گروههای موسوم به نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه، شامل حزبالله در لبنان، حوثیهای حاکم بر صنعا و بخشهای دیگری از یمن، و گروههایی از شبهنظامیان مسلحی که زیرمجموعهٔ حشد الشعبی در عراق هستند، نسبت به هرگونه حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران و عواقب احتمالی آن هشدار دادهاند.
آنها بهویژه احتمال از میان بردن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را «خط قرمز» خود دانستهاند.
بیانیههای این گروهها در حالی منتشر میشود که خاورمیانه از سه هفتهٔ پیش در التهاب فرو رفته است که آیا رئیسجمهور آمریکا دستور حملهٔ نظامی به ایران را در راستای وعدهٔ دفاع از معترضان در خیابانهای کشور خواهد داد، یا آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه صرفاً ابزاری برای تسلیم کردن تهران به خواستههای مورد نظر واشینگتن برای انجام یک توافق سیاسی است.
صدور بیانیهها پس از هشدار تهران
بیانیههای جداگانهٔ گروههای متحد تهران که «بازوان اختاپوس» لقب گرفتهاند، همزمان با رسیدن ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» آمریکا به حوزهٔ فرماندهی سنتکام در آبهای خاورمیانه، در راستای هشدار رئیسجمهور ایالات متحده به جمهوری اسلامی منتشر شده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز پنجم بهمن تهدید کرد که هرگونه حمله، محدود یا گسترده، را «یک جنگ تمامعیار» تلقی خواهد کرد. رضا طلایینیک، سخنگوی وزارت دفاع جمهوری اسلامی ایران، نیز روز ششم بهمن گفت: «هر حملهای با پاسخی دردناکتر و قاطعتر از گذشته روبهرو خواهد شد»؛ و همزمان علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، این هفته آشیانههای موشکهای آمادهٔ شلیک را دوباره نمایش داد.
فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی و متحدان نیابتیاش ادعاهایی را تکرار میکنند که پیش از جنگ اسرائیل و ایران، از زبان فرماندهان کارآزمودهتر تهران، مانند امیرعلی حاجیزاده و حسن باقری، بارها بیان شد؛ اما خود آنها در کنار دهها فرمانده ارشد دیگر جمهوری اسلامی، در نخستین دقایق حملات اسرائیل در بامداد ۲۳ خرداد کشته شدند.
در جنگ ارتش اسرائیل در غزه که با حملهٔ مرگبار این گروه افراطی در مهر ۱۴۰۲ آغاز شد، نیابتیهای ایران در منطقه کارزار حمایت از حماس را به راه انداختند، اما همه آنها در جنگ ۱۲ روزهٔ اسرائیل و ایران عملکردی منفعل داشتند؛ سکوتی که در مورد گروههایی مانند شبهنظامیان مسلح عراقی، از فشار دولت بغداد بر آنها نیز ناشی میشد.
در مقابل، هفت ماه پس از جنگ ۱۲ روزه، زمین بازی نیابتیها تغییر کرده است: نیروی قدس سپاه پاسداران که با هدف قدرتنمایی در برابر اسرائیل این گروهها را زیر چتر «محور مقاومت» ایجاد کرد و بهویژه در یک دههٔ اخیر آنها را به عنوان حائل دفاعی جمهوری اسلامی و «جلوگیری از سرایت تنش و بحران امنیتی» به خاک ایران معرفی میکرد، بر اساس گزارشهای نهادهای حقوق بشری و شهادتهای بسیاری از ایرانیان، در هفتههای اخیر از این گروهها برای کشتار مردم معترض ایران و حاکم کردن سکوت سنگین بر خیابانهای کشور استفاده کرده است.
حزبالله در لبنان
شیخ نعیم قاسم، دبیرکل گروه حزبالله لبنان، شامگاه پنجم بهمن در یک سخنرانی ویدیوئی از مخفیگاهش گفت «از من پرسیدهاند که اگر اسرائیل و آمریکا با ایران وارد جنگ شوند، آیا حزبالله مداخله خواهد کرد یا نه؟»
او افزود که سازمانش در حال آماده شدن برای «تجاوز احتمالی است و مصمم به دفاع» در برابر آن. اما در مورد نحوهٔ اقدام احتمالی نیروهایش گفت که «این جزئیات در جریان نبرد و بر اساس منافع تعیین خواهد شد».
