اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز پنجشنبه ۲۹ مرداد گفت طرح واشینگتن برای افزایش شدید تحریمهای اقتصادی علیه ایران با هدف «سرنگونی» حکومت جمهوری اسلامی دنبال میشود. در مقابل تهران ادعا میکند که تشدید تحریمها توسط ایالات متحده اقدامی «پیشاپیش شکستخورده» است.
بسنت در گفتوگو با شبکه سیانبیسی گفت: «این طرح در ایران جواب خواهد داد و ما این رژیم را سرنگون خواهیم کرد.»
او افزود: «این بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگشده در تاریخ جهان خواهد بود.»
وزیر خزانهداری آمریکا روز ۲۳ مرداد نیز خبر داده بود دولت دونالد ترامپ قصد دارد اقداماتی در مقابل ایران انجام دهد که به گفته او «در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور بیسابقه بوده است».
بسنت در مصاحبه با سیانبیسی همچنین اعلام کرد افزایش فشارهای اقتصادی علیه ایران میتواند احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده آمریکا را هم کاهش دهد.
او گفت: «اگر ما حداکثر فشار اقتصادی را اعمال کنیم، به احتمال زیاد دیگر شاهد ازسرگیری یک عملیات نظامی گسترده نخواهیم بود؛ اما تأکید میکنم که این وضعیت مربوط به حالا است.»
اسکات بسنت همچنین خبر داد که روز دوشنبه هفته آینده یک نشست خبری برگزار خواهد کرد تا «دقیقاً درباره اقداماتی که قرار است انجام دهیم» در قبال ایران توضیح دهد.
هشدار به متحدان آمریکا
وزیر خزانهداری آمریکا همچنین در پی اعلام طرح جدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای تشدید فشار اقتصادی بر ایران، به متحدان واشینگتن هشدار داد که در موضوع انزوای اقتصادی ایران باید میان «همراهی با آمریکا یا قرار گرفتن در برابر آن» یکی را انتخاب کنند.
او دربارهٔ پیام خود به متحدان آمریکا گفت: «این بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگشده در تاریخ جهان خواهد بود. ما به آنها میگوییم که یا با ما هستید یا علیه ما.»
وزیر خزانهداری آمریکا در پاسخ به پرسشی دربارهٔ احتمال اعمال فشار واشینگتن بر چین نیز گفت: «بسیاری از گفتوگوها بهتر است در خفا انجام شوند»، اما همزمان از پکن خواست «با این برنامه همراه شود.»
او گفت: «ما اطمینان داریم که همه خواهان بازگشایی تنگه هرمز و کاهش دوباره قیمت انرژی هستند.»
بسنت در ادامه با اشاره به وابستگی چین به نفت خلیج فارس افزود: «در نظر داشته باشید که ۵۰ درصد انرژی چین از داخل خلیج فارس تأمین میشود. بنابراین، همراه شدن با این برنامه میتواند خدمت بزرگی به خود آنها باشد.»
این اعلام موضع وزیر خزانهداری آمریکا یک روز پس از آن است که رئیسجمهور ایالات متحده اعلام کرد که کارزار جدید و بزرگی را برای هدف قرار دادن اقتصاد ایران به راه انداخته است.
دونالد ترامپ شامگاه چهارشنبه در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «امروز، من کوبندهترین عملیات اقتصادی را که تاکنون علیه کشوری انجام شده است، اعلام میکنم! این یک جنگ و انزوای اقتصادی در مقیاسی بیسابقه خواهد بود».
او افزود: «همچنین اعلام میکنم که هر کشوری که به نهادهای مالی، کسبوکارها، فرودگاهها یا ارگانهای دولتی خود اجازه دهد هرگونه راه نجاتی برای ایران فراهم کنند، خود با عواقب اقتصادی بسیار سنگینی روبهرو خواهد شد».
واکنش ایران به تشدید تحریمها
وزارت خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به این اظهارات ترامپ در بیانیهای که روز پنجشنبه منتشر شد، اعلام تحریمهای جدید را «اعتراف صریح به ارتکاب جنایت علیه بشریت» خواند و افزود این اقدام «پیشاپیش آزموده شده و شکست خورده است».
این بیانیه تشدید تحریمهای آمریکا را محکوم کرده و افزوده که «جمهوری اسلامی ایران در دفاع از امنیت و منافع ملی خود و مقابله با هجمهها و فشارهای نظامی، اقتصادی، سیاسی و روانی آمریکا ثابتقدم و مصمم است».
