عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، روز جمعه ۱۷ بهمن اعلام کرد طی چند ساعت گفتوگو با نمایندگان ایالات متحده در عمان، طرفین دربارۀ «چارچوب یک گفتوگوی جدید» صحبت کردند و ادامۀ مذاکرات به مشورتها در پایتختهای دو کشور بستگی دارد.
او با انتشار بیانیهای با تأکید بر اینکه مذاکره غیرمستقیم و از طریق وزیر خارجه عمان انجام شد، گفت: «دربارۀ اصل ادامه مذاکرات تقریباً توافق نظر وجود دارد و مقرر شده مذاکرات ادامه پیدا کند، اما زمان و تاریخ دور بعدی پس از مشورتهای بعدی و از طریق میانجی عمانی تعیین خواهد شد.»
آقای عراقچی در عین حال تأکید کرد که ادامۀ مذاکرات «منوط به انجام مشورتها در پایتختها و تصمیمگیری درباره نحوه ادامه مسیر است».
وزیر خارجه ایران سپس در گفتوگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، دربارۀ موضوعات مطرحشده در مذاکرات اعلام کرد: «موضوع گفتوگوهای ما صرفاً هستهای است و ما در خصوص هیچ موضوع دیگری با آمریکاییها گفتوگو نمیکنیم.»
این ادعا در حالی مطرح شده که ایالات متحده خواستار مذاکره دربارۀ محورهای دیگری مانند برنامۀ موشکی، گروههای نیابتی مورد حمایت جمهوری اسلامی و همچنین برخورد با معترضان در دیماه نیز شده است؛ موضوعی که دو روز پیش از آغاز مذاکرات مسقط، از سوی مارکو روبیو، وزیر خارجۀ ایالات متحده، هم تأیید شد.
بیشتر در این باره: اعلام محور مذاکرات آمریکا و ایران توسط مارکو روبیو؛ هستهای، موشکی، برخورد با معترضاناسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز در شبکه ایکس نوشت که مذاکرات «با تفاهم طرفین برای ادامه گفتوگوها» به پایان رسید.
دولت آمریکا دربارۀ محتوای مذاکرات با طرف ایرانی هنوز اعلام موضع نکرده است.
بدر بو سعیدی، وزیر خارجه عمان، بعد از پایان این دور از گفتوگوها در شبکه ایکس نوشت که مذاکره «برای روشن شدن دیدگاههای هر دو طرف و شناسایی حوزههای احتمالی پیشرفت مفید بود».
او اعلام کرد نتایج این مذاکره در تهران و واشنگتن بررسی خواهد شد و «ما قصد داریم در زمان مقتضی دوباره گرد هم بیاییم».
«مخالفت ایران با توقف غنیسازی»
ساعتی بعد از مذاکرات جمعه، خبرگزاری رویترز و روزنامه والاستریت جورنال به شکل جداگانه گزارش دادند که جمهوری اسلامی در جریان این مذاکرات، درخواست واشینگتن برای توقف غنیسازی اورانیوم را رد کرده است.
یک دیپلمات منطقهای که از سوی تهران در جریان مذاکرات قرار گرفته، به رویترز گفت ایران در گفتوگوهای عمان، درخواستهای آمریکا برای توقف غنیسازی اورانیوم در خاک خود را رد کرده است، اما آمادگی دارد درباره «سطح و خلوص» غنیسازی یا ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای گفتوگو کند.
او افزود که در جریان مذاکرات مسقط، درباره برنامه موشکی ایران گفتوگویی صورت نگرفته است.
والاستریت جورنال نیز گزارش داد که در مذاکرات عمان هرچند که طرفین آمادگی خود را برای ادامه تلاشها بهمنظور دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک را نشان دادند، اما تهران بر مخالفت خود با توقف غنیسازی اورانیوم پافشاری کرده است.
