مقامهای آمریکا و ایران روز پنجشنبه، هفتم اسفند، دور تازهای از مذاکرات هستهای را در ژنو آغاز کردند؛ مذاکراتی که بهعنوان آخرین تلاش برای جلوگیری از یک درگیری نظامی گسترده میان دو کشور تلقی میشود.
سومین دور از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن در حالی برگزار میشود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال بررسی گزینههای اقدام نظامی ایالات متحده در صورت عدم دستیابی به توافقی برای مهار برنامهٔ هستهای ایران است.
در حال حاضر دو ناوگروه هواپیمابر آمریکا در فاصلهای مستقر شدهاند که توانایی حمله به ایران را دارند.
عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، شامگاه چهارشنبه با وزیر خارجه عمان دربارهٔ پیشنهادهای تهران در مذاکرات با آمریکا گفتوگو کرد.
عراقچی قرار است با استیو ویتکاف، فرستادهٔ کاخ سفید، و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور آمریکا و یکی از اعضای اصلی هیئت ایالات متحده در مذاکره با ایران، دیدار کند. نمایندگان عمان، همانند دورههای پیشین، نقش میانجی را ایفا میکنند.
دو طرف پیشتر در نیمهٔ نخست بهمن در عمان مذاکراتی غیرمستقیم برگزار کردند. آن نخستین گفتوگوها پس از جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل و بمباران سه تأسیسات اصلی هستهای ایران توسط ایالات متحده بود. دور دوم مذاکرات نیز ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شد.
با این حال، دو دور قبلی مذاکرات به پیشرفت چشمگیری منجر نشد و اختلافات اصلی همچنان حلنشده باقی مانده است.
در جریان گفتوگوها، ایالات متحده خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی ایران و کنار گذاشتن ذخیرهٔ حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا شد؛ اقداماتی که مانع از دستیابی تهران به سلاح هستهای خواهد شد.
این در حالی است که تهران تأکید دارد برنامهٔ هستهایش صرفاً اهداف صلحآمیز و غیرنظامی، از جمله تولید برق، را دنبال میکند.
با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، روز چهارشنبه در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «پس از آنکه برنامهٔ هستهای آنها [در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در سال گذشته] نابود شد، به آنها گفته شد که برای راهاندازی مجدد آن تلاش نکنند... اما میبینید که همواره در تلاش برای بازسازی بخشهایی از آن هستند.»
او افزود: «آنها اکنون غنیسازی نمیکنند، اما در تلاش هستند به نقطهای برسند که در نهایت بتوانند این کار را انجام دهند.»
بهگفتۀ روبیو، هرچند تمرکز مذاکرات بر برنامهٔ هستهای ایران خواهد بود، اما موضوع موشکهای ایران نیز «باید در مذاکرات مورد رسیدگی قرار گیرد»، زیرا تهران «هزاران موشک بالستیک کوتاهبرد در اختیار دارد که میتوانند به پایگاههای آمریکا در منطقه برسند».
او همچنین توضیح داد که اظهارات ترامپ در پنجم بهمن در سخنرانی سالانۀ «وضعیت کشور» مبنی بر اینکه ایران «در حال کار بر روی موشکهایی است که بهزودی به ایالات متحدهٔ آمریکا خواهند رسید»، به این معنا نیست که ایران هماکنون چنین سلاحهایی در اختیار دارد، بلکه نشان میدهد «آنها در مسیری قرار دارند که روزی بتوانند به توسعهٔ سلاحهایی با قابلیت رسیدن به خاک اصلی آمریکا دست یابند».
با افزایش فشارها، ایران اعلام کرده که در ازای لغو تحریمهای آمریکا و بهرسمیت شناخته شدن حق غنیسازی اورانیوم، آمادهٔ ارائهٔ امتیازاتی است.
در همین رابطه، کلسی داون پورت، تحلیلگر مؤسسهٔ کنترل تسلیحات در واشینگتن دیسی، میگوید با وجود «خطرات بسیار بالای سوءمحاسبه و بازگشت به درگیری»، هنوز فرصتی برای دیپلماسی وجود دارد.
او در گفتوگویی با رادیو فردا افزود: «با وجود همهٔ تهدیدها، فکر میکنم ترامپ خواهان توافق است. او نمیخواهد ایالات متحده در یک درگیری دیگر در منطقه گرفتار شود و به گمانم ایران نیز برای دستیابی به کاهش تحریمها و جلوگیری از بازگشت به درگیری، توافق را ارزشمند میداند.»
پیش از مذاکرات هفتم اسفند، وزیر خارجهٔ ایران گفته بود دو طرف به توافقی نزدیک شدهاند که میتواند از رویارویی نظامی جلوگیری کند.
او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما یک فرصت تاریخی برای دستیابی به توافقی بیسابقه داریم که نگرانیهای متقابل را برطرف کرده و منافع مشترک را تأمین کند.» عراقچی افزود این توافق «در دسترس است، اما تنها در صورتی که دیپلماسی در اولویت قرار گیرد.»
وزیر خارجهٔ ایران همچنین تأکید کرد که ایران «تحت هیچ شرایطی هرگز سلاح هستهای تولید نخواهد کرد»، اما بر حق کشور برای «بهرهمندی از مزایای فناوری هستهای صلحآمیز» پافشاری کرد.
ترامپ در سخنرانی پنجم اسفند به نظر میرسید استدلال خود برای حملهٔ احتمالی به ایران را مطرح میکند، آنجا که گفت اجازه نخواهد داد «بزرگترین حامی تروریسم در جهان» به سلاح هستهای دست یابد.
او گفت تهران در پی بازسازی برنامهٔ هستهای خود است و «در همین لحظه بار دیگر در حال دنبال کردن اهداف شوم هستهای خود است».
توان نظامی ایران از نظر آماری
ایران ساختاری دوگانهای در نیروهای نظامی خود دارد که شامل نیروهای مسلح منظم و نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در مجموع حدود ۶۱۰ هزار نیروی فعال را در بر میگیرد.
تجهیزات نظامی ایران نیز متنوع است؛ از هواپیماهای قدیمی پیش از انقلاب آمریکا مانند اف-۱۴ تامکت گرفته تا ناوگان گستردهای از شناورهای کوچک دریایی زیر ۱۰ تن.
در واکنش به سخنان ترامپ، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجهٔ ایران، ششم بهمن در شبکههای اجتماعی نوشت که دولت آمریکا در حال انتشار «دروغ» است.
او نوشت: «هر آنچه دربارهٔ برنامهٔ هستهای ایران، موشکهای بالستیک ایران و تعداد قربانیان ناآرامیهای ژانویه ادعا میکنند، صرفاً تکرار "دروغهای بزرگ" است.»
مذاکرات ژنو در حالی برگزار میشود که ترامپ بارها تهران را به اقدام نظامی تهدید کرده است؛ ابتدا در واکنش به سرکوب شدید اعتراضات گسترده در دیماه و سپس اخیراً بهدلیل برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی.
قدرتهای جهانی در سال ۱۳۹۴ با تهران به توافقی تاریخی دربارهٔ برنامهٔ هستهای ایران دست یافتند تا از دستیابیاش به سلاح هستهای جلوگیری کنند.
در آن زمان تحریمهای اقتصادی غرب کاهش یافت، اما ایران پس از آنکه ترامپ در نخستین دورهٔ ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ از توافق خارج شد و تحریمها را دوباره اعمال کرد، بهتدریج از تعهدات خود عدول کرد.
