفت: «اتحادیه اروپا بر پایهٔ احترام به چندجانبه‌گرایی و نهادهای بین‌المللی بنا شده و این جایزه نقش مهم دادگاه در پاسداری از حقوق بین‌الملل و عدالت را به رسمیت می‌شناسد.»
دادگاه کیفری بین‌المللی نیز در بیانیه‌ای از پارلمان اروپا قدردانی کرد و گفت این جایزه در شرایطی به این نهاد اعطا می‌شود که دادگاه و مقام‌های آن با «چالش‌هایی بی‌سابقه» روبه‌رو هستند.
توموکو آکانه، رئیس این دادگاه، با اشاره به تحریم‌های آمریکا که به گفتهٔ او با هدف مختل کردن مأموریت قضایی این نهاد اعمال شده‌اند، تأکید کرد که جایزهٔ ساخاروف در چنین شرایطی «اهمیتی ویژه» دارد.
او افزود: «این جایزه بار دیگر بر اهمیت نهادهای قضایی مستقل و کسانی که برای پاسداری از حقوق بین‌الملل تلاش می‌کنند، تأکید می‌کند.»
رئیس دادگاه کیفری بین‌المللی همچنین گفت که این انتخاب، به رسمیت شناختن نقش عدالت بین‌المللی به‌عنوان یکی از پایه‌های صلح پایدار است و تأکید کرد: «در جهانی که با افزایش درگیری‌ها روبه‌رو است، بدون عدالت صلحی وجود ندارد و بدون قانون، امنیتی برقرار نخواهد شد.»
اعطای جایزهٔ ساخاروف کمتر از دو هفته پس از آن صورت می‌گیرد که دولت دونالد ترامپ تحریم‌های تازه‌ای علیه دادگاه کیفری بین‌المللی اعلام کرد.
این تحریم‌ها با هدف مختل کردن فعالیت‌های روزمرهٔ دادگاه وضع شده‌اند و قرار است شش ماه دیگر اجرایی شوند.
دادگاه کیفری بین‌المللی که وظیفهٔ رسیدگی به اتهامات افراد در زمینهٔ جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی را بر عهده دارد، مدت‌هاست با مخالفت دولت آمریکا روبه‌رو است.
این مخالفت‌ها پس از صدور حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو و وزیر دفاع پیشین او به اتهام ارتکاب جنایات در جریان جنگ غزه شدت گرفت.
دولت ترامپ مشروعیت اقدامات این دادگاه علیه مقام‌های اسرائیلی را زیر سؤال برده و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تهدید کرده است که اگر دادگاه به نگرانی‌های واشینگتن رسیدگی نکند، ایالات متحده برای برچیدن آن «آجر به آجر» تلاش خواهد کرد.
اتحادیه اروپا، در مقابل، از استقلال دادگاه کیفری بین‌المللی دفاع کرده و اعلام کرده است که برای تضمین ادامهٔ فعالیت این نهاد در برابر تحریم‌های آمریکا آمادهٔ انجام «هر اقدام ضروری» است.
انتخاب دادگاه برای جایزهٔ ساخاروف همچنین دومین مورد تقدیر بین‌المللی از این نهاد قضایی در ماه جاری به شمار می‌رود.
۱۷ مهرماه، ناوی پیلای، قاضی پیشین دادگاه کیفری بین‌المللی و کمیسر عالی سابق حقوق بشر سازمان ملل متحد، جایزهٔ صلح نوبل را دریافت کرد که از آن به‌عنوان نشانه‌ای از حمایت از این دادگاه بین‌المللی یاد شد.
بیشتر در این باره:
گسترش تحریم‌های آمریکا علیه دیوان کیفری بین‌المللی؛ اروپا از فعالیت دیوان حمایت کرددو خواهر ایرانی زندانی در میان نامزدهای نهایی
دادگاه کیفری بین‌المللی امسال در رقابت با دو نامزد دیگر، از جمله دو خواهر ایرانی، برندهٔ جایزهٔ ساخاروف شد.
ترانه و رومینا رحیمی، خواهران دوقلوی ۲۱ سالهٔ ایرانی، به‌عنوان نمادی از معترضانِ تحت پیگرد جمهوری اسلامی در فهرست نهایی نامزدها حضور داشتند.
این دو خواهر به‌دلیل شرکت در اعتراضات ضدحکومتی دی‌ماه ۱۴۰۴، به‌ترتیب به اعدام و ۲۵ سال زندان محکوم شده‌اند.
سومین نامزد نهایی، توندو لیسو، رهبر حزب مخالف چادما در تانزانیا، بود که در آوریل ۲۰۲۵ بازداشت شد. او به اتهام تحریک مردم به تحریم انتخابات سال گذشته با اتهام خیانت به کشور روبه‌روست و در صورت محکومیت ممکن است به اعدام محکوم شود.
جایزهٔ ساخاروف در سال ۱۹۸۸ به نام آندری ساخاروف، دانشمند و دگراندیش شوروی، تأسیس شد و هر سال از سوی پارلمان اروپا به افراد یا سازمان‌هایی اهدا می‌شود که در راه دفاع از حقوق بشر، آزادی‌های بنیادین و دموکراسی فعالیت می‌کنند.
نامزدهای این جایزه از سوی گروه‌های سیاسی پارلمان اروپا معرفی می‌شوند و برنده را نمایندگان ارشد این پارلمان انتخاب می‌کنند.
مراسم رسمی اهدای جایزهٔ امسال در ماه دسامبر برگزار خواهد شد.
جایزهٔ ساخاروف پیش‌تر دو بار به ایرانیان تعلق گرفته است؛ در سال ۲۰۱۲ نسرین ستوده، وکیل دادگستری و فعال حقوق بشر، و جعفر پناهی، فیلم‌ساز، به‌طور مشترک برندهٔ این جایزه شدند.
در سال ۲۰۲۳ نیز پارلمان اروپا این جایزه را به مهسا (ژینا) امینی و جنبش «زن زندگی آزادی» اهدا کرد.