جشنواره کن، از معتبرترین فستیوالهای سینمایی جهان، در حالی در فرانسه گشایش یافته که تازهترین فیلم اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی، در بخش رقابتی این جشنواره در کنار آثار برخی از بزرگان سینمای جهان حضور دارد و همچنین انتظار میرود جنگ ایران موجب بحثهای سیاسی در این جشنواره شود.
هفتادونهمین دوره جشنواره فیلم کن از روز سهشنبه ۲۲ اردیبهشت آغاز شد. فیلم افتتاحیهٔ امسال، «بوسهٔ الکتریکی» ساخته کارگردان پییر سالوادوری، یک درام عاشقانه فرانسویزبان بود که داستانش در پاریس در فاصلهٔ میان دو جنگ جهانی میگذرد.
قرار است در دو هفته آینده، ابرستارهایی از جمله جان تراولتا، آدام درایور و باربارا استرایسند روی فرش قرمز این جشنواره قدم بگذارند.
جشنواره کن چگونه شکل گرفت؟
کن، بزرگترین جشنواره فیلم جهان است و نخستین بار در سال ۱۹۳۹ بهعنوان جایگزینی برای جشنوارهٔ باشکوه فیلم ونیز مطرح شد؛ جشنوارهای که در آن زمان تحت نفوذ فاشیستهای حاکم قرار داشت.
این جشنواره از سال ۱۹۴۶ هر سال برگزار شده است، بهجز در سالهای ۱۹۴۸ و ۱۹۵۰ که بهدلیل کمبود بودجه لغو شد. از آن زمان تاکنون، بسیاری از فیلمهایی که در آن به نمایش درآمدهاند، بعدها به جوایز اسکار دست یافتهاند.
حضور در شهر تفریحی کن، در سواحل جنوب فرانسه، همچنین به آغاز حرفهٔ بسیاری از کارگردانان، از جمله کوئنتین تارانتینو، کمک کرده است.
در کنار جشنواره، بزرگترین بازار فیلم جهان نیز برگزار میشود که هر سال بیش از ۱۵ هزار نفر از فعالان صنعت سینما را جذب میکند.
امسال کدام فیلمها برای نخل طلا رقابت میکنند؟
در بخش رقابتی امسال، ۲۲ فیلم مدعی کسب نخل طلای بهترین فیلم هستند:
«کریسمس تلخ»، به کارگردانی پدرو آلمودووار، «ترسو» اثر لوکاس دونت، «ماجراجویی رؤیایی» ساخته والسکا گریزباخ، «محبوب» اثر رودریگو سوروگویِن، «سرزمین پدری» اثر پاول پاولیکوفسکی، «فیورد» ساخته کریستیان مونجیو، «روزی دیگر» به کارگردانی ژان اِری، «هیولای نجیب» اثر ماری کرویتسر، «جشن تولد» ساخته لئا میزیوس، «داستانهای موازی» به کارگردانی اصغر فرهادی، «امید» ساخته نا هونگ-جین، «ناشناس» اثر آرتور هراری، «گوی سیاه» اثر خاویر کالوو و خاویر آمبروسی، «زندگی یک زن» اثر شارلین بورژوا-تاکه، «مینوتور» ساخته آندری زویاگینتسف، «مولن» ساخته لاسلو نِمِش، « دفترچه خاطرات ناگی» به کارگردانی کوجی فوکادا، «رستگاری ما» به کارگردانی امانوئل مار، «ببر کاغذی» اثر جیمز گری، «گوسفند در جعبه» ساخته کوره-ادا هیروکازو، «ناگهان» ساخته هاماگوچی ریوسوکه و «مردی که دوستش دارم» ساخته آیرا ساکس.
پوستر رسمی هفتادونهمین دوره جشنواره فیلم کن با الهام از فیلم آمریکایی «تلما و لوئیز»
در میان ۲۲ فیلم حاضر در بخش رقابتی، تنها پنج کارگردان زن حضور دارند.
از دیگر جوایز جشنواره میتوان به جایزه بزرگ، جایزه هیئت داوران، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر مرد، بهترین بازیگر زن، بهترین فیلمنامه و بهترین فیلم کوتاه اشاره کرد.
