در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تهران توانست موجهایی پرشمار از پهپادهای نسبتاً ارزان و تولید انبوه خود از جمله پهپادهای انتحاری شاهد را بهسوی کشورهای مختلف پرتاب کند. چنین اقدامی بار دیگر، مقابله با این نوع پهپادها را به یکی از دغدغههای اصلی بسیاری کشورها تبدیل کرد.
کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس و نیروهای آمریکایی در جریان ۴۰ روز جنگ، عمدتاً برای سرنگون کردن این پهپادها به موشکهای رهگیر پرهزینه متکی بودهاند؛ امری که نشاندهندهٔ تغییر گسترده در نبردهای کلاسیک هوایی است.
اکنون برخلاف گذشته، تسلیحات و سامانههای ارزانتر که بهصورت گسترده به کار گرفته میشوند، میتوانند بهتدریج ذخایر موشکهای پیشرفتهٔ پدافند هوایی را فرسوده کنند.
افزایش تقاضاها در اروپا و خاورمیانه برای پهپادهای رهگیر
در چنین شرایطی، یک شرکت ژاپنی سازندهٔ پهپاد اعلام کرد که در حال همکاری با شرکای اوکراینی خود است تا نوعی پهپاد رهگیر نسبتاً ارزانقیمت ساخت خود را برای شکار پهپادهای ساخت ایران بهصورت انبوه تولید کند.
تورو توکوشیگه، مدیرعامل و بنیانگذار شرکت ترا درون (Terra Drone)، به رویترز گفت: «در جنگ اخیر در خاورمیانه، اساساً پهپادهای شاهد یکی پس از دیگری از ایران به سمت اسرائیل پرواز کردند و در حالی که فاصله از تلآویو تا تهران حدود ۱۶۰۰ کیلومتر است، این شاهدها حدود ۲۰۰۰ کیلومتر پرواز میکنند.»
او افزود: «در نهایت، مردم در ژاپن و همچنین در خارج از کشور متوجه شدهاند که پهپادهای رهگیر تا چه اندازه مهم هستند، بهویژه با توجه به اینکه موشکهای رهگیر در خاورمیانه در حال اتمام هستند.»
قرار است پهپادهایی که این شرکت ژاپنی تولید میکند، به قیمت ۲۵۰۰ دلار باشد که ابزاری بسیار ارزانتر برای مقابله با حملات پهپادی جمهوری اسلامی به شمار خواهد رفت.
این شرکت که پیشتر پهپادهایی برای بخشهای کشاورزی و انرژی و همچنین دفاعی ساخته بود، میزان سرمایهگذاری خود در اوکراین برای تولید انبوه این پهپاد جدید را اعلام نکرده، اما قبلاً پهپادهای نقشهبرداری و بازرسی را به شرکت نفت دولتی آرامکو عربستان سعودی فروخته بود.
بهگفتۀ توکوشیگه، کشورهای خاورمیانه، بهویژه کشورهای عربی خلیج فارس که در حال حاضر تحت حملات پهپادهای شاهد ایرانی هستند، اکنون نیز پیشاپیش علاقهٔ خود را به محصول جدید نشان دادهاند.
او گفت: «زدن موشکها با موشک ممکن است کاملاً خوب باشد، اما زدن یک پهپاد شاهد که فقط ۳۱ هزار دلار هزینه دارد با موشکی که چند صد هزار دلار هزینه دارد، از نظر اقتصادی غیرمنطقی است و دیگر قابل دوام نیست. کشورها دارند به این موضوع پی میبرند. با وقوع درگیری در خاورمیانه، تقاضا بسیار بالا است.»
مدیرعامل ترا درون افزود که همچنین مناطقی نزدیک به روسیه، مانند لهستان و دیگر کشورهای اروپایی توجه بسیار زیاد، «یا بهتر بگویم، علاقهٔ بسیار شدیدی» به این فناوری نشان میدهند.
