معاون رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه، ۲۸ خرداد، با انتقادی بیسابقه و شدید از مخالفان اسرائیلی توافق موقت با ایران، به آنها هشدار داد که تنها «متحد قدرتمند» خود در جهان را از خود نرانند.
امضای تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن توسط مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ که بامداد پنجشنبه رخ داد تا راه پایان جنگ با ایران را هموار کند، به انتقادهای بسیاری نیز دامن زده که بخش اعظم آنها در میان متحدان سنتی رئیسجمهور آمریکا بوده است.
در میان این منتقدان، علاوه بر برخی همحزبیهای ترامپ که همچنان به او انتقاد دارند، عده زیادی از مقامهای سابق و فعلی اسرائیل نیز هستند که تعدادی از آنها هماکنون عضو کابینه بنیامین نتانیاهو به شمار میروند.
جیدی ونس، معاون ترامپ، در نشستی خبری در کاخ سفید، در حالی که تنشها میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، افزایش یافته است، از اعضای کابینهٔ اسرائیل خواست «واقعیت را ببینند».
او گفت: «دونالد ترامپ تنها رهبر در سراسر جهان است که در این مقطع زمانی با ملت اسرائیل همدلی دارد، کسی که از قضا رهبر ابرقدرت جهان نیز هست.»
ونس در ادامه و در لفافه به این اسرائیلیها هشدار داد: «اگر من عضو کابینهٔ دولت اسرائیل بودم، به تنها متحد قدرتمندی که در سراسر جهان برایم باقی مانده حمله نمیکردم.»
او در ادامه اشاره کرد که نتانیاهو خود از انتقاد مستقیم از تفاهمنامه خودداری کرده، اما در عین حال بهصراحت به حجم گستردهٔ کمکهای نظامی آمریکا به اسرائیل اشاره کرد.
آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ بهطور مشترک جنگ علیه ایران را آغاز کردند، اما ترامپ در هفتههای اخیر از ادامهٔ حملات اسرائیل به لبنان، که به گفته او میتوانست توافق با تهران را به خطر بیندازد، انتقاد کرده است.
ترامپ همچنین دو هفته پیش در اظهارنظری به نتانیاهو هشدار داد که مراقب باشد در دنیا تنها نماند؛ هشداری که آشکارا مقدمهای بوده است بر سخنان تازه ونس؛ سخنانی که به گفته بسیاری از تحلیلگران تاکنون سابقه نداشته در کاخ سفید علیه اسرائیل بر زبان بیاید.
در همین زمینه، رونِن برگمن، خبرنگار باسابقه نیویورک تایمز و یدیعوت آخرونوت، یادآوری کرده است که حتی بیل کلینتون و باراک اوباما که با سیاستهای نتانیاهو بسیار زاویه داشتند، هرگز چنین سخنان تندی علیه او یا کابینهاش به زبان نیاوردند.
ونس به دولتمردان اسرائیل یادآوری کرد: «در سه ماه گذشته، دو سوم تسلیحات دفاعی که از سرزمین شما محافظت کردند به دست آمریکاییها ساخته شده و از مالیات شهروندان آمریکایی تأمین مالی شده بود.»
او افزود: «مشکل اسرائیل دونالد ترامپ نیست. هر کسی که در اسرائیل فکر میکند بزرگترین مشکلش رئیسجمهور ایالات متحده است، باید بیدار شود و واقعیت وضعیتی را که این کشور در آن است درک کند.»
ونس در گفتوگویی با روزنامهٔ نیویورک تایمز که روز پنجشنبه منتشر شد، نام ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، و بتسلال اسموتریچ، وزیر دارایی این کشور، را بهعنوان دو مقام اسرائیلی که به توافق حمله کردهاند، مطرح کرد. این دو تندروترین اعضای کابینه اسرائیل هستند.
او گفت: «پاسخ من به آنها این است: پیشنهاد مشخص شما چیست؟ شما کشوری با ۹ میلیون نفر جمعیت هستید. نمیتوانید برای حل همهٔ مشکلات امنیت ملی خود صرفاً به کشتن متوسل شوید.»
بنگویر که سالهاست در مواضع افراطی خود پافشاری میکند یک روز بعد به ونس بدون نام بردن از او پاسخ داد. او گفت: «با احترام به آمریکاییها، اسرائیل باید برای تمام دنیا روشن کند که خون پسران ما و امنیت شهروندان ما فروشی نیست. تمام لبنان باید در آتش بسوزد.»
این موضع تند در حالی است که ترامپ نیز در هفتههای اخیر بهطور فزایندهای از تلفات بالای حملات اسرائیل، بهویژه علیه حزبالله لبنان، انتقاد کرده است.
او روز چهارشنبه در نشست خبری گروه هفت در فرانسه درباره اسرائیل گفت: «وقتی دو پهپاد به بیابان شلیک میشوند و بیضرر سقوط میکنند، لازم نیست ساختمانها را در بیروت ویران کنید. آنها میتوانند رفتار بهتری داشته باشند و صادقانه بگویم، میتوانند عملکرد بهتری هم داشته باشند.»
رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه همچنین از اسرائیل و دیگر کشورهای خاورمیانه خواست به آتشبس پایبند بمانند.
ترامپ در شبکهٔ اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما انتظار داریم آتشبسی کامل در همهٔ جبههها، از جمله لبنان، حزبالله و اسرائیل، برقرار باشد. از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم.»
