در بحبوحهٔ بازیهای جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶، مردان ژاپنی بهدلیل رفتار دوگانهشان در قبال کارهای خانه مورد انتقاد قرار گرفتهاند.
داستان چیست؟ تفاوت زنان و مردان ژاپنی در زمینه کار بدون مزد تا چه اندازه است؟ و چرا با وجود انتقادهایی که به مردان ژاپنی میشود، آنان اکنون بهعنوان مبدع نوعی «رفتار اجتماعی مثبت» در جام جهانی شناخته میشوند؟
سامورایی آبیپوش لمداده روی کاناپه!
تصاویر هواداران ژاپنی «تیم ملی فوتبال ژاپن»، معروف به ساموراییهای آبیپوش، در حال تمیز کردن یک ورزشگاه جام جهانی فوتبال، تحسین گستردهای برایشان به همراه داشته، اما در خود ژاپن با انتقادهایی همراه بوده و شهروندان گفتهاند که مردان ژاپنی در خانه دست به سیاه و سفید نمیزنند.
فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) در روزهای اخیر در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به جمعکردن زبالهها در ورزشگاه از سوی تماشاگران ژاپنی پس از پایان بازی ژاپن و هلند، از آنچه «رفتار بینقص» آنان خوانده، تمجید کرد. اما بلافاصله پس از آن، یک پست در شبکههای اجتماعی، با الهام از پوسترهای معروف متروی توکیو، صحنه تمیز کردن ورزشگاه توسط تماشاگران ژاپنی را با پیام «لطفاً در خانه هم انجام دهید» به سخره گرفت.
این پوسترِ ساختهشده با هوش مصنوعی، یک هوادار ژاپنی با لباس تیم ملی این کشور را نشان میداد که روی کاناپه لم داده و زنی در حال شستن ظرفهاست.
این پست که بیش از یک میلیون بار دیده شده، این تصویر را با عکسهایی از هواداران ژاپنی که در ۱۴ ژوئن پس از مسابقه فوتبال ورزشگاه را تمیز میکردند، کنار هم قرار داده بود.
در این پست آمده بود: «مردان ژاپنی در سطح بینالمللی جزو کسانی هستند که کمترین زمان را صرف کارهای خانه میکنند».
دو دستگی در فضای مجازی
در فضای مجازی، واکنشها به این موضوع به دو دسته تقسیم شد. برخی این رفتار (یعنی جمع کردن زبالهها در ورزشگاه) را نشانهای از فرهنگ «نوعدوستی» ژاپن دانستند و برخی دیگر آن را تا حدی «نمایشی» تلقی کردند.
یکی از کاربران گفت: «همسرانی که با شوهرانی روبهرو هستند که اصلاً کار خانه انجام نمیدهند، باید آنها را هم در خانه با لباس سامورایی وادار به نظافت کنند».
یکی دیگر از کاربران، با اشاره به جملهای از یک نویسنده آمریکایی، نوشت: «همه میخواهند دنیا را نجات دهند، اما هیچکس نمیخواهد به مادرش در شستن ظرفها کمک کند».
کاربر دیگری نوشت: «احتمالاً در میان کسانی که زباله جمع میکنند، مردی هست که در خانه کودک کوچکی دارد و او و همسرش را تنها گذاشته است تا فوتبال جام جهانی را در ورزشگاه ببیند».
اما کاربری هم تأکید کرد: «این تعمیم دادن زیاده از حد است؛ همه مردان ژاپنی اینطور نیستند».
هاجیمه مورییاسو، سرمربی ژاپن، نیز گفت به این موضوع که هواداران کشورش بهدلیل تمیز کردن پس از مسابقات جام جهانی در جهان شهرت پیدا کردهاند، افتخار میکند، اما به شرطی که این موضوع باعث از دست رفتن شغل نیروهای خدماتی نشود.
او در آستانهٔ دومین بازی گروهی ژاپن برابر تونس در روز ۳۰ خرداد در مکزیک گفت: «فکر میکنم این یکی از بخشهای فرهنگ ژاپنی است که میتوانیم در جهان به آن افتخار کنیم».
به گفتهٔ او، این رفتار به تیم ملی هم سرایت کرده است و بازیکنان پس از مسابقه در ورزشگاه دالاس کابویز، رختکن را کاملاً تمیز کردند.
آمارها چه میگویند؟
طبق دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال ۲۰۲۱، مردان ژاپنی در انجام کارهای خانه بهشدت کمکار هستند و زنان ۵.۵ برابر بیشتر از مردان وقت خود را صرف «کارهای بدون مزد» مانند خرید، کارهای خانه و مراقبت از دیگران میکنند.
در میان ۳۴ کشور عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، مردان ژاپنی بهطور متوسط روزانه ۶.۳ ساعت کار با حقوق انجام میدهند و فقط ۱.۵ ساعت کار خانه. در مقابل، زنان ژاپنی هم بار کار با حقوق و هم کار بدون مزد را بر دوش دارند؛ حدود سه ساعت کار با حقوق در روز و ۳.۳ ساعت کار خانه و مراقبت از کودکان.
یک مطالعه جدیدتر دولت ژاپن نشان داد که کار بدون مزد مردان فقط ۵۱ دقیقه در روز است، در حالی که این رقم برای زنان سه ساعت و ۲۴ دقیقه است. همچنین نسلهای جدید مردان ژاپنی نسبت به نسلهای گذشته کمتر کار خانه انجام میدهند.
این شکاف در ژاپن بسیار بزرگتر از بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده است؛ کشورهایی که در آنها بهترتیب زنان ۱.۸ برابر، ۱.۷ برابر و ۱.۶ برابر بیشتر از مردان کار بدون مزد انجام میدهند.
مردان ژاپنی، مبدع یک رفتار در جام جهانی؟
تمیزی و نظافت در مکانهای عمومی در فرهنگ ژاپن عمیقاً نهادینه شده است، اما برخی کاربران شبکههای اجتماعی نوشتند که خیابانهای ژاپن پس از رویدادهای بزرگ پر از زباله میشود.
با این حال، رفتار تماشاگران ژاپنی به نظر میرسد روی هواداران دیگر کشورها نیز تأثیر گذاشته است.
ویدئویی در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که تماشاگران پرتغالی نیز با کیسههای پلاستیکی بزرگ مشغول جمعآوری زباله از سکوها هستند و بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی تأکید کردند که این روند توسط ژاپنیها آغاز شده است.