در روزهای آتشبس شکننده بین اسرائیل و آمریکا با ایران، رسانههای اقتصادی اسرائیل گزارش دادهاند که هزینه جنگ ۳۹ روزه با ایران تا کنون بالغ بر ۵۰ میلیارد شِکِل (معادل ۱۶ میلیارد و ۶۷۰ میلیون دلار) بوده است.
در مقایسه با جنگ ۱۲ روزه، در جنگ اخیر ساختمانهای مسکونی و سازههای اقتصادی بیشتری در نقاط گستردهتری بهویژه در مرکز و جنوب اسرائیل ویران شدند یا آسیب دیدند که هزینهٔ بازسازی آنها دستکم ۱۰ میلیارد شِکِل (سه میلیارد و ۳۳۰ میلیون دلار) برآورد میشود.
این جنگ روزانه ۱۰۰ میلیون دلار برای اقتصاد اسرائیل خسارت به بار آورده و بهدلیل ابهام پیرامون آینده جنگ فعلی، برآورد نهایی آن هنوز مشخص نیست.
در جنگ ۱۲ روزه که ۲۳ خرداد پارسال آغاز شد، ۳۳ نفر با احتساب زخمیهایی که بعداً جان دادند، کشته شدند، ولی در جنگ ۴۰ روزه اخیر حدود ۶۵۰ موشک به خاک اسرائیل شلیک شد که ۲۴ کشته برجا گذاشت.
در هر دو جنگ، هزاران تن در اسرائیل زخمی شدند که دولت موظف به پرداخت هزینهٔ درمان جسمی و همچنین روحی-روانی آنها است.
در هفتههایی که جنگ در جریان بود، پارلمان اسرائیل (کنست) بودجه سال ۲۰۲۶ را با رقم ۲۲۱ میلیارد دلار تصویب کرد که ۴۵ میلیارد دلار آن به نیازهای ارتش اختصاص یافت؛ رقمی بالاتر از هر سال دیگر در ۷۸ سال موجودیت اسرائیل و ۱۰ درصد بالاتر از سال ۲۰۲۵ که ارتش اسرائیل مشغول جنگ ۱۲ روزه با ایران بود.
کارشناسان اسرائیلی نگرانند که جنگهای بعدی اسرائیل با ایران نیز در راه باشد که باید بودجههای کلانتری را در سالهای آتی به این امر اختصاص داد. در نظرسنجیهای متعدد اسرائیل، درصد چشمگیری از افکار عمومی معتقد است که پروندهٔ جنگی این کشور با ایران بسته نشده است.
همچنین در حالی که جنگ اخیر در جریان بود، کنست با تصویب لایحه بازسازی خانهها و اماکن ویرانشده و آسیبدیده در جنگ ۱۲ روزه، آن را به قانون تبدیل کرد؛ برای تسریع سازوکارها، روند برنامهریزی و صدور مجوز بازسازی ساختمانها به عنوان یک راهکار اضطراری ملی.
جنگ ۱۲ روزه بیش از ۴۰ میلیارد شِکِل (۱۳ میلیارد و ۳۳۰ میلیون دلار) خسارت اقتصادی و مالی به این کشور وارد کرده بود.
پس از آن جنگ، ۴۴ هزار خانواده درخواستهای خود برای دریافت خسارت بابت آسیبهای وارده به مراکز اقامتیشان را در سامانهای که دولت به این امر اختصاص داد، ثبت کردند. تا ۱۰ ماه بعد حدود هشت هزار و ۵۰۰ درخواست هنوز در دست بررسی بود و دولت حدود سه میلیارد شِکِل (معادل حدود یک میلیارد دلار) غرامت داده بود.
بیشتر در این باره:
بودجه اسرائیل در سایهٔ ۱.۵ میلیارد دلار هزینه هفتگی جنگ با ایراننشریه اقتصادی «گلوبز» روز ۲۷ اسفند نوشته بود که هنوز صدها تن از ۲۱ هزار تن آوارگان جنگ ۱۲ روزه هوز به خانههای خود بازنگشته و تا ماهها بعد در هتلها یا آپارتمانهای جایگزین اقامت کردند که دولت موظف به تأمین هزینههای آنها بود.
