۲۹ اردیبهشت، یک پهپاد چارگرد مسلح که از مرز جنوبی لبنان وارد اسرائیل شد، یک سرباز اسرائیلی بهسرعت از تپهای نزدیک بالا رفت و تلاش کرد با یک تکه فلز قراضه کابل فیبر نوری کنترل این کوادکوپتر را قطع کند.
این صحنه که عکاسان خبری آن را در مرز بهشدت نظامیشده ثبت کردند، تا امروز روشنترین نمونه از استفادهٔ نیروهای حزبالله مورد حمایت ایران از پهپادهای فیبر نوری به شمار میرود؛ ریزپرندههایی که نخستینبار روسیه از آنها استفاده کرد و حالا در جنگ اوکراین بهطور گسترده به کار گرفته میشود.
این ماجرا همچنین نشان داد که حتی پیشرفتهترین ارتشهای جهان هم در برابر نوآوریهای ساده و کمهزینه در فناوری پهپادها آسیبپذیرند.
در یک ماه گذشته، شبهنظامیان حزبالله با استفاده از پهپادهای انتحاری که با کابلهای فیبر نوری چند کیلومتری هدایت میشوند، سه سرباز ارتش اسرائیل و یک غیرنظامی اسرائیلی را کشتهاند.
در واکنش، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از تشکیل تیمی برای مقابله با تهدید پهپادهای کابلی خبر داد. اسرائیل در حالی بودجهای «نامحدود» در اختیار این گروه قرار داده که در داخل کشور، بهدلیل نبود آمادگی در برابر سلاحی که نخستینبار در سال ۲۰۲۴ ظاهر شد، انتقادها رو به افزایش است.
گزارشها حاکی است که ارتش اسرائیل پیشتر پیشنهادهای کییف برای آموزش نیروهای اسرائیلی در زمینهٔ مقابله با پهپادها را رد کرده بود، اما نتانیاهو هفته گذشته ادعا کرد سالها پیش از بحران کنونی دربارهٔ تهدید چارگردهای مسلح هشدار داده بود.
نتانیاهو در نشست دولت گفت: «بعد از اینکه جنگ اوکراین را دیدم، فکر کردم این میتواند به ابزاری در میدان نبرد ما هم تبدیل شود.»
برخلاف پهپادهای کنترلشونده با امواج رادیویی که در برابر جنگ الکترونیک آسیبپذیرند و نیاز به خط دید مستقیم با فرستنده دارند، پهپادهای فیبر نوری را میتوان تقریباً به هر جایی که فضای پرواز وجود داشته باشد، هدایت کرد.
در اوکراین، مواردی ثبت شده که هدایتگران باتجربهٔ پهپاد، دستگاههای خود را از پنجرهها عبور داده و در چند کیلومتری داخل خاک دشمن، در ساختمانها به جستوجوی سربازان پرداختهاند.
این آزادی عمل در پرواز، که تنها به عمر باتری و طول کابل پهپاد محدود میشود، این نگرانی را ایجاد کرده که شبهنظامیان بتوانند از تونلها خارج شوند، پهپادی را به پرواز درآورند و سپس از زیر زمین و دور از دید آن را هدایت کنند.
چارگردهای کابلی هیچ رد قابل رهگیری رادیویی یا حرارتی بر جا نمیگذارند و اگر در ارتفاع پایین و در پسزمینهای شلوغ پرواز کنند، بهاندازهای کوچک هستند که از بسیاری سامانههای راداری نیز پنهان میمانند.
برخی کارشناسان معتقدند ظهور پهپادهای فیبر نوری در دست نیروهای حزبالله نشان میدهد روسیه اطلاعات مربوط به این فناوری را در اختیار ایران قرار میدهد، اما برخی دیگر احتمال نگرانکنندهتری را محتملتر میدانند.
نیکول گراجفسکی، کارشناس روابط روسیه و ایران، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت پهپاد فیبر نوری که در ۲۹ اردیبهشت عکاسی شد، ظاهراً کاملاً مشابه نمونههایی است که نیروهای روسیه در اوکراین استفاده میکنند.
او به انبارهای بزرگ تسلیحات روسی در اختیار حزبالله اشاره میکند و میگوید این میتواند نشانهای باشد از اینکه فناوری پهپادهای کابلی «یا مستقیماً از روسها میآید یا از طریق ایران و با واسطه روسیه منتقل شده است.»
مسکو ارسال سلاح به حزبالله را رد کرده است. حزبالله لبنان، گروه تحت حمایت ایران است که از سوی ایالات متحده سازمانی تروریستی شناخته میشود. اتحادیه اروپا اما تنها شاخۀ نظامی آن را تروریستی میداند.
با توجه به اینکه تهاجم روسیه به اوکراین از نظر تصویری مستندسازیشدهترین جنگ تاریخ به شمار میرود، برخی تحلیلگران دیگر معتقدند نیروهای حزبالله توانستهاند تنها بر اساس ویدئوهای جنگ اوکراین، سختافزار و تاکتیکهای خود را بازسازی کنند.
یاکوف لاپین به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «این موضوع به اطلاعات زیادی نیاز ندارد. حزبالله مشاهده کرد که پهپادهای افپیوی (دید اولشخص) در میدانهای نبرد اوکراین تأثیر قابلتوجهی دارند و تصمیم گرفت آن را بهکار بگیرد.»
این تحلیلگر نظامی اسرائیلی افزود همهٔ قطعات این پهپادها، بهجز کلاهکهای انفجاری، «بهراحتی و آماده از طریق وبسایتهای آنلاین قابل خریداری هستند.»
برخی وبگاههای چینی بهطور آشکار قطعات پهپادهای فیبر نوری از جمله قرقرههایی با ظرفیت حمل تا ۳۰ کیلومتر کابل را تبلیغ میکنند.
مونیکا آلبرن، تحلیلگر حساب کاربری «جنگهای پهپادی» در شبکههای اجتماعی، نیز معتقد است کوادکوپترهای جدید حزبالله میتوانند صرفاً نتیجهٔ تقلید باشند. او میگوید دیدهشدن گسترده در شبکههای اجتماعی باعث میشود «مفاهیم، پیکربندیها و تاکتیکها بهسرعت میان میدانهای نبرد مختلف گسترش پیدا کنند.»
نمونههای مشابهی از انتقال نوآوریهای جنگی در سالهای اخیر دیده شده است، از جمله استفاده از بمبچههای رهاشده از پهپاد. این تاکتیک نخستینبار در ویدئوهای تبلیغاتی گروه افراطی حکومت اسلامی، داعش، در اوایل سال ۲۰۱۷ دیده شد و بعداً توسط نیروهای حاضر در اوکراین و مناطق دیگر نیز بهکار گرفته شد.
لاپین میگوید: «هیچیک از سامانههای دفاعی فعلی اسرائیل برای مقابله با تهدید پهپادهای افپیوی کابلی طراحی نشدهاند.»
بهگفتهٔ او، از جمله راهکارهایی که اکنون در اسرائیل برای مقابله با این تهدید مطرح شده، میتوان به «پهپادهای رهگیر، حسگرهای الکترواپتیکی و صوتی، دوربینهای نشانهروی رایانهای و احتمالاً لیزرها یا مسلسلهایی که با حسگر هدایت میشوند» اشاره کرد.
روسیه و اوکراین هر دو سامانههایی فیزیکی برای مقابله با پهپاد توسعه دادهاند که شامل رهگیرهای سبک قابل پرتاب با دست و تفنگهای تورانداز است؛ تجهیزاتی که در میدان نبرد تا حدی موفقیتآمیز بودهاند.
