با تداوم جنگ ایران، محدودیتهای امارات متحده عربی برای ورود و تردد ایرانیان شدیدتر شده و صدها نفر ناچار به ترک این کشور شدهاند.
در حالی که روابط اقتصادی تهران و ابوظبی بهشدت آسیب دیده، آیندهٔ حضور بیش از نیممیلیون ایرانی در امارات و ثبات این قطب اقتصادی منطقه با ابهام جدی روبهرو شده است.
بازگشت بیش از هزار ایرانی به کشورشان
کنسولگری ایران در دوبی روز چهارشنبه ۱۲ فروردین خبر داد تاکنون یک هزار و ۲۶۲ نفر از اتباع ایران، از امارات متحده عربی با پروازهای اختصاصیافته در مسیرهای افغانستان و ارمنستان، به ایران بازگشتند.
کنسولگری ایران گفت در مذاکره با مقامات کشور امارات است تا از راه دریایی با کشتی و همچنین پرواز اختصاصی سایر ایرانیان نیز از امارات خارج شوند.
اما برخی از ایرانیان نیز خودشان با خارج شدن از امارات، به ایران بازگشتهاند. به عنوان نمونه، یک ایرانی ساکن امارات متحده عربی در روزهای اخیر با انتشار ویدئویی از خود در شبکههای اجتماعی توضیح میدهد که چگونه از راه زمینی به عمان رفت و سپس خود را به پاکستان رساند و از طریق مرز زمینی به ایران رفت.
به نظر میرسد پیامدهای دشوار جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران برای ایرانیان ساکن خارج از کشور، بیش از همه متوجه ایرانیان ساکن امارات متحده عربی شده است.
شرکتهای هواپیمایی اماراتی از جمله هواپیمایی امارات و فلای دبی، ۱۱ فروردین اعلام کردند که براساس تازهترین مقررات، اتباع ایران مجاز به ورود به خاک امارات یا حتی عبور از فرودگاههای این کشور نیستند.
پیشتر گزارشهای شهروندان حاکی از این بود که در پی حملات مکرر سپاه پاسداران به امارات متحده عربی، این کشور رواید اقامتی «بسیاری» از ایرانیان مقیم این کشور را که در خارج از امارات به سر میبردند لغو کرده و حتی بعضی از دارندگان ایرانیِ «روادید طلایی» امارات متحده عربی هم از اثرات این تصمیم رسمی دولت برکنار نمانده و با لغو اقامت خود روبهرو شدهاند.
ایران هم در واکنش گفته که مجوز اقامت اتباع امارات در ایران را لغو کرده است.
فلای دوبی در بیانیه خود اضافه کرد که اتباع ایرانی دارای روادید طلایی امارات از محدودیت اعمالشده مستثنی شدهاند و مجاز به ورود به امارات یا عبور از این کشور هستند. یک فعال حوزهٔ گردشگری در امارات به رادیو فردا گفت که این کشور در حال بررسی جدی است که گروههایی از ایرانیان را از محدودیتهای اخیر مستثنی کند مثل کسانی که روادید سرمایهگذاری یا تجارت دارند.
با این حال به گفتهٔ برخی از ایرانیان ساکن امارات، وضعیت برای ایرانیانی که فعلا قصد جابهجایی ندارند تا حدودی بهتر است و آنان میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.
یکی از ایرانیان ساکن دوبی که در حوزهٔ املاک فعال است به رادیو فردا گفت که محدودیتهای سفر و تردد پیشتر نیز در جریان همهگیری کرونا تاحدودی اعمال شده بود.
سکونت حدود نیم میلیون ایرانی در امارات
امارات متحده عربی و به ویژه شهر دوبی که مرکز اقتصادی این کشور است، تا پیش از جنگ کنونی، یکی از جذابترین شهرهای جهان برای سرمایهگذاری بود.
دوبی در سالهای اخیر روادیدهای بلندمدت بیشتری صادر کرده و خرید خانه را برای خارجیها را آسانتر کرده بود.
بر اساس گزارشها، جمعیت امارات در سال گذشته ۵.۶ درصد رشد کرد، یعنی بیشترین نرخ رشد در این کشور از سال ۲۰۱۹. صنعت مالی دوبی نیز رونق بیشتری یافت.
در چنین شرایطی، ایرانیان بیشتری به امارات متحده عربی مهاجرت کردند به طوری که بر اساس آمارها، اکنون بیش از نیم میلیون ایرانی ساکن این کشور هستند.
یک تبعهٔ ایرانی فعال در حوزهٔ املاک امارات که نخواست نامش فاش شود، به رادیو فردا گفت تسهیلاتی که دولت امارات بهویژه در زمینهٔ مالیات و عوارض ارائه میکند، سرمایهگذاران را به سمت خرید ملک در این کشور سوق داده است.