حزبالله شانزدهم مهر ۱۴۰۲، یک روز پس از حملهٔ حماس به اسرائیل، و در حالی که هنوز چهار هفته تا ورود ارتش اسرائیل به غزه مانده بود، حملات راکتی به شمال اسرائیل را آغاز کرد.
تصمیم حسن نصرالله در راستای «حمایت از فلسطین»، در ادامه به روندی مرگبار منجر شد که در آن صدها تا هزاران نیروی حزبالله در عملیات مختلف نظامی اسرائیل کشته شدند. حدود یازده ماه بعد از پیوستن حزبالله به کارزار نظامی علیه اسرائیل، عملیات انفجار پیجرها و بیسیمها هزاران نیروی حزبالله را معلول و نابینا و از گردونه خارج کرد.
چند هفته پس از آن نیز، در حالی که اسرائیل فواد شکر، ابراهیم عقیل و تقریباً تمامی فرماندهان ارشد حزبالله را کشته بود، اسرائیل با بمباران مخفیگاه نصرالله، خود او را کشت. دو جانشین بعدیاش، هاشم صفیالدین و نبیل قاووق نیز به سرعت کشته شدند. در آغاز دبیرکلی شیخ نعیم قاسم، عملیات میدانی حزبالله علیه اسرائیل در اواخر پاییز ۱۴۰۳ به پایان رسید، اما ارتش اسرائیل تا به امروز صدها تن دیگر از نیروها و اهداف حزبالله را هدف قرار داده است.
گروه حزبالله، که حسن نصرالله گفته بود «همه چیز آن از ایران میآید و تا ایران پول داشته باشد، حزبالله پول دارد»، در جنگ ۱۲ روزهٔ اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، در سکوت کامل بود.
اسرائیل تأکید دارد که برای تکرار حملات وسیع خود علیه حزبالله آماده است و در هر بحران نظامی احتمالی دیگر با ایران، نیروهای حزبالله و اهداف آنها را سرکوب خواهد کرد. بسیاری از مردم لبنان و مخالفان حزبالله در این کشور طی روزهای اخیر، این گروه را نسبت به تحرکاتی که مشوق حملات تازه اسرائیل به لبنان شود، برحذر داشتهاند.
حشد الشعبی در عراق
احمد الحمیداوی، ملقب به ابوحسین، که دبیرکل «کتائب حزبالله» است، روز ششم بهمن گفت: «به دشمنان میگوییم که جنگ علیه جمهوری اسلامی یک پیکنیک نخواهد بود، بلکه شما تلخترین انواع مرگ را خواهید چشید و چیزی از شما در منطقه باقی نخواهد ماند».
بعد از او، جنبش النجبا و سازمان بدر بیانیههای مشابهی صادر کردند. فراخوان الحمیداوی از علمای شیعه برای «اعلام جهاد»، در غرب به احتمال انجام عملیات انتحاری تعبیر شده و رسانههای اسرائیل نیز با استناد به «منابع اطلاعاتی» نوشتند که درخواست الحمیداوی نشانی از احتمال هجوم زمینی به کشورهای منطقه و حتی به شرق اسرائیل از اردن دارد.
شبهنظامیان متحد تهران در عراق در طول جنگ اسرائیل در غزه موشکها و پهپادهایی را به سوی اسرائیل شلیک کردند که بسیاری از آنها توسط ارتش اردن و نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه رهگیری شدند. اوج این حملات، پاییز ۱۴۰۳ و پس از حملات هدفمند اسرائیل در کشتن سران حزبالله در لبنان بود. ورود چند پهپاد ارسالی از عراق به نواحی شرقی و شمالی اسرائیل خساراتی نداشت.
