اعضای اتحادیۀ اروپا روز دوشنبه، ۲۱ اردیبهشتماه، ایدۀ ولادیمیر پوتین برای معرفی گرهارد شرودر صدراعظم پیشین آلمان به عنوان نمایندۀ این اتحادیه در مذاکرات امنیتی احتمالی آینده با مسکو را رد کردند.
رئیسجمهور فدراسیون روسیه روز شنبه ساعتی بعد از برپایی رژهٔ «روز پیروزی» در مسکو گفته بود معتقد است جنگ اوکراین به مراحل پایانی خود رسیده و همزمان از علاقهمندی برای مذاکرات امنیتی با اروپا خبر داده بود.
وزیران خارجۀ اتحادیۀ اروپا که برای نشستی در بروکسل گرد هم آمدهاند اما، نسبت به آمادگی روسیه برای پایان دادن به جنگ اوکراین، و گفتوگوی صادقانه دربارۀ صلح و امنیت اروپا ابراز بدبینی کردند.
دیپلماتهای ارشد اروپایی همچنین با توجه به فعالیت و همکاری پیشین گرهارد شرودر با برخی شرکتهای دولتی روسیه و روابط شخصی نزدیکش با ولادیمیر پوتین، هرگونه نقشآفرینی صدراعظم پیشین آلمان به نمایندگی از اعضای اتحادیه را رد کردند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «مشخص است که چرا پوتین، از شرودر نام برده؛ چون میخواهد عملاً در هر دو طرف میز مذاکره حضور داشته باشد». خانم کالاس تأکید کرد که «سپردن انتخاب مذاکرهکنندۀ اتحادیۀ اروپا به روسیه، کار عاقلانهای نخواهد بود».
از زمان آغاز تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین، بیش از چهار سال پیش، اتحادیۀ اروپا سیاست منزوی کردن مسکو را دنبال کرده است. این بلوک سیاسی در این فاصله چندین بستۀ تحریمی را علیه فدراسیون روسیه وضع کرده و تماسهای سیاسی و دیپلماتیک سطح بالا با مسکو را هم به شدت محدود کرده است.
اما با کند شدن روند گفتوگوهای صلح به رهبری آمریکا، از جمله بهدلیل تمرکز واشینگتن روی جنگ ایران، برخی مقامهای اروپایی خواهان ورود اتحادیه به گفتوگوهای مستقیم با مسکو شده و حتی از معرفی یک نمایندۀ ویژه سخن گفتهاند.
به تازگی آنتونیو کوشتا، رئیس کمیسیون اروپا، از گفتوگوهایش با سایر رهبران اروپایی برای «آمادگی و تعیین اولویتها جهت گفتوگو با روسیه در زمان مناسب» خبر داد.
از سوی دیگر آندری سیبیها، وزیر خارجۀ اوکراین، بدون اشاره به جزئیات تأیید کرده که اتحادیۀ اروپا میتواند در کنار آمریکا در گفتوگوها با روسیه با هدف برقراری صلح حضور داشته باشد.
کایا کالاس و گروهی دیگر از مقامهای اروپایی اما میگویند اتحادیۀ اروپا باید ابتدا فشار بر روسیه را افزایش داده و پیش از ورود به هرگونه مذاکره با مسکو، در مورد انتظاراتش از چنین گفتوگوهایی به جمعبندی برسد.
یئاته ماینِل- رایزینگر، وزیر خارجۀ اتریش، ضمن تأکید بر لزوم حضور فعالانهتر اتحادیه در گفتوگو با روسیه خاطرنشان کرد که تصمیمگیری دربارۀ انتخاب نماینده یا تیم نمایندگی، «بر عهدۀ اروپا خواهد بود و نه روسیه».
رژه محدود «روز پیروزی»
مسکو روز شنبه در حالی که نگرانیها از احتمال برهم زدن مراسم از سوی اوکراین افزایش یافته بود، محدودترین رژهٔ «روز پیروزی» خود در سالهای اخیر را برگزار کرد.
در این مراسم برای نخستین بار، هیچگونه جنگافزار سنگین و پیشرفتهای از قبیل موشکهای قارهپیما به نمایش گذاشته نشد و ولادیمیر پوتین هم به یک سخنرانی بسیار کوتاه و هشت دقیقهای بسنده کرد.
رئیسجمهور فدراسیون روسیه در این سخنرانی، عملیات نظامی کشورش در اوکراین را به نبرد اتحاد شوروی در جنگ جهانی دوم پیوند زد.
ولادیمیر پوتین با این ادعا که کشورش بهتنهایی با کل پیمان ناتو مقابله میکند، گفت «قاطعانه باور دارم که حق با ماست».
در عین حال، طولانیشدن جنگ اوکراین، به مراتب بیش از میزان مورد انتظار رئیسجمهور فدراسیون روسیه و فشارهای سیاسی و اقتصادی ناشی از آن از جمله تحریمهای بینالمللی، افزایش شدید تلفات در میان نیروهای نظامی روسیه و پیشروی بسیار کند این نیروها به سمت اهداف مورد نظر کرملین، باعث شده که ولادیمیر پوتین بیش از پیش به گزینههای موجود برای پایان دادن به جنگ فکر کند.
در این میان، افزایش حملات پهپادی اوکراین به مناطق مرکزی و همین طور پایتخت روسیه، به نگرانیهای عمومی از عواقب این جنگ، بخصوص در شهرهای بزرگی همچون مسکو و سنپترزبورگ، که تا حدود یک سال پیش، کمتر حال و هوای جنگی داشتند، دامن زده است.
در همین زمینه کایا کالاس روز دوشنبه با اشاره به تلفات شدید از طرف روسیه و همین طور عمق نفوذ ارتش اوکراین به خاک روسیه در هفتههای اخیر چنین نظر داد که شرایط جنگ «به سود اوکراین در حال تغییر است».
تحلیلگران، محدودیت بیسابقۀ ابعاد رژۀ روز پیروزی و سخنرانی بسیار کوتاه ولادیمیر پوتین در این مراسم را از نتایج همین دست نگرانیها دانسته و میگویند رهبر ۷۳ سالۀ روسیه، بیش از هر زمانی به پایان یافتن جنگ اوکراین علاقهمند است؛ البته بهشرطی که «شکستخورده به نظر نرسد».