مقامهای جمهوری اسلامی بعد از حملات روز اول تیر آمریکا به سه مرکز هستهای ایران میگویند ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی در زیر زمین مدفون است و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز چند نوبت گفته که تهران اجازه دسترسی بازرسان این نهاد به تأسیسات آسیبدیده را صادر نمیکند و به همین دلیل امکان راستیآزمایی دقیق وجود ندارد.
در مذاکرات عمان عباس عراقچی وزیر خارجۀ جمهوری اسلامی مسئولیت تیم ایرانی را بر عهده داشت و در طرف آمریکایی هم، استیو ویتکاف نمایندۀ ویژه رئیسجمهور ایالات متحده، جرد کوشنِر داماد و مشاور دونالد ترامپ و البته دریاسالار برَدلی کوپر فرمانده نیروهای آمریکایی مستقر در خاورمیانه یا سنتکام حضور داشتند.
حضور این چهرۀ ارشد نظامی ایالات متحده در این گفتوگوها، آن هم در روزهایی که ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و ناوگروه ضربت همراهش با آبهای سرزمینی ایران نزدیک شدهاند، میتواند نشانهای آشکار از تأکید رئیسجمهور آمریکا بر باقی ماندن گزینۀ نظامی روی میز، درست در کنار گزینۀ دیپلماسی تلقی شود.
این در حالی است که یک منبع دیپلماتیک جمهوری اسلامی در گفتوگو با رویترز هشدار داده بود که «حضور مقامهای نظامی سنتکام یا سران نظامی منطقه، ممکن است روند گفتوگوها را به خطر بیاندازد».
بیشتر در این باره: جیدی ونس: عدم امکان تماس مستقیم با علی خامنهای مذاکرات را بسیار دشوار کرده استدر مذاکرات روز جمعه که بر اساس گزارشها در دو دور انجام شد، وزیر خارجه عمان و سایر دیپلماتهای این کشور نقش میانجی و پیامرسان بین دو طرف را بر عهده داشتند. وزیر خارجۀ عمان پیش از آغاز گفتوگوها در صبح جمعه و در طول روز، دیدارهای جداگانهای را با نمایندگان دو کشور انجام داد.
علاوه بر اختلاف نظر درباره موضوعات مذاکره، حتی در مورد برنامۀ هستهای نیز به نظر میرسد مواضع تهران و واشینگتن فاصلۀ بسیار زیادی با هم داشته باشند. در حالیکه پیش از این دونالد ترامپ بارها خواستار برچیدهشدن کامل تأسیسات و توان غنیسازی ایران و انتقال اورانیومغنیسازیشدۀ این کشور به کشوری ثالت شده است، برخی مقامهای جمهوری اسلامی با این موضوع مخالفت کردهاند.
پیشتر علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی هم، توقف کامل غنیسازی اورانیوم در ایران را غیر قابل قبول خوانده بود و تعدادی از اعضای مجلس شورای اسلامی هم، انتقال اورانیوم غنیسازیشده به کشورهای دیگر را رد کردهاند. با وجود این، هنوز روشن نیست که موضع قطعی جمهوری اسلامی در مذاکرات جاری چیست و برای دادن چه امتیازاتی آمادگی دارد.
در قبال برنامۀ موشکی و محدودسازی برد موشکهای ایران اما، دستکم تا پیش از مذاکرات روز جمعه، همۀ مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی تأکید کردهاند که حاضر به پذیرش هیچگونه محدودیتی نیستند و آن را بهعنوان یکی از مهمترین ستونهای دفاعی ایران، موضوعی غیر قابل مذاکره اعلام کردهاند.
روز پنجشنبه و در آستانۀ مذاکرات، سپاه پاسداران از یک موشک بالیستیک جدید با نام خرمشهر ۴ رونمایی کرد؛ موشکی که ادعا شده با قابلیت حمل کلاهک بارشی ۱۵۰۰ کیلوگرمی و برد ۲۰۰۰ کیلومتری، از توان تخریبی بسیار زیادی برخوردار است.
بهرغم همۀ این اختلافات، میزبانان نشست جمعه، نسبت به پیشرفت مذاکرات ابراز امیدواری کردهاند.
