عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه روز جمعه ۱۶ مرداد در مکه یک توافق دفاعی مشترک امضا کردند که میتواند متحدان ایالات متحده را در میانه درگیریهای خاورمیانه بیش از پیش به هم نزدیک کند.
از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند پارسال، تهران و متحدانش به عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس حمله کرده و ارسال انرژی از سوی آنها به بازارهای جهانی را مختل کردهاند.
در بیانیه مشترک این سه کشور آمده است که این توافق با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تهاجمی طراحی شده و تصریح میکند که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، بهمنزله حمله به همه آنها تلقی خواهد شد.
این پیمان پس از نزدیک به یک سال مذاکره به دست آمده است.
هرچند بیانیه سه کشور جزئیات مشخصی از تعهدات طرفین در قالب «توافق دفاعی مشترک مکه» ارائه نکرد، اما تأکید دارد که این پیمان با هدف تقویت امنیت جمعی و ترویج صلح، امنیت و ثبات در منطقه و فراتر از آن منعقد شده است.
یک مقام ترکیهای گفت این توافق ماهیتی دفاعی دارد، علیه هیچ بازیگر خاصی نیست، برای دیگر کشورهای منطقه نیز باز است و هیچیک از ترتیبات دوجانبه یا چندجانبه موجود را لغو یا جایگزین نمیکند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این سه کشور بهطور ویژه نگران رویکردهای نظامی تهاجمیتر اسرائیل و همچنین ایران هستند، آن هم در شرایطی که متحد دیرینهشان، ایالات متحده، در مهار بحرانهای منطقهای با دشواری روبهرو است.
ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو را در اختیار دارد. عربستان، قدرتمندترین کشور خلیج فارس، میزبان مقدسترین اماکن اسلامی و از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان است، و پاکستان نیز تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، همراه با فرمانده قدرتمند ارتش، عاصم منیر، پیش از ورود رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در مکه حج عمره را بهجا آورد. آنها با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، دیدار کردند.
توافقی مبتنی بر همکاریهای نظامی دیرینه
پاکستان دههها به نیروهای عربستان آموزش و کمک فنی ارائه داده و ترکیه و پاکستان نیز در زمینه تبادل ناوهای جنگی و هواپیماهای آموزشی همکاری داشتهاند. در سال ۲۰۲۳، ریاض با خرید پهپادهای ترکیهای موافقت کرد که آنکارا آن را بزرگترین قرارداد صادرات دفاعی خود خواند.
به گزارش رویترز در ماه مه، پاکستان از آن زمان حدود هشت هزار نیرو، جنگنده، پهپاد و سامانه پدافند هوایی به عربستان اعزام کرده و به دنبال گسترش همکاریهای امنیتی در خلیج فارس بوده است.
خاورمیانه از زمان حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، نزدیک به سه سال است که درگیر بحران است و تقریباً همه کشورهای منطقه شاهد حملات فرامرزی یا حملات موشکی و پهپادی بودهاند. اسرائیل در غزه جنگیده، به جنوب لبنان حمله کرده، در سوریه مناطقی را تصرف کرده و همچنین دو کارزار هوایی علیه ایران انجام داده است.
ایران نیز به پایگاههای آمریکا و زیرساختهای غیرنظامی در عربستان، کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، عمان، اردن و اسرائیل حمله کرده است.
اگرچه ترکیه و پاکستان، در حاشیه خاورمیانه، از حملات مستقیم گسترده در امان ماندهاند، اما هر دو نگران کاهش تنشهایی هستند که امنیت و اقتصادشان را تهدید میکند. برای عربستان، پیامدهای سه سال درگیری شدیدتر بوده و صادرات نفت و برنامههای توسعه بلندپروازانه آن را به خطر انداخته و پرسشهایی جدی درباره اتکاپذیری چتر امنیتی دیرینه آمریکا ایجاد کرده است.