اتحادیه اروپا، برای نخستین بار از زمان بازگشت طالبان به قدرت، در بروکسل میزبان هیئتی از این گروه بود تا دربارهٔ بازگرداندن شهروندان افغانستان فاقد حق اقامت در کشورهای اروپایی مذاکره کند. این دیدار با انتقاد شدید فعالان حقوق بشر روبهرو شده است.
کمیسیون اروپا روز سهشنبه دوم تیرماه اعلام کرد که این مذاکرات با یک هیئت پنج نفره به ریاست عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان، برگزار شده و بر موضوع بازگرداندن و پذیرش مجدد شهروندان افغان متمرکز بوده است.
این نخستین دیدار رسمی مقامهای اتحادیه اروپا با هیئتی از طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در افغانستان در سال ۱۴۰۰ به شمار میرود.
خبرگزاری فرانسه به نقل از یک مقام طالبان گزارش داد که گفتوگوها «سازنده» بوده و دو طرف امیدوارند نتایج مثبتی از آن حاصل شود.
کمیسیون اروپا ماه گذشته پس از درخواست ۲۰ کشور عضو اتحادیه برای گفتوگو با طالبان دربارهٔ بازگرداندن مهاجران افغان، از مقامهای این گروه برای حضور در بروکسل دعوت کرد.
مارکوس لامرت، سخنگوی کمیسیون اروپا، پیش از آغاز نشستها گفته بود تمرکز کشورهای عضو بر بازگرداندن افرادی است که به دلیل ارتکاب جرایم جدی یا ملاحظات امنیتی امکان ادامه اقامت در اروپا را ندارند.
در مقابل، عبدالقهار بلخی در بیانیهای اعلام کرد که موضوعهایی از جمله ازسرگیری خدمات کنسولی برای شهروندان افغان در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، حضور کنسولی طالبان و اقدامات اعتمادساز در دستور کار مذاکرات بوده است. او اشارهای به موضوع بازگرداندن مهاجران نکرد، اما گفت این گفتوگوها میتواند به بهبود ارائه خدمات کنسولی به افغانهای مقیم اروپا کمک کند.
نصرالله استانکزی، استاد پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل، به رادیو آزادی گفت طالبان از طریق گسترش فعالیتهای کنسولی در کشورهای اروپایی در پی تقویت حضور دیپلماتیک خود هستند.
بهگفتهٔ او، طالبان تلاش میکنند از این مسیر به شکل غیرمستقیم موقعیت خود را در عرصهٔ بینالمللی تثبیت کنند و این روند را یک دستاورد سیاسی مهم میدانند.
این سفر با واکنش تند مدافعان حقوق بشر روبهرو شده است. منتقدان میگویند گفتوگو با طالبان در شرایطی انجام میشود که این گروه همچنان به نقض گسترده حقوق زنان و دختران ادامه میدهد.
ملاله یوسفزی، برنده جایزه صلح نوبل، در واکنش به این دیدار گفت طالبان زنان و دختران را از زندگی عمومی حذف کردهاند و دعوت این گروه به بروکسل او را «بسیار نگران و شوکه» کرده است.
فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در سازمان دیدهبان حقوق بشر، نیز گفت کشورهای اروپایی با محکوم کردن نقض حقوق بشر توسط طالبان از یک سو و همکاری با این گروه برای بازگرداندن اجباری افغانها از سوی دیگر، اعتبار خود را تضعیف میکنند.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در مرداد ۱۴۰۰، کشورهای اروپایی سفارتهای خود را در کابل تعطیل کردند. با این حال، در برخی کشورها از جمله آلمان و هلند، دیپلماتهای منصوب طالبان در نمایندگیهای افغانستان خدمات کنسولی ارائه میکنند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت محدودیتهای گستردهای علیه زنان اعمال کردهاند. دختران از تحصیل فراتر از دوره ابتدایی محروم شدهاند و زنان نیز از حضور در بسیاری از مکانهای عمومی، از جمله پارکها و مراکز ورزشی، منع شدهاند.
مگنوس برونر، کمیسر امور مهاجرت اتحادیه اروپا، اوایل ماه جاری از تعامل با طالبان دفاع کرد و گفت بروکسل برای رسیدگی به موضوع بازگرداندن مهاجران افغان راهی جز گفتوگو با مقامهای حاکم بر افغانستان ندارد.
بر اساس آمار اتحادیه اروپا، بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ حدود یک میلیون شهروند افغان در کشورهای عضو این اتحادیه درخواست پناهندگی دادهاند که نزدیک به نیمی از این درخواستها پذیرفته شده است.
حدود ۲۰ کشور از ۲۷ عضو اتحادیه اروپا خواهان بازگرداندن بخشی از افغانهای فاقد حق اقامت هستند. آلمان از سال ۲۰۲۴ تاکنون بیش از ۱۰۰ شهروند افغان محکوم به جرایم کیفری را با همکاری قطر و از طریق پروازهای چارتر به افغانستان بازگردانده است. اتریش نیز اقدام مشابهی انجام داده است.
سازمانهای حقوق بشری هشدار میدهند که بازگرداندن افراد به افغانستان، در حالی که این کشور با بحران انسانی گسترده روبهرو است، نگرانیهای جدی حقوقی و اخلاقی ایجاد میکند. سازمان ملل متحد میگوید میلیونها نفر در افغانستان با فقر، ناامنی غذایی و مشکلات شدید اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند.
ایو گدی، رئیس دفتر نهادهای اروپایی سازمان عفو بینالملل، گفته است تصاویر فرار مردم از افغانستان در سال ۲۰۲۱، از جمله افرادی که با نهادهای اروپایی همکاری داشتند، همچنان در حافظه عمومی باقی مانده است و تلاش برای بازگرداندن مردم به افغانستان در شرایط کنونی قابل درک نیست.