چه آثاری نخل طلا گرفتهاند؟
از برندگان پیشین نخل طلا میتوان به «راننده تاکسی» ساخته مارتین اسکورسیزی، «اینک آخرالزمان» ساخته فرانسیس فورد کاپولا، «پالپ فیکشن» ساخته کوئنتین تارانتینو، «انگل» ساخته بونگ جون-هو و «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی اشاره کرد.
جعفر پناهی، فیلمساز ایرانی، سال گذشته با فیلم «یک تصادف ساده»، یک تریلر انتقامجویانه که مخفیانه فیلمبرداری شده بود، این جایزه را برد. فرانسه که در تولید این فیلم مشارکت داشت، آن را برای بخش بهترین فیلم بینالمللی جوایز اسکار معرفی کرد.
تاکنون تنها سه کارگردان زن، جین کمپیون، ژولیا دوکورنو و ژوستین تریه، برای فیلمهای «پیانو»، «تایتان» و «آناتومی یک سقوط» موفق به کسب این جایزه شدهاند و ۹ فیلمساز توانستهاند دو بار نخل طلا را به دست آورند.
چالشهای جشنواره امسال چیست؟
از چالشهای مهم جشنواره امسال، جنجالها درباره استفاده از هوش مصنوعی در ساخت فیلمهاست که از مدتها پیش آغاز شده است.
ایریس کنوبلوخ، رئیس جشنواره کن، در نشست خبری معرفی فیلمهای بخش مسابقهٔ جشنوارهٔ کن که در فروردینماه برگزار شد، درباره هوش مصنوعی گفت: «ما از آزادی خلاقیت برای همه انسانها دفاع میکنیم، اما فقط انسانها. هوش مصنوعی از قبل وارد استودیوها، اتاقهای تدوین و فرایند خلاقیت شده است. ما چشم خود را بر این واقعیت نمیبندیم، اما اجازه نمیدهیم که قانون خود را بر سینما تحمیل کند».
دمی مور، بازیگر آمریکایی و از داوران هفتادونهمین دوره جشنواره فیلم کن، در مراسم افتتاحیه
همچنین غیبت فیلمهایی از استودیوهای بزرگ هالیوود در جشنواره امسال از نکاتی است که به چشم میآید.
اسکات راکسبرو، رئیس دفتر اروپای نشریهٔ «هالیوود ریپورتر»، به خبرگزاری رویترز گفت: «هیچکدام از فیلمهای بزرگ استودیوهای هالیوود را ندارید، در حالی که معمولا یکی دو فیلم از این نوع در اینجا حضور دارند».
او افزود که همچنین در بخش مسابقه «یک خط کلی مشخص وجود ندارد و هیچ فیلم یا دو فیلمی نیست که همه از قبل منتظرش باشند و هیجانزده باشند. این به نوعی حتی باعث میشود فضا جالبتر باشد چون رقابت کاملاً باز است».
اما تیری فرمو، دبیر هنری جشنواره، در پاسخ به انتقادها درباره نبود فیلمهای استودیوهای بزرگ هالیوود گفته است: «در حال حاضر، استودیوهای آمریکایی با فیلمهایشان در بخش رقابتی نیستند؛ اما در کن حضور خواهند داشت، چون ما رابطه بسیار خوبی با استودیوها داریم و برای آنها مهم است که بیایند».
او افزود: «من مشکلی با بلاکباسترها و آثار مارولی ندارم و از آنها دفاع میکنم. به نظر من فیلمهای بزرگ از فیلمهای کوچک حمایت میکنند و آنها را محافظت میکنند، این کاری است که ما هم در کن انجام میدهیم».
خبرگزاری رویترز درباره غیبت این نوع فیلمها، علت را به خود استودیوهای هالیوودی نسبت داد که فیلم کمتری میسازند و نوشت که آنها «محتاط و ریسکگریز و بیش از پیش محافظهکار شدهاند».
چه چهرههای مشهور دیگری حضور خواهند داشت؟
جان تراولتا که در سال ۱۹۹۴ با فیلم «داستان عامهپسند» ساخته تارانتینو، پس از آنکه شهرتش در سالهای پس از «گریس» و «تب شب یکشنبه» افول کرده بود، در کن دوباره به اوج بازگشت، امسال نخستین تجربه کارگردانی خود را ارائه خواهد کرد.