واکنشها در اسرائیل
در اسرائیل، اظهارات معاون رئیسجمهور آمریکا با واکنشهای گستردهای روبهرو شده است. در حالی که دولت نتانیاهو کوشیده از تشدید تنش با واشینگتن پرهیز کند، وزیران تندرو و شماری از رسانههای نزدیک به دولت از تفاهم آمریکا و ایران انتقاد کردهاند و برخی رسانهها سخنان آقای ونس را برای اسرائیل «شوکآور» توصیف کردهاند.
نتانیاهو روز پنجشنبه برای چندمین بار در روزهای اخیر بر لزوم حفظ اتحاد با ایالات متحده تأکید کرد و افزود: «چالشهای بیشتری هنوز پیش روی ما قرار دارد که مستلزم آن است آرام باشیم و قاطعانه از منافع امنیتی خود دفاع کنیم و در عین حال، رابطهٔ مهم خود را با دوستان آمریکاییمان که دوشادوش ما جنگیدند، حفظ کنیم؛ شراکتی که ما از آن بسیار سپاسگزاریم.»
بهنوشتۀ یدیعوت آحرونوت، «گرچه تقریباً تمامی مقامات ارشد اسرائیل با تفاهم آمریکا و ایران مخالف هستند، اما نتانیاهو از اظهارنظر علیه آن خودداری میکند؛ شاید به این دلیل که معتقد است سرانجام این تفاهم به توافق نهایی تبدیل نخواهد شد و اکنون تنها باید صبر پیشه کرد».
در کنار رویکرد محتاطانهٔ نتانیاهو، رسانههای اسرائیل نیز به نقل از «مقامات ارشد» در دفتر نخستوزیری نوشتند که نباید سخنی گفت یا عملی نشان داد که به روابط راهبردی اسرائیل و آمریکا لطمه بزند.
اما وزیران تندروتر در کابینهٔ او و برخی چهرههای رسانهای که به دفاع از آقای نتانیاهو شهرت دارند، در یک هفتهٔ اخیر مدعی بودهاند که کشورشان در برابر خطرات بزرگ ناشی از ایران رها شده است.
ایتامار بنگویر، رهبر جنبش افراطی «اقتدار ملی» که در چهار سال اخیر در ائتلاف نتانیاهو وزیر امنیت ملی بوده، پس از سخنان اخیر آقای ونس نیز انتقادها را ادامه داد.
او با زیرسؤال بردن سیاستهای آمریکا در ارتباط با ایران، در پیامی نوشت: «با نازیهای قرن ۲۱ برخورد کنید؛ درست همانطور که ایالات متحده با نازیهای قرن ۲۰ برخورد کرد». اشارهاش به نازیهای قرن جاری، حکومت ایران بود.
میکی زوهر، وزیری از همحزبیهای نخستوزیر در لیکود، در واکنش تلویحی به هزینهای که دفاع از اسرائیل برای آمریکا دارد، نوشت اطلاعاتی که ما در اختیار آمریکا قرار میدهیم، جان بیشماری از آمریکاییها را نجات داده است. او افزود: «فناوریهای توسعهیافته در اسرائیل بیش از هرچیز در خدمت ارتش ایالات متحده بوده و مشارکت دو کشور برای جهان آزاد مهم است».
بتسالئل اسموتریچ، رهبر حزب «صهیونیسم مذهبی» و وزیر دارایی، تفاهم آمریکا و ایران را «برای اسرائیل و برای جهان آزاد بد» توصیف کرده و گفته که اسرائیل باید از «راههای مبتکرانه برای ساقط کردن رژیم ایران و جلوگیری از دستیابی آن به سلاح هستهای» اقدام کند.
اسموتریچ پیدرپی گفته بود در برابر هر حملهای از سوی حزبالله باید اسرائیل ساختمانها در بیروت را منهدم کند؛ این در حالی است که رئیسجمهور آمریکا این شیوهٔ جنگی اسرائیلی را که منجر به کشتن مردم عادی در ساختمانها شده، نکوهش کرده است.
اوفیر سوفر، یک وزیر دیگر، پنجشنبه گفت اتحاد ما و آمریکا محکم و مبتنی بر ارزشهای مشترک است، اما کسی در اسرائیل نیست که از این توافق راضی باشد و ما در برابر نزدیکترین دوست نیز بر موضع خود میایستیم.
شبکهٔ ۱۴ تلویزیون که برنامهها و مجریان آن مانند یینون مگال، حامی و مدافع عملکرد دولت بودهاند، استیو ویتکاف و جرد کوشنر را متهم کردهاند که منافع مالی خود در برابر قطر را حفظ کردهاند.
در این میان، رسانههای اسرائیل گفتهاند اظهارات آقای ترامپ در مورد موشکهای ایران برایشان شگفتی بزرگی بوده است. ترامپ در فرانسه گفت با موشکهای ایران مخالفتی ندارد.
اسرائیل محدود کردن برنامهٔ موشکی ایران را پس از قلعوقمع برنامهٔ اتمی ایران و همچنین مهار گروههای نیابتی ایران از اهداف جنگهای خود در ایران اعلام کرده بود.
یحیئل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، در واکنش به سخنان اخیر گفت: «ایران شبیه هیچ کشور دیگری نیست» و افزود حکومت تهران «یک تهدید منحصربهفرد» است و با داشتن چنین تسلیحاتی به کشورهای منطقه حمله میکند.
در مقابل موجی از نگرانیهایی که مقامات و رسانههای اسرائیلی از تفاهم ایران و آمریکا و قدرتیابی تهران بیان میکنند، گیدئون لوی، یکی از روزنامهنگاران منتقد دولت، از معدود افرادی در اسرائیل است که راه دیگری توصیه میکند. او در هاآرتص نوشت: «شکست اسرائیل در قبال ایران فرصتی است برای روبهرو شدن با حقیقت».