وزارت خارجه عمان پیش از پایان مذاکرات با انتشار بیانیهای ضمن اشاره به رایزنیهای جداگانه بدر بن حمد البوسعیدی با هر یک از دو هیئت ایرانی و آمریکایی، تأکید کرد که «این رایزنیها بر فراهمسازی شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی متمرکز بود و بر اهمیت آن با توجه به تمایل طرفها برای موفقیت این گفتوگوها در راستای تضمین تداوم امنیت و ثبات تأکید شد».
تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه برای افزایش فشار بر ایران
سران جمهوری اسلامی نسبت به موفقیت مذاکرات با آمریکا ابراز بدبینی کردهاند. علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، همچنان بهشدت نگران است که دونالد ترامپ در پی تقویت قابل توجه توان نظامی کشورش در منطقه، تهدیداتش دربارۀ حمله به ایران را عملی کند.
بخصوص آنکه ایالات متحده روز اول تیر ماه با پیوستن به مراحل پایانی حملات ۱۲ روزه اسرائیل، اهداف هستهای ایران را هدف قرار داد. تهران از آن زمان اعلام کرده است که فعالیتهای غنیسازی اورانیوم خود را متوقف کرده است.
افزایش حضور دریایی آمریکا که دونالد ترامپ از آن بهعنوان ناوگانی عظیم یاد کرده است، پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران در دیماه صورت گرفته و تنشها میان واشینگتن و تهران را تشدید کرده است.
رئیسجمهور آمریکا این هفته هشدار داد که اگر توافقی حاصل نشود، «احتمالاً اتفاقات بدی» رخ خواهد داد؛ هشداری که فشار بر جمهوری اسلامی را در رویاروییای افزایش داده که به تهدیدهای متقابل درباره حملات هوایی انجامیده است.
بیشتر در این باره: نقاط کلیدی اختلاف میان تهران و واشینگتن در مذاکراتی که در راه استاز سوی دیگر، معاون دونالد ترامپ اعلام کرده که آمریکا در مورد برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی فقط نسبت به سه سال آینده نگران نیست بلکه نگران ۳۰ سال آینده است.
حساب وزارت خارجۀ آمریکا به فارسی در شبکۀ ایکس، همزمان با برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط بخشی از تازهترین اظهارات جیدی ونس را منتشر کرد.
معاون دونالد ترامپ میگوید به دلیل بمباران تأسیسات هستهای ایران در جنگ ۱۲ روزه، «صددرصد مطمئنم که حتی اگر ایرانیها به سمت ساخت سلاح هستهای میدویدند، نمیتوانستند در دوران دولت ترامپ به آن دست یابند، اما ما فقط نسبت به سه سال آینده نگران نیستیم، ما نسبت به سی سال آینده نگرانیم.»
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، نیز روز پنجشنبه ۱۶ در جمع خبرنگاران گفت: «در حالی که این مذاکرات در جریان است، مایلم به حکومت ایران یادآوری کنم که رئیسجمهور، بهعنوان فرمانده کل قدرتمندترین ارتش تاریخ جهان، گزینههای زیادی در اختیار دارد؛ گزینههایی فراتر از دیپلماسی.»
قدرتهای جهانی و کشورهای منطقه دچار این نگرانی هستند که شکست این مذاکرات به درگیری تازهای میان آمریکا و ایران منجر شود و به سراسر منطقه خاورمیانه سرایت کند.
روسیه که متحد ایران به شمار میرود، روز جمعه اعلام کرد امیدوار است این مذاکرات به نتیجه برسد و به کاهش تنشها منجر شود. مسکو در عین حال از همه طرفها خواست در این مقطع خویشتنداری نشان دهند.
ایران هشدار داده است که به هرگونه حمله نظامی پاسخی شدید خواهد داد و به کشورهای عربی همسایه در حوزه خلیج فارس که میزبان پایگاههای آمریکا هستند، اخطار داده که در صورت مشارکت در هرگونه حمله، ممکن است در تیررس قرار گیرند.