ارمنستان ظاهراً یک سامانهٔ پدافند هوایی ایرانی را در رژهٔ نظامی به نمایش گذاشت

ارمنستان در رژه نظامی «روز جمهوری»، تجهیزاتی از جمله پرتابگرهای راکتی، پهپادها و خودروهای زرهی از کشورهایی مانند فرانسه و هند، و همچنین سامانه‌ای را به نمایش گذاشت که به نظر می‌رسد یک سامانهٔ پدافند هوایی ایرانی باشد.

خرید تسلیحات از تهران در شرایطی که ارمنستان در حال نزدیک‌تر شدن به واشینگتن است، می‌تواند حساسیت‌برانگیز باشد، به‌ویژه آن‌که این رژه در ایروان تنها چند ساعت پس از آن برگزار شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش از انتخابات پارلمانی هفتم ژوئن از نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، حمایت کرد.

نخستین گزارش‌ها از مشاهده سامانهٔ «مجید ای‌دی-۸»، که یک سامانه پدافند هوایی کوتاه‌برد نصب‌شده روی کامیون است، در جریان تمرین‌های رژه در روز قبل منتشر شد. چندین رسانه ارمنی تصاویری از سامانه‌هایی منتشر کردند که به گفتهٔ آن‌ها «مجید» بودند و بخشی از آن‌ها پوشانده شده بود.

بخش ارمنی رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی روز پنجشنبه هفتم خرداد همین سامانه‌ها را در حالی که بدون پوشش از میدان جمهوری عبور می‌کردند رصد کرد. با این حال، در میان مارش نظامی، گویندهٔ رسمی درباره منشأ آن‌ها با احتیاط سخن گفت.

او گفت: «سامانهٔ موشکی زمین‌به‌هوای خودکششی کوتاه‌برد “اسکورپیون” برای شناسایی و انهدام هواگردهای در ارتفاع پایین، بالگردها و پهپادها، و نیز دفاع هوایی از تأسیسات حیاتی نظامی و صنعتی طراحی شده است».

به نظر می‌رسد «اسکورپیون» نامی محلی است که مقامات ارمنی بر این سامانه گذاشته‌اند. به برخی سامانه‌های دیگر نیز نام‌های بومی داده شده بود؛ برای مثال، توپ‌های خودکششی فرانسوی «سزار» با نام «آرامازد»، برگرفته از یکی از خدایان اسطوره‌ای ارمنی، معرفی شدند.

سخنگوی وزارت دفاع ارمنستان از تأیید یا رد منشأ ایرانی «اسکورپیون» خودداری کرد.

آیا ایران سامانه پدافندی «مجید» را به ارمنستان صادر کرده است؟

اما سیروس عامریان، تحلیلگر امور نظامی مستقر در نیوزیلند، به رادیو فردا گفت که درباره منشأ این سامانه تردیدی وجود ندارد.

او گفت: «هر کسی که تصاویر این سامانه‌های ایرانی را ببیند، عملاً بدون نیاز به تأیید رسمی ارمنستان می‌تواند آن‌ها را شناسایی کند».

آقای عامریان افزود: «اگر اجزا و ساختار این سامانه را با تصاویر سامانه مجید مقایسه کنید، به نظر من حدود ۹۹.۵ درصد همپوشانی وجود دارد. بنابراین به احتمال زیاد همان سامانه است. ممکن است به‌دلیل نیازهای بومی، یا شاید چون ارمنستان تحت تحریم نیست و به شاسی‌های بین‌المللی بهتر دسترسی دارد، به‌جای مثلاً خودروی ایرانی ارس، آن را روی شاسی (ایتالیایی) ایویکو نصب کرده باشند».

چرا سامانه «مجید»؟

سامانه «مجید» یک سامانهٔ نسبتاً جدید ایرانی است که به نوشتهٔ روزنامه «تهران‌ تایمز»، نخستین‌ بار در سال ۱۴۰۴ در جنگ ۱۲روزه با اسرائیل به کار گرفته شد. وب‌سایت «دفاع امنیت آسیا» روز ششم خرداد امسال نوشت ارمنستان نخستین کشوری خواهد بود که آن را خریداری می‌کند.

عامریان گفت: «این سامانه می‌تواند در یک نقطه مستقر شود، جک‌های تثبیت‌کننده‌اش را باز کند، سامانه اپتیکی را فعال کند، جست‌وجو انجام دهد، موشک شلیک کند و پنج دقیقه بعد در فاصله پنج تا ۱۰ کیلومتری باشد. این جابه‌جایی، سبکی و یکپارچگی در یک خودرو بسیار جذاب است».

