سازمان عفو بینالملل هشدار داده است که آتشبسهای موقت در خاورمیانه نمیتواند از تشدید بحران انسانی جلوگیری کند و رهبران جهان باید فوراً برای برقراری یک آتشبس جامع، پایدار و منطقهای اقدام کنند.
این سازمان در بیانیهای که روز چهارشنبه ۹ اردیبهشت منتشر شد، همچنین هشدار داده است که غیرنظامیان در ایران همچنان با «خطر دوگانهٔ» جنگ و سرکوب مواجهاند.
بر اساس اعلام عفو بینالملل، با وجود کاهش نسبی شدت درگیریها، وضعیت همچنان «بسیار ناپایدار» است و میلیونها غیرنظامی در معرض خطر قرار دارند. در هفتههای اخیر، تبادل تهدید میان ایران و آمریکا ادامه داشته و در لبنان نیز درگیریها بهطور کامل متوقف نشده است.
اگنس کالامار، دبیرکل این سازمان، گفته است حملات ۹ اسفند ۱۴۰۴ آمریکا و اسرائیل به ایران ناقض منشور سازمان ملل بوده و به چرخهای از اقدامات تلافیجویانه منجر شده است. بهگفتۀ او، از آن زمان تاکنون بیش از پنج هزار نفر در منطقه کشته شدهاند و زندگی میلیونها نفر دستخوش تغییر شده است.
او تأکید کرده است که همهٔ طرفهای درگیر، از جمله ایران، آمریکا، اسرائیل و حزبالله لبنان، در انجام حملات غیرقانونی نقش داشتهاند و بیاعتنایی به جان غیرنظامیان در این درگیریها «نگرانکننده» است.
گسترش درگیریها در منطقه
بر اساس این بیانیه، موج جدید جنگ و درگیری از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و بهسرعت به یک درگیری چندجانبه در سطح منطقه تبدیل شد که دستکم ۱۲ کشور را درگیر کرده است.
این درگیریها علاوه بر تلفات انسانی، به تخریب گستردهٔ زیرساختهای حیاتی، آسیبهای زیستمحیطی و شوکهای اقتصادی در سطح منطقه و جهان انجامیده است.
بر اساس اعلام عفو بینالملل، در ایران، تا ۱۸ فروردین، دستکم سه هزار و ۳۷۵ نفر کشته و حدود ۲۵ هزار نفر زخمی شدهاند. این حملات در حالی رخ داده که بهتأکید عفو بینالملل، جامعهٔ ایران همچنان از پیامدهای سرکوب خونین اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ آسیبدیده است.
در جریان سرکوب اعتراضات دیماه بهخصوص در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، نیروهای حکومتی هزاران معترض را اغلب با شلیک مستقیم گلوله از جمله گلولههای جنگی در سراسر ایران کشتند و این کشتار را بدون هیچ مدرکی به عوامل خارجی نسبت دادند.
در لبنان نیز تا زمان اعلام آتشبس، بیش از دو هزار و ۲۰۰ نفر، از جمله ۱۷۷ کودک، کشته شده و هزاران نفر دیگر زخمی شدهاند. در اسرائیل و کرانهٔ باختری و همچنین کشورهای حوزهٔ خلیج فارس نیز دهها نفر در جریان این درگیریها کشته شدهاند.
ایران؛ میان جنگ خارجی و سرکوب داخلی
عفو بینالملل در بخش دیگری از بیانیهٔ خود هشدار داده است که غیرنظامیان در ایران با «خطر دوگانه» مواجهاند.
از یک سو، احتمال ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل وجود دارد و از سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی سرکوب داخلی را تشدید کردهاند. بهگفتۀ این سازمان، پس از آغاز این حملات، بازداشتهای گسترده، اعدامها و محدودیتهای شدید اینترنتی افزایش یافته است.
در این بیانیه آمده است که دستکم ۱۹ نفر اعدام شدهاند و موارد متعددی از ناپدیدسازی قهری و شکنجه گزارش شده است.
عفو بینالملل تأکید کرده است که حتی یک آتشبس پایدار نیز بدون اقدامات اساسی برای حفاظت از حقوق بشر و پاسخگویی عاملان نقضها نمیتواند امنیت واقعی برای شهروندان ایران ایجاد کند.
لبنان و اسرائیل؛ گسترش درگیری در پی حملات به ایران
عفو بینالملل در بیانیهاش به وضعیت لبنان نیز پرداخته و آن را نمونهای از ناکارآمدی آتشبسهای موقت دانسته است.
دور تازهٔ درگیری میان اسرائیل و حزبالله در پی حملات ۹ اسفند ۱۴۰۴ آمریکا و اسرائیل به ایران شدت گرفت، زمانی که این گروه تحت حمایت حکومت ایران، در واکنش به این حملات، حملات موشکی و راکتی به شمال اسرائیل را از سر گرفت. اسرائیل نیز با حملات هوایی گسترده به جنوب لبنان و حومهٔ بیروت پاسخ داد.
حزبالله لبنان از سوی ایالات متحده سازمانی تروریستی شناخته میشود. اتحادیه اروپا اما تنها شاخۀ نظامی آن را تروریستی میداند. شاخۀ سیاسی این گروه نمایندگانی هم در پارلمان لبنان دارد.
درگیریها بین حزبالله و اسرائیل بهسرعت به تبادل حملات تقریباً روزانه میان دو طرف تبدیل شد و به کشته شدن غیرنظامیان و تخریب گستردهٔ برخی زیرساختها، بهویژه در جنوب لبنان، انجامید.
پس از هفتهها تشدید تنش، توافقی برای آتشبس اعلام شد، اما بهگفتۀ عفو بینالملل، این آتشبس نیز شکننده بوده و به توقف کامل درگیریها منجر نشده است.
این سازمان میگوید حتی پس از اعلام آتشبس، ارتش اسرائیل به حملات هوایی و تخریب زیرساختهای غیرنظامی ادامه داده و حزبالله نیز حملات خود را بهطور کامل متوقف نکرده است.
بهگفتۀ عفو بینالملل، این وضعیت باعث آوارگی گستردهٔ ساکنان مناطق مرزی، نابودی معیشتها و تداوم ناامنی برای غیرنظامیان شده است.
این سازمان در پایان تأکید کرده است که تنها راه جلوگیری از تکرار چرخهٔ خشونت، برقراری یک آتشبس کامل و پایدار در کنار اقدامات جدی برای پاسخگویی به نقضهای حقوق بینالملل است.
عفو بینالملل از جامعهٔ جهانی خواسته است که علاوه بر تلاش برای توقف درگیریها، تحقیقات مستقلی دربارهٔ حملات انجام دهد و مسیرهایی برای تحقق عدالت فراهم کند.
اگنس کالامار، دبیرکل این سازمان، هشدار داده است که بیعملی جهانی میتواند به تضعیف نظم حقوقی بینالمللی و افزایش خطر وقوع جنایتهای گسترده منجر شود و تأکید کرده است که رهبران جهان باید فوراً برای توقف خشونتها و ایجاد شرایطی برای صلح پایدار، عدالت و احترام به حقوق بشر اقدام کنند.