فیلم او در کن (Propeller One-Way Night Coach) بر اساس کتاب کودکانهای به همین نام از او در سال ۱۹۹۷ ساخته شده و از علاقه مادامالعمر این بازیگر به هوانوردی و پرواز الهام گرفته است.
باربارا استرایسند بازیگر آمریکایی و پیتر جکسون کارگردان نیوزیلندی «ارباب حلقهها»، هر دو برای دریافت نخل طلای افتخاری بهخاطر یک عمر دستاورد هنری در کن حضور دارند.
(از چپ) پیتر جکسون، کارگردان، فیلمنامهنویس و تهیهکننده اهل نیوزیلند، الیجا وود، بازیگر آمریکایی، گونگ لی، بازیگر چینی، جین فوندا، بازیگر آمریکایی، و پارک چان-ووک، کارگردان و تهیهکننده اهل کره جنوبی، در مراسم افتتاحیه دست تکان میدهند.
پارک چان-ووک، کارگردان کرهای که پیشتر با فیلمهای «اولدبوی» و «تصمیم جدایی» در بخش مسابقه کن رقابت کرده بود، ریاست هیئت داوران ۹ نفرهای را برعهده دارد که برنده را انتخاب خواهد کرد.
دیگر اعضای هیئت داوران شامل دمی مور بازیگر آمریکایی، کلوئی ژائو کارگردان فیلم «همنت»، و استلان اسکارشگورد بازیگر سوئدی هستند.
در شرایطی که امسال فیلمهای بلاکباستر هالیوودی کمتری برای نخستینبار در کن نمایش داده میشوند، این جشنواره بیستوپنجمین سالگرد ساخت فیلم «سریع و خشمگین» را با حضور بازیگرانی از جمله وین دیزل جشن خواهد گرفت.
پیامدهای جنگ ایران تاثیری بر جشنواره خواهد داشت؟
دبیر هنری جشنواره کن پیشتر در معرفی فیلم اصغر فرهادی به فشارها بر او در ایران اشاره کرد و گفت که فرهادی، «نمیتواند در کشور خودش، ایران، فیلمبرداری کند».
از دیگر سینماگران ایرانی، نام فیلم «تمرینهایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه آهنگرانی در بخش نمایشهای ویژه اعلام شد.
حضور هنرمندان ایرانی قطعا توجهها را به خود ایران و مسائل کشور مثل سانسور نیز جلب خواهد کرد، اما بحث درباره وقوع جنگ در منطقه نیز ممکن است وارد اظهارات سینماگران شود.
رئیس دفتر اروپای نشریه «هالیوود ریپورتر» درباره سایه جنگ ایران بر کن میگوید: «نمیدانم این موضوع به اندازهای که مثلاً جنگ غزه در جشنواره فیلم برلین امسال بر بحثها مسلط شد، غالب خواهد شد یا نه، چون مسائل، بسیار پیچیده هستند و وضعیت جنگ در ایران روزبهروز تغییر میکند».
او افزود: «برای افراد بسیار دشوار است که در این زمینه اظهارات قطعی داشته باشند زیرا همچنان تحتالشعاع رویدادها هستند. اما مطمئنم که این موضوع و دیگر مسائل سیاسی در کن، مثل هر سال، در مرکز توجه خواهند بود».
این روزنامهنگار همچنین تاکید میکند که پیامدهای جنگ ایران، تاثیراتی بر حال و هوای حاشیهای جشنواره خواهد داشت: «از نظر لجستیک و ترتیبات سفر به کن، جنگ ایران و افزایش هزینهٔ سوخت هواپیما و بلیتها، پیامدهایی داشته و هر کسی که بخواهد از خاورمیانه به اینجا بیاید با دشواری زیادی روبهرو خواهد شد».
او با اشاره به پیامدهای اقتصادی این جنگ و افزایش قیمت بلیت هواپیما افزود: «از نظر گردشگری و سفر افراد غیراصلی، فکر میکنم تأثیر قابل توجهی خواهد داشت».