واتساپ عمداً کند شده، تلگرام در آستانهٔ مسدود شدن است، سربازان ناراضیاند، و یک پیامرسان دولتی به نام «مکس» بهزور به مردم تحمیل میشود. فرماندهان آن را ناامن میدانند و بسیاری از شهروندان روسیه هم همچنان سعی میکنند از نصب آن طفره بروند.
همزمان، اینترنت موبایل در نقاط مختلف قطع میشود؛ طوری که در مسکو امروزی، حتی کارهای سادهای مثل گرفتن تاکسی، سفارش غذا یا دیدن نقشهٔ آنلاین هم ممکن نیست.
در پایتختی که زندگی روزمرهاش به اینترنت گره خورده و در بسیاری از شهرهای دیگر روسیه، شبکه و اپلیکیشنهایی که مردم به آنها وابستهاند، یکی پس از دیگری دچار اختلال میشوند.
پاسخ کرملین به این وضعیت کوتاه است: دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، میگوید «از تلفن ثابت استفاده میکنیم».
اما تجربهٔ مردم عادی چیز دیگری است. یکی از ساکنان مسکو میگوید: «مقامها با ماشینهای مجهز به چراغهای ویژه در شهر تردد میکنند، اما ما حتی نمیتوانیم تاکسی بگیریم یا از خدمات اشتراک خودرو استفاده کنیم.»
او میگوید اوایل ماه میلادی جاری، بهدلیل قطع اینترنت در مرکز شهر، در مسیر رفتن به محل کارش از زلنوگراد (یکی از مناطق مسکو) دچار مشکل شد: «هیچ سرویسی در دسترس نبود. مجبور شدم قطار، بعد مترو و در نهایت نزدیک دو کیلومتر پیاده بروم. حتی نمیتوانستم کرایهٔ اسکوتر برقی را پرداخت کنم.»
آنچه در حال رخ دادن است، نتیجهٔ مجموعهای از سیاستها است که نهادهای نظارتی و امنیتی روسیه برای کنترل بیشتر زندگی دیجیتال مردم دنبال میکنند؛ از آنچه میخوانند و میبینند گرفته تا آنچه سفارش میدهند و چگونه پول پرداخت میکنند.
به بیان ساده، تقریباً همهچیز در فضای آنلاین.
ایگور یاکوونکو، جامعهشناس، میگوید: «مردم مسکو به اینترنتی راحت و بیدردسر عادت کرده بودند؛ به کانالهای تلگرامی و پیامرسانی آسان. حالا از این فضای راحت بیرون رانده میشوند.»
ماریا کولیمچنکو نیز مینویسد کرملین در پی ساختن اینترنتی بسته است؛ فضایی که در آن خدمات مهم در کنترل و دسترس نهادهای امنیتی باشد. بهگفتهٔ او، اگر برخی پلتفرمهای خارجی هنوز مسدود نشدهاند، به این دلیل است که جایگزین داخلی مناسبی برای آنها وجود ندارد.
چه اتفاقی در جریان است؟
این وضعیت حاصل تصمیمهایی است که با هدایت «روسکومنادزور»، نهاد ناظر فناوری، و با حمایت کرملین اجرا میشود. یکی از محورهای اصلی، پیامرسانها هستند.
در سالهای اخیر تلاش شده برای واتساپ و تلگرام جایگزینهای داخلی ساخته شود. در همین راستا، این دو پیامرسان بهتدریج کند شدهاند تا کارایی خود را از دست بدهند. اقدام مشابهی هم علیه یوتیوب صورت گرفته است.
بر اساس گزارشها، ممکن است تلگرام از اول آوریل (۱۲ فروردین) بهطور کامل مسدود شود.
در مقابل، پیامرسان «مکس» که توسط شرکت VK توسعه یافته، بهعنوان جایگزین تبلیغ میشود. این برنامه با حمایت ولادیمیر پوتین معرفی شده و رسانههای دولتی بهشدت آن را ترویج میکنند.
مقامات نیز کاربران را به استفاده از آن سوق میدهند؛ از نصب اجباری روی گوشیهای جدید گرفته تا شرط دریافت مدرک دانشگاهی در برخی موارد.
پاول دوروف، مدیر عامل تلگرام، این اقدامات را تلاشی برای سوق دادن مردم به یک اپلیکیشن تحت کنترل دولت و مناسب برای نظارت و سانسور توصیف کرده است. با این حال، بسیاری از روسها در برابر این فشار مقاومت میکنند و راههایی برای دور زدن آن پیدا میکنند.
تلگرام همچنان برای شهروندان و حتی سربازان در جنگ اوکراین اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، کند شدن آن و گزارشهایی دربارهٔ ممنوعیت استفادهاش برای نیروهای نظامی، نارضایتی گستردهای ایجاد کرده است.
سرگئی میرونوف، نمایندهٔ مجلس، با انتقاد تند گفت: «کسانی که در خط مقدم هستند، تنها از طریق تلگرام با خانوادههایشان در تماساند. این کارها چه معنایی دارد؟»
در عین حال، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد استفاده از «مکس» نیز بهدلیل نگرانیهای امنیتی برای سربازان ممنوع شده است.
آندری بزروکوف، مأمور سابق اطلاعاتی، میگوید این وضعیت «مضحک» است و در عمل زندگی مردم را سختتر میکند، آن هم در شرایطی که کشور با چالشهای جدی روبهرو است.
همزمان، قانونی نیز تصویب شده که به نهادهای امنیتی اجازه میدهد در صورت لزوم، دسترسی کاربران به شبکهٔ تلفن همراه را قطع کنند.
«حتی نمیتوانیم با عزیزانمان تماس بگیریم»
قطع اینترنت موبایل که از اوایل مارس (میانه اسفند ۱۴۰۴) آغاز شده، زندگی میلیونها نفر را مختل کرده است.
مقامات در برخی مناطق این اقدام را به مقابله با پهپادهای اوکراینی نسبت دادهاند، اما توضیح روشنی دربارهٔ وضعیت مسکو ارائه نشده است.
در شبکههای اجتماعی، کاربران از این وضعیت ابراز نارضایتی کردهاند. یکی از آنها در روز جهانی زن نوشت: «این هم از هدیهٔ ۸ مارس؛ اینترنت قطع شده و حتی نمیتوانیم به عزیزانمان تبریک بگوییم.»
به گزارش «کومرسانت»، این اختلالات در چند روز نخست میلیاردها روبل به کسبوکارهای مسکو ضرر زده و بیشترین آسیب به فروشگاهها، خدمات تحویل غذا و اشتراک خودرو وارد شده است.
در شهرهای دیگر، این مشکل تازگی ندارد. برخی مناطق ماهها است با کاهش سرعت یا قطع کامل اینترنت مواجهاند.
یکی از ساکنان ایرکوتسک میگوید: «از مدتها پیش اینترنت ما را کند کردند و گاهی کاملاً قطع میشود. حتی وقتی وصل است، آنقدر کند است که نمیتوان فایل صوتی یا ویدئویی فرستاد.»
این وضعیت واکنشهایی طنزآمیز از سوی اوکراین هم در پی داشته است.
ولودیمیر زلنسکی با کنایه گفت: «این یک عقبگرد صدساله است. شاید بهزودی به نامههای کاغذی و اسب هم برگردند. شاید پوتین از این وضعیت بدش هم نیاید.»
