شورای امنیت سازمان ملل متحد روز پنجشنبه ۲۶ شهریور به دلیل رأی وتوی روسیه و چین نتوانست مأموریت هیئت کارشناسان ناظر بر تحریمهای ایران را تمدید کند.
پیشنویس قطعنامه پیشنهادی آمریکا خواستار تمدید مأموریت هیئت کارشناسانی بود که به کمیتۀ احیاشده تحریمهای ایران در چارچوب قطعنامه ۱۹۲۹، کمک میکند.
مأموریت این هیئت قرار است ۲۶ سپتامبر (چهارم مهر) به پایان برسد.
بر اساس قطعنامه ۱۹۲۹ که ۲۰ سال پیش تصویب شده بود، «کمیتۀ تحریمها» موظف بود هر ۹۰ روز، با بررسی مجدد پروندۀ ایران، به شورای امنیت گزارش بدهد.
گزارشهای سهماهۀ این کمیته که بر اساس دستور کار «منع اشاعه» فعالیت میکرد، به مدت ۹ سال، تا زمان توافق برجام و متعاقب آن، تصویب قطعنامۀ ۲۲۳۱ ادامه داشت؛ قطعنامهای که همۀ قطعنامههای تحریمی قبلی، از جمله قطعنامۀ ۱۷۳۷ را به حالت تعلیق درآورد و به این ترتیب، گزارشهای دورهای کمیتۀ تحریمها هم متوقف شدند.
سال گذشته، فرانسه، آلمان و بریتانیا، سه کشور اروپایی عضو برجام، با فعالکردن مکانیسم ماشه، مسیر بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه ایران را هموار کردند.
پیشنویس ارائهشده در جلسه پنجشنبه با ۱۱ رأی موافق و دو رأی ممتنع روبهرو شد، اما به دلیل آرای منفی روسیه و چین، که هر دو از اعضای دائم شورای امنیت هستند و حق وتو دارند، تصویب نشد.
این نشست شورای امنیت به ریاست فرانسه آغاز شد و روسیه با برگزاری بحثها ذیل عنوان «منع اشاعه» مخالفت کرد و این اقدام را تلاشی برای «سوءاستفاده آشکار از رویه و برگزاری نشست درباره موضوعی دانست که اساساً دیگر وجود ندارد».
چین نیز از موضع روسیه حمایت کرد و از کشورهای عضو خواست از «تقابل و اعمال فشار سیاسی» پرهیز کنند. پکن استدلال کرد که رعایت پایان یافتن قانونی مأموریتها برای حفظ اعتبار چندجانبهگرایی و تقویت گفتوگو ضروری است.
فرانسه اعلام کرد قطعنامه ۱۹۲۹ در مهر سال گذشته و از طریق سازوکار «بازگشت خودکار تحریمها» (مکانیسم ماشه) از نظر حقوقی احیا شده است؛ روندی که دبیرکل سازمان ملل نیز آن را به رسمیت شناخته و از نظر حقوقی شورای امنیت را ملزم میکند درباره تمدید نهاد ناظر بر اجرای تحریمها اقدام کند.
در پی رأی مخالف روسیه و چین، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل در این جلسه از اقدام مشترک این دو کشور متحد جمهوری اسلامی انتقاد کرد و گفت این دو کشور با مخالفت خود تلاش کردهاند «گزارشهایی را که فعالیتهای خود آنها در حمایت از رژیمهای سرکش را دربرمیگیرد، سرکوب کنند».
واشینگتن هشدار داد از بین بردن این هیئت، گزارشدهی حیاتی و مبتنی بر شواهد درباره همکاریهای نظامی غیرقانونی را از میان میبرد و در اجرای تحریمها خلأ ایجاد میکند، وضعیتی که به شبکههای دور زدن تحریمها کمک خواهد کرد.
هیئت نمایندگی آمریکا همچنین اعلام کرد پس از این اقدام، تلاشها برای تشکیل این هیئت در چارچوب کمیته تحریمها را کنار خواهد گذاشت و بر تعیین رئیس کمیته و بهروزرسانی فهرست تحریمها تمرکز خواهد کرد.
بریتانیا نیز مسکو و پکن را متهم کرد که در شرایطی که تهران غنیسازی اورانیوم را بدون ارائه «توجیه معتبر غیرنظامی» افزایش داده و دسترسی بازرسان بینالمللی را محدود کرده است، تصمیم گرفتهاند «از ایران حمایت کنند».
بنبست در شورای امنیت سازمان ملل بر سر تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران در حالی رخ داده که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز ۱۸ شهریور با تصویب قطعنامهای، پروندهٔ هستهای ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در روزهای اخیر پیش از تصویب قطعنامه جدید علیه ایران گفته بود این نهاد بیش از یک سال است که از وضعیت برنامه هستهای ایران اطلاعات کافی ندارد و از ژوئن ۲۰۲۵ نتوانسته فعالیتهای راستیآزمایی خود را در تأسیسات اعلامشده ایران انجام دهد.