مقام‌های ایرانی مدعی استفاده مؤثر از «مجید» علیه نیروهای آمریکایی در ماه‌های فروردین و اردیبهشت شده‌اند، از جمله در حادثه‌ای که گفته شد یک جنگنده اف-۳۵ آسیب دیده است، اما این ادعاها به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.

پاشینیان گفت هدف از رژهٔ ایروان ارائه گزارشی به مردم دربارهٔ تسلیحاتی است که ارمنستان پس از شکست در جنگ ۲۰۲۳ با جمهوری آذربایجان برای ارتقای نیروهای مسلح خود خریداری کرده است.

آن جنگ آسیب‌پذیری ارمنستان در برابر حملات پهپادی را آشکار کرد و به فرار ۱۰۰ هزار ارمنی از خانه‌هایشان انجامید، در حالی که آذربایجان کنترل منطقهٔ قره‌باغ کوهستانی را بازپس گرفت.

نخست‌وزیر ارمنستان روز هفتم خرداد گفت: «تحول در ارتش دربارهٔ جنگ نیست، بلکه دربارهٔ صلح است. ما مأموریتی تعیین کرده‌ایم تا توان دفاعی ارمنستان را افزایش دهیم».

او افزود در این رژه تجهیزاتی از هفت کشور به نمایش درآمده، از جمله خودروهای زرهی «باستیون» فرانسه، تیربارهای آمریکایی «ام۲» و بالگردهای روسی «ام‌آی-۱۷».

انتخابات و حمایت‌ها

پاشینیان در انتخابات هفتم ژوئن برای تمدید دورهٔ نخست‌وزیری خود رقابت سختی پیش رو دارد و با برنامه‌ای مبتنی بر کاهش وابستگی دیرینهٔ ارمنستان به مسکو و چرخش به‌سوی واشینگتن وارد میدان شده است؛ رویکردی که حمایت رئیس‌جمهور آمریکا را نیز جلب کرده است.

ترامپ روز ششم خرداد در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «نیکول از حمایت کامل و تمام‌عیار من برای انتخاب مجدد برخوردار است». این اظهارات پس از سفر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در پنجم خرداد بیان شد؛ سفری که در آن گفت پاشینیان وعدهٔ «آینده‌ای روشن‌تر و مستقل‌تر برای ارمنستان» داده است.

پاشینیان همچنین در پی تقویت روابط با اتحادیه اروپا بوده و قانونی را برای اعلام قصد ارمنستان جهت عضویت در آینده در اتحادیه اروپا به تصویب رسانده است.

این چرخش ژئوپولیتیکی با واکنش تند ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، در هفتم خرداد مواجه شد.

او گفت: «نمی‌توانیم از مسیری که رهبری ارمنستان برای نزدیکی به ائتلاف آتلانتیک شمالی در پیش گرفته، ائتلافی که سیاست‌های پایه‌ایش علیه مسکو است، نگران نباشیم».

با این حال، هرچند پاشینیان قصد بازتعریف سیاست خارجی را دارد، اما نمی‌تواند جغرافیای ارمنستان را تغییر دهد. این کشور که میان ترکیه و آذربایجان محصور شده است که عمدتاً روابطی خصمانه با ایروان دارند، مناسبات اقتصادی نزدیکی با همسایه خود، ایران دارد؛ کشوری که تأمین‌کنندهٔ نفت و کالاهای صنعتی است و پیش از بسته شدن تنگهٔ هرمز، مسیر ترانزیتی مهمی برای تجارت ارمنستان به شمار می‌رفت.

این‌که ایران درباره گرایش غربگرایانه ارمنستان چه دیدگاهی دارد، مشخص نیست. خلیل شیرغلامی، سفیر ایران در ارمنستان، از جمله مهمانانی بود که رژه را از نزدیک مشاهده کردند.

عامریان، تحلیلگر نظامی، معتقد است عمل‌گرایی احتمالاً همچنان راهنمای رویکرد ایران نسبت به ارمنستان خواهد بود.

او گفت: «به نظر نمی‌رسد ایران گرایش ارمنستان به غرب را تهدید تلقی کند و این فروش احتمالاً صرفاً به‌خاطر فرصت صادراتی انجام شده است. برای کشوری مانند ایران، صادرات ۵۰۰ میلیون دلار که گفته می‌شود ارزش این قراردادهاست، عدد کمی نیست».