در جنگ ۱۲ روزه دو مکان مهم اسرائیل نیز بر اثر اصابت مستقیم موشکهای ایران آسیب دیدند. بیمارستان «سوروکا» در شهر جنوبی بئرشبع و مؤسسه علمی وایزمن. تقریباً همه دانشکدههای این نهاد عظیم علمی ویران و تمامی ۵۲ آزمایشگاه آن کار خود را متوقف کردند. تجهیزات ارزشمند علمی زیادی بر اثر اصابت مستقیم موشکهای ایران منهدم شدند و حاصل کار دهها دانشمند از سالها تحقیقات به ویرانه تبدیل شد.
بیمارستان سوروکا با پول صندوق مالی این مرکز پزشکی، کمکهای اعطایی ثروتمندان اسرائیل و جهان و یاریهای دولتی به سرعت بازسازی شد.
اما مؤسسه وایزمن تا بازسازی سالها فاصله دارد. نیمی از آسیب مالی جنگ ۱۲ روزه به ساختمانها، معادل دو میلیارد شکل، خسارت سنگینی بود که مؤسسه وایزمن متحمل آن شد.
وضعیت اقتصادی اسرائیل بعد از جنگ اخیر
دمارکر، نشریهٔ اقتصادی روزنامه هاآرتص، روز ۲۶ فروردین گزارش داد که نرخ تورم ماه مارس (۱۰ اسفند تا ۱۱ فروردین) ۱٫۹ درصد بوده؛ رقمی قابل قبول.
دمارکر در همان روز گزارش داد شاخص بهای مصرفکننده در ماه مارس نیز به ۴ دهم درصد رسید؛ رقمی تقریباً معادل وضعیت سال ۲۰۱۷، یعنی ۹ سال پیش.
بنزین هنوز گرانترین ماده است؛ بهخاطر جنگ هر لیتر آن به بالای هشت شکل، دو دلار و ۷۰ سنت، افزایش یافته. هر لیتر بنزین سوپر ده شکل و نیم، معادل سه و نیم دلار است.
نشریهٔ گلوبز ۲۶ فروردین نوشته بود که جنگ با ایران اولویتهای خریداران ملک را در اسرائیل تغییر داد.
ایتامار بنشالوم، مدیرعامل شرکتی که به خانههای اجارهای رسیدگی میکند، میگوید خرید خانه در نزدیکی اماکن نظامی و امنیتی در مرکز اسرائیل کاهش یافته است. او اما از ادامه اشتیاق خریداران خارجی، یهودیان خارج از اسرائیل، به خرید ملک در تلآویو خبر میدهد و میگوید با وجود سه سال جنگ، بازار املاک در دوره آینده پررونقتر خواهد بود.
یهودیستیزی فزاینده در آمریکا، فرانسه و بریتانیا، بسیاری از یهودیان این کشورها را به خرید ملک در اسرائیل ترغیب کرده است.
بیشتر در این باره:
رسانههای اسرائیل؛ نگاه افکار عمومی به جنگ با ایران و عملکرد نتانیاهوبهای ملک در ماه مارس امسال یک دهم درصد کاهش یافت. شرکتهای ساختوساز گزارش دادند که در دوره جنگ جاری، بهای خانه در شهرهایی مانند اورشلیم اندکی کاهش یافت که دلیل آن، اصرار رئیس کل بانک مرکزی به حفظ بهره در سطح ۴ درصد بود.
پروفسور امیر اورن، رئیس کل بانک مرکزی، حاضر نشده است نرخ بهره را کاهش دهد که اگر میکرد، خانوادههای جوان بیشتری قادر به دریافت وام بانکی برای خرید خانه بودند. آقای اورن بهدلیل استقلال در تصمیمگیری، وضعیت اقتصادی متعادل اسرائیل را با وجود جنگهای پایانناپذیر، تا حد زیادی حفظ کرده است.
اداره مالیات وابسته به وزارت دارایی در هر دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و همچنین بعد از حملهٔ حماس به جنوب اسرائیل، به صاحبان کسبوکارهایی که درآمدشان متوقف شد یا کاهش یافت، بر اساس یک سازوکار، کمک مالی اعطا کرده است.
اسرائیل در سه سال اخیر متحمل دو جنگ طولانی با حزبالله لبنان نیز بود که هنوز ادامه دارد. بیشترین آسیب وارده به کارگاهها و محلهای کسبوکار و مراکز گردشگری، در شمال اسرائیل ثبت شده است.
درصد ملموسی از مردم ساکن این منطقه پس از توافق آتشبس گذشته به محل زندگی خود بازنگشتند و برخی دیگر هم که برگشتند، با توجه به تکرار جنگ، تهدید به رفتن همیشگی کردهاند. وضعیت شمال اسرائیل بزرگترین معضل اقتصادی برای دولت این کشور است.
