پایتخت کره شمالی سالها با خیابانهای خلوت، دوچرخهها و رفتوآمد محدود شناخته میشد. اما حالا بازدیدکنندگان خارجی از صحنهای متفاوت حرف میزنند: ترافیک، کمبود جای پارک و خودروهای شخصی با پلاک زرد که در برخی خیابانهای شهر صف کشیدهاند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی مفصل نوشته است که افزایش خودروهای شخصی در پیونگیانگ، چهرهٔ این شهر منزوی را بهتدریج تغییر میدهد؛ تغییری که نهفقط نشانهٔ رشد یک فرهنگ تازهٔ مصرفگرایی، بلکه بازتاب ظهور طبقهای ثروتمندتر در کره شمالی است.
در کشوری که همچنان یکی از بستهترین و تحتتحریمترین اقتصادهای جهان بهشمار میرود، رونق گرفتن بازار خودرو اتفاقی غیرمنتظره به نظر میرسد. اما نشانههای آن اکنون در نقاط مختلف پیونگیانگ دیده میشود؛ از پارکینگهای مملو از خودرو در هتلها گرفته تا خیابانهایی که بهگفتهٔ برخی بازدیدکنندگان، برای نخستین بار با ترافیک واقعی روبهرو شدهاند.
آرام پان، عکاس سنگاپوری که بارها به کره شمالی سفر کرده، به رویترز گفته است در سفر اخیرش حتی در خیابانهای اصلی پیونگیانگ گرفتار ترافیک شده؛ تجربهای که در گذشته تقریباً غیرقابلتصور بود.
او گفته است: «خیابانهای اصلی به گلوگاه تبدیل شدهاند، چون حالا تعداد خودروها خیلی زیاد شده است».
پلاکهای زردرنگ و طبقهٔ جدید ثروتمندان
یکی از نشانههای مهم این تغییر، افزایش خودروهای دارای پلاک زرد است؛ پلاکهایی که نشاندهندهٔ مالکیت خصوصی خودروها هستند.
در گذشته بیشتر خودروهای کره شمالی دولتی یا نظامی بودند و پلاکهای آبی یا سیاه داشتند. اما حالا بهگفتهٔ بازدیدکنندگان خارجی، خودروهای شخصی با پلاک زرد در نقاط مختلف پایتخت دیده میشوند.
خودرو در کره شمالی همچنان کالایی لوکس محسوب میشود و عمدتاً در اختیار نخبگان حکومتی و طبقهای از تاجران و کارآفرینان قرار دارد که در این کشور با نام «دونجو» شناخته میشوند؛ گروهی که در دو دههٔ اخیر و در سایهٔ بازارهای غیررسمی و تجارت خصوصی ثروتمند شدهاند.
به نوشتهٔ رویترز، دولت کره شمالی طی دو سال گذشته قوانین مالکیت خصوصی خودرو را رسمیتر کرده و به رانندگان دارای مجوز اجازه داده است از طریق فروشندگان مورد تأیید حکومت، خودرو خریداری کنند.
برخی تحلیلگران میگویند حکومت کیم جونگ اون با این کار تلاش میکند فعالیت اقتصادی خصوصی را بهجای بازار سیاه، از مسیر ساختارهای تحت کنترل دولت هدایت کند.
پیتر وارد، پژوهشگر مؤسسهٔ سجونگ در سئول، به رویترز گفته است خودروها از طریق فروشندگان دولتی فروخته میشوند، در مراکز دولتی تعمیر میشوند و از پمپبنزینهای دولتی سوخت میگیرند؛ مدلی که هم مصرف را افزایش میدهد و هم کنترل حکومت بر اقتصاد را حفظ میکند.
خیابانهای تازه، پارکینگ و خودروهای برقی
افزایش خودروها فقط ترافیک ایجاد نکرده، بلکه زیرساخت شهری پیونگیانگ را هم تغییر داده است.
بهگفتهٔ منابع رویترز، در برخی نقاط شهر پارکینگهای جدید ساخته شده و حتی ایستگاههای شارژ خودروهای برقی برای تاکسیها دیده میشود. رسانههای دولتی کره شمالی نیز اخیراً تصاویری از بازدید کیم جونگ اون از یک بیمارستان تازهساز منتشر کردند که دارای پارکینگ زیرزمینی بود؛ ویژگیای که پیشتر در پیونگیانگ چندان رایج نبود.
برخی بازدیدکنندگان میگویند در مرکز شهر، افرادی بهطور غیررسمی مدیریت جای پارک را بر عهده گرفتهاند و در ازای دریافت پول، فضای پارک در اختیار رانندگان قرار میدهند.
رویترز همچنین گزارش داده است که شمارهپلاکهای پنجرقمی بهتازگی ظاهر شدهاند؛ موضوعی که میتواند نشانهٔ افزایش سریع شمار خودروهای شخصی باشد.
جونگ چانگ هیون، تحلیلگر مسائل کره شمالی در سئول، برآورد کرده که تعداد خودروهای شخصی در این کشور ممکن است در سال آینده از ۲۰ هزار دستگاه فراتر برود.
رد پای چین در خیابانهای پیونگیانگ
با وجود تحریمهای سازمان ملل که صادرات خودرو به کره شمالی را ممنوع کرده، بیشتر خودروهایی که اکنون در خیابانهای پیونگیانگ دیده میشوند ساخت چین هستند.
برندهایی مانند چانگان، چری و جیلی در تصاویر منتشرشده از کره شمالی دیده شدهاند و برخی خودروهای اروپایی مانند بیامو و آئودی نیز در خیابانهای پایتخت مشاهده شدهاند.
دادههای گمرکی چین نشان میدهد هرچند صادرات رسمی خودرو به کره شمالی تقریباً متوقف شده، اما صادرات کالاهای مرتبط با خودرو، از لاستیک و آینه گرفته تا روغن موتور و روانکنندهها، در سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته است.
بسیاری از منابعی که با رویترز گفتوگو کردهاند میگویند خودروها همچنان از مسیرهای غیررسمی و شبکههای قاچاق از مرز چین وارد کره شمالی میشوند.
به این ترتیب، افزایش خودروهای شخصی در کره شمالی فقط نشانهٔ تغییر سبک زندگی در این کشور نیست، بلکه وابستگی اقتصادی پیونگیانگ به چین را نیز بیش از پیش آشکار میکند.
پیونگیانگی که آرامآرام تغییر میکند
برای دههها، تصویر خیابانهای خلوت پیونگیانگ بخشی از روایت جهانی دربارهٔ انزوای کره شمالی بود. اما حالا به نظر میرسد نشانههای یک جامعهٔ مصرفی، هرچند محدود و کنترلشده، آرامآرام در حال ظاهر شدن است.
ترافیک، کمبود جای پارک، خودروهای خارجی و حتی ایستگاههای شارژ خودروهای برقی شاید در بسیاری از شهرهای جهان موضوعی عادی باشند، اما در کره شمالی نشانهٔ تغییری عمیقترند؛ تغییری که از شکلگیری طبقهای تازه، اقتصاد نیمهبازار و سبک زندگی متفاوت در سایهٔ حکومت دیکتاتوری کیم جونگ اون خبر میدهد.