او همچنین به ثبات اقتصادی و از جمله ثابت ماندن ارزش پول ملی و نیز امنیت اجتماعی به عنوان دیگر شرایطی نام میبرد که موجب اعتماد سرمایهگذاران در امارات شده است.
روابط نزدیک با جمهوری اسلامی تا پیش از جنگ
علاوه بر سرمایهگذاری و تجارت ایرانیان در امارات، خود جمهوری اسلامی نیز طی سالهای اخیر روابط اقتصادی نزدیکی با این کشور داشته است به طوری که امارات متحده عربی پس از چین بزرگترین شریک تجاری ایران بود.
اهمیت این رابطه زمانی بیشتر میشود که جمهوری اسلامی تحت شدیدترین تحریمهای اقتصادی بینالمللی قرار دارد. با این حال طبق اعلام سازمان تجارت جهانی، حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۴ به ۲۸ میلیارد دلار رسیده است.
دالغا خاتین اوغلو، کارشناس اقتصادی، به رادیو فردا گفت که امارات در سالهای اخیر به «بزرگترین صادرکننده کالا به ایران» تبدیل شد و بسیاری از کالاهایی که در کشورهایی چون کره جنوبی و ژاپن و کشورهای اروپا تولید میشوند مثل کامپیوتر، تلفن همراه، دستگاههای الکترونیکی و غیره از این طریق وارد ایران میشدند.
او همچنین به واردات گسترده خدمات به ایران اشاره کرد و افزود که «تجارت جهانی ایران به سیستم لجستیک امارات وابسته بود».
با وجود این روابط نزدیک اقتصادی، جنگ فعلی روابط میان دوکشور را به شدت پرتنش کرده و مقامهای اماراتی از حملات ایران خشمگین هستند. بهغیر از پیامهای تقریبا هر روزهٔ انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، در انتقاد از حملات ایران به این کشور، ریم الهاشمی، وزیر همکاریهای بینالمللی امارات، اواسط مارس در مصاحبهای با شبکه ایبیسی نیوز استرالیا، گفت که این حملات «واقعاً بیسابقه بوده و تقریباً از کنترل خارج شده است».
او افزود: «ایران به همان کسانی حمله کرده که خواهان کاهش تنش بودهاند، خواهان آن بودهاند این جنگ اساساً هرگز آغاز نشود، و این واقعاً ما را غافلگیر کرده است».
امارات متحده عربی و دیگر کشورهای خلیج فارس میزبان تأسیسات نظامی ایالات متحده هستند. هنگامی که از الهاشمی پرسیده شد آیا امارات در پی حملات اخیر ایران همچنان به این همکاری ادامه خواهد داد، گفت: «کاملاً برعکس. رابطه ما با ایالات متحده یک شراکت راهبردی دیرینه است. این شراکتی است که در لحظات بحران سست نمیشود، بلکه بر پایهٔ دههها اعتماد و احترام متقابل ساخته شده است».
ضربههای اقتصادی به دو کشور
امارات متحده عربی پس از جنگ نه تنها در روابطش با متحدان غربی تجدیدنظر نکرده، بلکه تلاش کرده است که همکاریهای اقتصادی با جمهوری اسلامی را کاهش دهد، امری که ضربه بزرگی به اقتصاد تحت تحریم ایران خواهد زد.
دالغا خاتین اوغلو میگوید: «طی یک ماه گذشته هیچ کالایی از ایران به امارات و از امارات به ایران صادر نشده است. در حالی که امارات سهمی ۳۳ درصدی در صادرات به ایران دارد و هیچ کشوری نمیتواند جایگزین امارات شود».
این کارشناس اقتصادی همچنین به بازداشتهای اخیر در امارات در زمینهٔ انتقال پول غیرقانونی به ایران اشاره کرد که موجب شده است ورود ارز به ایران با محدودیت بیشتری مواجه شود.
او گفت: «ایران با هر کشوری که معامله کرده است، میبینیم که این صرافیهای ایران در امارات بودند که نقش داشتند».
او همچنین به توقف خرید نفت کوره ایران از سوی امارات اشاره کرد و گفت که بهدلیل کیفیت پایین این نوع سوخت، ایران نمیتواند مشتری دیگری پیدا کند.
در آن طرف، امارات دچار آسیبهای اقتصادی شده است. هر چند هنوز خیلی زود است اثرات بلندمدت جنگ بر اقتصاد امارات متحده عربی مشخص شود، اما تصویر کنونی، حاکی از خروج گروههایی از خارجیها از امارات است که ایرانیها نیز جزو آنان هستند.
صرفنظر از روابط پرتنش کنونی میان امارات و جمهوری اسلامی و شهروندان ایرانی، حاکمان امارات متحده عربی تلاش کردهاند فضای اعتماد و اطمینان را که پیش از جنگ در میان فعالان اقتصادی وجود داشت حفظ کنند؛ کاری که به نظر میرسد با افزایش و تداوم خطرها پس از جنگ بسیار دشوار خواهد شد.