جنگ با ایران در خرداد پارسال، در کاهش شمار گردشگران خارجی اثرات زیادی گذاشت. در این سال تنها یک میلیون و ۳۰۰ هزار گردشگر آمدند که اکثراً از آمریکا، فرانسه و بریتانیا بودند. این رقم در سال ۲۰۲۲ دو میلیون و ۶۷۰ هزار نفر و در سال ۲۰۱۹، قبل از همهگیری کورونا، چهار میلیون و ۵۵۰ هزار تن بود.
نگاهی به دادههای اسرائیل
جمعیت: ۱۰ میلیون و ۲۵۰ هزار نفر؛ حدود یک نهم جمعیت ایران.
مبلغ بودجه سال ۲۰۲۶ اسرائیل: ۲۲۱ میلیارد دلار با امکان افزایش به ۲۸۰ میلیارد دلار.
توزیع تولید ناخالص ملی برای هر اسرائیلی، امسال ۶۴ هزار دلار است؛ احتمالاً در رتبه ۳۸ جهان. کارشناسان گفتهاند که اگر جنگهای سه سال اخیر نبود، این رقم افزایش مییافت.
نرخ رشد اقتصادی در سال جاری میلادی ۳٫۹ درصد پیشبینی شده که به دلیل جنگ حدود دو و نیم درصد کاهش یافته است.
حداقل دستمزد به ازای هر ساعت کار، در حال حاضر ۳۶ شِکِل (۱۲ دلار) است.
حقوق میانگین ماهانه امسال: ۱۳ هزار و ۷۰۰ شِکِل (چهار هزار و ۵۷۰ دلار آمریکا). حداقل درآمد ماهانه شش هزار و ۴۵۰ شکل (دو هزار و ۱۵۰ دلار).
شِکِل، واحد پول اسرائیل، به بالاترین ارزش خود در ۳۵ سال اخیر رسیده و روز ۲۸ فروردین هر دلار آمریکا کمتر از سه شِکِل بود. صادرکنندگان ناراحتند و خریداران محصولات خارجی خوشحال. بانک مرکزی فعلاً دخالتی به سود صادرکنندگان نکرده است.
در یک روند غریب، میزان سرمایهگذاری خارجی در جریان جنگهای سه سال اخیر رو به افزایش بوده؛ سال گذشته ۳۹ میلیارد دلار سرمایه خارجی به اسرائیل واریز شد؛ ۱۴ میلیارد دلار بیشتر از سال قبل.
اعطای کمک مالی ثروتمندان بزرگ یهودی در جهان هم متوقف نشده؛ روندی دامنهدار که پیش از تشکیل کشور اسرائیل آغاز شده. بازسازی بسیاری از اماکن مهم علمی با کمکهای این افراد انجام میشود.
اسرائیل بهدلیل فناوری بالای نظامی، یکی از فروشندگان عمدهٔ تسلیحات مدرن و سامانههای پیشرفته به بسیاری از کشورهاست. آلمان به تازگی سه سامانهٔ دفاع هوایی «گنبد آهنین» از اسرائیل خریداری کرده است.
بوعاز لوی، مدیرکل صنایع دفاع هوایی، میگوید جنگ ۱۲ روزه و جنگ امسال، درخواست کشورها برای خرید تسلیحات از اسرائیل را چند برابر کرده است.
شرکتهای فناوری مرتبط با امور نظامی و غیرنظامی، در دوران جنگ اخیر نیز مورد توجه شرکتهای بزرگ جهانی بودند.
این معاملات، پول زیادی را نصیب بخش مالیات اسرائیل کرده؛ درآمد خارجی شرکتهای فناوری تأمینکننده ۳۰ تا ۳۵ درصد از پول مالیاتی است که به خزانهٔ دولت واریز میشود.
بزرگترین نگرانی اسرائیل از جنگهای اخیر، خروج مغزهایی است که در بخش فناوری کار میکنند. در سه سال اخیر شمار زیادی از این نیروها و شرکتهای اسرائیلی شعباتی در کشوری مانند پرتغال دایر کردند زیرا امکانات رفاهی مناسبی برای اسرائیلیها فراهم میکند.
در یکسال اخیر نیز که دو جنگ با ایران جریان داشته، حدود ۱۰ میلیون سفر خارجی ثبت شده است؛ بهطور متوسط هر شهروند یک بار سفر رفته است؛ اما در واقع چنین نیست. برخیها سفر نرفته و برخی دیگر چند بار در سال راهی سفر شدهاند.