کاستیهای اوکراین در مقابله با پهپادهای ایرانی
در هفتهٔ نخست درگیری خاورمیانه، ایران بیش از هزار پهپاد پرتاب کرد و برآورد میشود توانایی تولید حدود ۱۰ هزار پهپاد در ماه را داشته باشد. در اوایل جنگ اخیر، جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، اعلام کرد این کشور در حال بررسی یک پهپاد ساخت ایران است که به پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در جزیرهٔ قبرس برخورد کرد.
اما پیش از این جنگ نیز ایران با فروش پهپادهای شاهد به روسیه موجب شد که مسکو آنها را در جنگ علیه اوکراین به کار گیرد. وزیر دفاع بریتانیا گفت که مسکو «تقریباً ۶۰ هزار پهپاد طراحی ایران به اوکراین» پرتاب کرده است.
به همین دلیل، اوکراین که سابقهٔ رهگیری پهپادهای ایرانی را دارد، در جریان جنگ به کشورهای عربی پیشنهاد همکاری داد.
اما مدیرعامل ترا درون گفت که اوکراین در این زمینه با مشکلاتی مواجه است: «در اوکراین شرکتهای پهپادی زیادی وجود دارد، حدود هزار تا، و همهٔ آنها مشکل دارند. چه مشکلاتی؟ تأمین مالی، تجربهٔ فروش در خارج از کشور، و ظرفیت تولید انبوه. این سه مورد بزرگترین مسائل هستند.»
او به تلاش شرکتهای اوکراینی برای دریافت کمک از شرکتهای خارجی اشاره کرد و افزود: «من در شش ماه گذشته هشت بار به اوکراین رفتهام و هفتهٔ آینده نهمین بار خواهد بود. خارجیها، بهویژه ژاپنیها، در این حوزه در اوکراین حضور خیلی زیادی ندارند، به همین دلیل، اعتماد به ما در سراسر اوکراین بسیار بالا است.»
مدیرعامل این شرکت ژاپنی به نیاز فوری کشورها به چنین پهپادهای رهگیر اشاره و تأکید کرد: «اوکراین اکنون به کمک نیاز دارد و وعدههای پس از جنگ را نمیخواهد. آنها میخواهند ما الان به اوکراین برویم. و این کاری است که ما انجام میدهیم، و در نتیجه اعتماد به ما بهطور چشمگیری افزایش یافته است.»
استقرار سریع در میدان نبرد
توکوشیگه گفت که پهپادی که ساخته است، هنوز در میدان نبرد آزمایش نشده و انتظار میرود در ماههای پیشِ رو برای آزمایشها به ارتش اوکراین تحویل داده شود.
او دربارهٔ اینکه چگونه توانسته با بهکارگیری تجهیزات اولیهٔ ارزان انقلابی در ساخت پهپادهای رهگیر ایجاد کند، گفت: «بهجای ساختن همهچیز از ابتدا، اگر قطعات موجود در بازار را سفارش دهید، میتوانید چیزها را ارزان بسازید. و چون تولید انبوه است، کسب سود آسانتر و سریعتر است، زیرا همهچیز سریع پیش میرود.»
البته پیشتر اوکراین نیز به چنین تدابیری روی آورده است. توکوشیگه گفت: «از این نظر، مدل کسبوکار شرکتهای اوکراینی و سوابقشان ارزشمند است. همچنین ما طرز فکر مشابه داریم و میتوانیم در سطح جهانی کار کنیم. بنابراین از این نظر، این همکاری بخت خوبی دارد.»
شرکت ژاپنی ترا درون قرار است کار بازاریابی در خارج از کشور را نیز برای پهپادهایی که بهطور انبوه تولید خواهد کرد انجام دهد، اما در چنین شرایطی مسکو نگران است.
وزارت خارجهٔ روسیه پیشتر با احضار سفیر ژاپن در مسکو، توکیو را به اتخاذ «موضع غیردوستانه» متهم کرد.
روابط میان مسکو و توکیو، که تاکنون یک معاهدهٔ صلح رسمی پس از جنگ جهانی دوم امضا نکردهاند، دهههاست به دلیل اختلاف ارضی حلنشده بر سر جزایر کوریل پرتنش باقی مانده است. ژاپن این جزایر را با عنوان «سرزمینهای شمالی» میشناسد.