دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از «خستگی رهبران جمهوری اسلامی» و تمایل آنها به مذاکره گفته و همزمان حرفی هم از «گزینههای بسیار قوی» در برابر حکومت ایران به میان آورده است. آیا جمهوری اسلامی واقعاً به نقطهٔ فرسایش رسیده، یا باید منتظر تشدید بحران و حتی رویارویی بود؟
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، این موضوع را با محبوبه مرادی، از حزب پادشاهیخواه رستاخیز ایرانگرایان در پاریس، میثم بادامچی کارشناس فلسفه سیاسی در پراگ و دامون گلریز پژوهشگر گروه تحقیقاتی صلح، عدالت و امنیت از لاهه به بحث گذاشتیم.
اجماع بر سر پایان ولایت فقیه است
میثم بادامچی، کارشناس فلسفهٔ سیاسی، وضعیت فعلی را «یکی از لحظات سرنوشتساز تاریخ ایران» ارزیابی کرده و میگوید آنچه امروز در ایران جریان دارد را میتوان «سومین انقلاب بزرگ ۱۳۰ سال اخیر» دانست؛ پس از انقلاب مشروطه و انقلاب ۱۳۵۷.
آقای بادامچی با مرور این دو تجربهٔ تاریخی، از لحظهٔ اکنونی با عنوان انقلابی با تفاوتی اساسی نام میبرد که بهمراتب «سکولارتر (غیرمذهبی)» است.
نویسندهٔ کتاب «فلسفهٔ سیاسی پسااسلامگرا» در توضیح گفتههای خود به نفوذ مذهب در انقلاب مشروطه اشاره میکند که از طریق متمم قانون اساسی نهادینه شد و در انقلاب ۵۷ با نقشپذیری اسلامگرایان به اوج رسید.
او میگوید اما جمهوری اسلامی مفهوم استقلال را به افراط کشاند و در نهایت به وابستگی به روسیه ختم شد.
بهگفتۀ آقای بادامچی، امروز مردم ایران نه خواهان حاکمیت دین بر حوزهٔ عمومیاند و نه انزوای ایدئولوژیک بلکه بر سر پایان ولایت فقیه نوعی اجماع شکل گرفته؛ هرچند دربارهٔ شکل نظام آینده اختلاف نظر وجود دارد.
در مقابل، محبوبه مرادی از حزب رستاخیز ایرانگرایان، اعتراضهای کنونی را «قیامی ریشهای و رادیکال علیه کلیت جمهوری اسلامی» میداند و نه صرفاً علیه ولایت فقیه.
خطر جنگ داخلی
خانم مرادی معتقد است بحثهایی مانند جمهوری یا پادشاهی در این مقطع حاشیهای است و اکنون تمرکز اصلی جامعه بر سرنگونی این نظام است؛ مسئلهای که بهگفتۀ او در ۴۷ سال گذشته کمتر بهطور جدی به آن پرداخته شده است.
این کنشگر پادشاهیخواه، با پیش کشیدن مواضع دونالد ترامپ، میگوید رئیسجمهور آمریکا بارها هشدار داده که شلیک به معترضان پیامد خواهد داشت. خانم مرادی میگوید جمهوری اسلامی معترضان را «سربازان آمریکا و اسرائیل» مینامد، اما بهگفتۀ او اگر چنین نزدیکیای دیده میشود، از همسویی مردم ایران با ارزشهای جهانی همچون آزادی و حقوق بشر است.
میثم بادامچی در برابر معتقد است تصور یکدست بودن جامعه به نفع یک جریان خاص میتواند خطرناک باشد و میگوید اگر نیروهای منعطف درون حاکمیت، جمهوریخواهان و پادشاهیخواهان معتدل با یکدیگر همکاری نکنند، خطر جنگ داخلی وجود دارد.
بهگفتۀ او، حذف کامل ساختارهای امنیتی میتواند ایران را به سناریوهایی شبیه عراق و لیبی نزدیک کند و گذار بدون مذاکره و انعطاف، پرهزینه خواهد بود.
اگر ترامپ اقدام نکند
دامون گلریز، پژوهشگر صلح و امنیت که از میانههای راه با پاراگراف اول همراه شد، صحبتهای آیتالله علی خامنهای را نشانهای از انعطافناپذیری حکومتی میداند که حاضر به عقبنشینی نیست.
بهگفتۀ این مدرس دانشگاه، اگر اعتراضهایی که او آن را «انقلاب ملی» مینامد شکست بخورد، خطر کشتار گسترده وجود دارد.
او حتی گامی فراتر میگذارد و میگوید اگر ترامپ پس از وعدههای مکرر اقدام مؤثری انجام ندهد، ایران با آیندهای تاریکتر روبهرو خواهد شد و توافق هستهای بدون گذار دموکراتیک، مسئلۀ ایران را حل نمیکند.
محبوبه مرادی، کنشگر سیاسی پادشاهیخواه، انتظار معترضان از ترامپ را دخالت مستقیم نمیداند، اما معتقد است معترضان نیازمند «حمایت بینالمللی و مداخلۀ بشردوستانه» هستند که مغایرتی با استقلال ندارد.
بهگفتۀ او، وعدههای دونالد ترامپ اعتمادبهنفس معترضان را افزایش داده و اگر رئیسجمهور آمریکا به وعدهاش عمل نکند، به اعتبار سیاسی آمریکا آسیب میزند.
خانم مرادی یادآور شد که آقای ترامپ از اقدام زمینی صحبتی نکرده و بیشتر از «ضربهای هدفمند» حرف زده است.
میثم بادامچی هم بر این باور است که آمریکا تمایلی به جنگ زمینی ندارد.
با این حال، او میگوید بدون توافق با بخشهایی از درون ساختار قدرت جمهوری اسلامی، خطر فروپاشی خشونتبار جدی است.
دامون گلریز دربارهٔ نقش اروپا در همراهی با اقدام احتمالی دونالد ترامپ میگوید اروپا هدفش حفظ «کارت ایران» برای چانهزنی با آمریکا و ناتو است و تأکید میکند ایرانیان مقیم اروپا باید از طریق فشار رسانهای، دولتها را دربارهٔ این وضعیت پاسخگو کنند.
میثم بادامچی هم با اشاره به کشورهای منطقه میگوید ترکیه، بهویژه بهدلیل مسئلۀ کردها، نگران فروپاشی جمهوری اسلامی است و دولت اردوغان پشت پرده برای حفظ ثبات تلاش میکند.
بهگفتۀ او، ایران آینده باید پلی میان شرق و غرب باشد؛ نه وابسته و نه منزوی، و همکاری منطقهای تنها با نگاهی واقعگرایانه و پرهیز از سیاهوسفید دیدن تحولات ممکن خواهد بود.