این در حالی است که ساعاتی پیش از انتشار این بیانیه، عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، تأیید کرد که صادرات نفت ایران در حال حاضر متوقف شده است. او همچنین اذعان کرد ایالات متحده ذخایر و داراییهای ایران را مسدود کرده و امکان دسترسی به آنها وجود ندارد.
در پی پایان یافتن مهلت دو ماهه تفاهمنامه اسلامآباد در روز ۲۶ مرداد، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد تمایلی به تمدید آن ندارد. این در حالی است که در پی دو هفته درگیریها بین ایالات متحده و ایران در تیرماه امسال، ترامپ دستور اعمال مجدد محاصره دریایی ایران را صادر کرد. این محاصره همچنان ادامه دارد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اخیراً به تأثیر محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایرانی اشاره کرده و اذعان کرده بود که «راه را برای ورود کالا بستهاند و باید بچرخیم تا کالا را از راه دیگر وارد کنیم.»
کدام کشورها از تشدید تحریمهای ایران ضرر میکنند؟
چین: بیش از یکچهارم تجارت خارجی ایران با این کشور انجام میشود. بر اساس دادههای سازمان تجارت جهانی، در سال ۲۰۲۴ ارزش واردات ایران از چین حدود ۱۸ میلیارد دلار و صادرات ایران به چین حدود ۱۴٫۵ میلیارد دلار بوده است. هیدروکربنها و ترکیبات شیمیایی مانند الکلهای صنعتی و پلاستیکها بخش عمده صادرات ایران به چین را تشکیل میدادند. در مقابل، ایران ماشینآلات صنعتی، تجهیزات الکترونیکی، خودرو و فلزات از چین وارد کرده است.
امارات متحده عربی: پیش از آنکه این هفته دولت ابوظبی اعلام کند تمامی مبادلات تجاری خود با ایران را متوقف میکند، امارات یکی از شرکای تجاری مهم تهران بود. بر اساس دادههای سازمان تجارت جهانی، در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰٫۶ درصد از واردات ایران از امارات متحده عربی انجام شده که ارزش آن حدود ۲۱ میلیارد دلار بوده است. بر اساس آمار گمرک ایران، در ۱۰ ماه منتهی به ژانویه ۲۰۲۶، ارزش صادرات ایران به امارات ۶٫۴ میلیارد دلار و ارزش واردات از امارات ۱۴٫۸۱ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که در این دوره از واردات ایران از چین نیز بیشتر بوده است.
ترکیه: یکی دیگر از شرکای تجاری عمده ایران بهشمار میرود. بر اساس آمار گمرک ایران، در ۱۰ ماه پایانی سال ۲۰۲۵، ایران ۵٫۶ میلیارد دلار کالا از ترکیه وارد کرده است. در مقابل، ارزش صادرات ایران به ترکیه در همین دوره حدود ۷٫۹۱ میلیارد دلار بوده که محصولات هیدروکربنی سهم قابل توجهی از آن را تشکیل دادهاند.
روسیه: بر اساس آمار گمرک ایران، ارزش واردات روسیه از ایران در ۱۰ ماه پایانی سال ۲۰۲۵ حدود ۹۳۰ میلیون دلار بوده، در حالی که صادرات روسیه به ایران به ۱٫۳۶ میلیارد دلار رسیده است. روسیه در سال ۲۰۲۲ در ازای محصولات کشاورزی ایران، غلات، طلا و چوب به این کشور صادر میکرد. همکاری تجاری دو کشور از آن زمان گسترش یافته است. روزنامه «تلگراف» از ایجاد یک مسیر جدید در دریای خزر برای توسعه تجارت دوجانبه گزارش داده است.
عراق: ارزش صادرات ایران به این کشور در ۱۰ ماه پایانی سال ۲۰۲۵ به ۷٫۹۱ میلیارد دلار رسید، در حالی که واردات ایران از عراق در همین دوره حدود ۴۵۰ میلیون دلار بود.
هند: بر اساس آمار وزارت بازرگانی این کشور، حجم تجارت دوجانبه ایران و هند از ۱۷ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۱۹–۲۰۱۸ به ۱٫۷ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۲۵–۲۰۲۴ کاهش یافته است. هند که پس از محاصره تنگه هرمز تلاش کرده است منابع تأمین انرژی خود را متنوع کند، در اواسط آوریل روزانه حدود ۲۷۶ هزار بشکه نفت از ایران وارد میکرد.