اسرائیل که درگیر جنگ «در هفت جبهه» بود، ظاهراً به این حملات پاسخ مستقیم انجام نداد و آمریکا با عملیات نظامی و همچنین از طریق فشار بر دولت بغداد، این گروهها را وادار به سکوت کرد.
بیعملی نیابتیهای تهران از عراق در جنگ ۱۲ روزه مشهود بود. کتائب حزبالله شهریور امسال نیز الیزابت تسورکوف، محقق اسرائیلی-روسی را که دو سال و نیم در اسارت داشت، با فشار آمریکا آزاد کرد.
حوثیها در یمن
حوثیهای متحد تهران روز ششم بهمن ابتدا تصاویری از یک کشتی آتشگرفته را با پیام «به زودی» منتشر کردند و سپس فیلمی از حملهٔ خود به نفتکش مارینا لاوندا در خلیج عدن را که مربوط به ژانویه ۲۰۲۴ بود، با این هشدار که حمله به کشتیها در آبراههای منطقه قابل تکرار است، پخش کردند.
در جنگ اسرائیل در غزه، حوثیها کمی دیرتر از حزبالله وارد کارزار جنگی با اسرائیل شدند. آنها حملات را با ارسال پهپادهای تهاجمی به بندر ایلات آغاز کردند که در چند مورد آسیب جدی به همراه داشت. یک حمله پهپادی آنها چند ماه بعد در شهر تلآویو یک مرد میانسال را در خانهاش کشت. سه نظامی اسرائیلی نیز در یک حمله حوثیها کشته شدند.
حوثیها به حدود صد کشتی در خلیج عدن و آبهای دیگر منطقه حمله کردند. دونالد ترامپ اوایل بهار امسال گفت حوثیها متعهد شدند که به کشتیهای ما حمله نکنند. با وجود این، حملات آنها به کشتیهای ظاهراً مرتبط با اسرائیل، و همچنین حملات موشکیشان به سوی اسرائیل، تا آخرین روزهای پیش از توافق آتشبس در جنگ غزه در اواسط پاییز امسال ادامه یافت.
دستکم یک مورد از حملات موشکی آنها به نزدیکی فرودگاه بنگوریون آسیب وارد کرد. این نوع تهاجمها گاه وقفههایی کوتاه در کار روزانهٔ این فرودگاه بینالمللی و روند عادی زندگی مردم اسرائیل ایجاد کرد و ارتش اسرائیل در پنج مورد، بنادر و تأسیسات حیاتی حوثیها در یمن را به شدت بمباران کرد. در یک عملیات ارتش اسرائیل، نخستوزیر و نیمی از وزیران دولت حوثیها در شهریور امسال کشته شدند.
با این حال، در جنگ ۱۲ روزهٔ اسرائیل و ایران که در آن تلسیسات مهم هستهای ایران با مشارکت آمریکا هدف قرار گرفت و همچنین اسرائیل مهرههای نظامی و هستهای جمهوری اسلامی را در عملیات هدفمند کشت، هیچ موشک یا پهپاد حوثیها به سوی اسرائیل روانه نشد، بلکه اسرائیل یک روز بعد از آغاز حمله به ایران، در یک عملیات هوایی گسترده، درصدد کشتن رئیس ستاد ارتش حوثیها برآمد.
تنها بعد از جنگ ۱۲ روزه بود که حوثیها حملات موشکی دیگری را همچنان در حمایت از غزه به سوی اسرائیل شلیک کردند و ارتش اسرائیل با بمباران محل استقرار رهبران، بنادر و سایر اهداف این گروه در یمن پاسخ داد.
نیابتیهای تهران تاکنون توان تحقق تهدیدهای خود در مورد اسرائیل و آمریکا را نداشتهاند و با توجه به این کارنامه، باید دید که هشدارهای تازه آنها چگونه شکل عملی به خود خواهد گرفت. با این حال، به نظر میرسد که با توجه به سوابق پیشین و نابودی بسیاری از قابلیتهای آنها، گروههای نیابتی جمهوری اسلامی ایران برخلاف ادعاهایشان از توان نظامی چندانی برای آسیب زدن جدی به منافع آمریکا و اسرائیل برخوردار نباشند.