امارات متحده عربی میخواهد در دو سال آینده، نیمی از کارهای دولت فدرال خود را با کمک سامانههای هوش مصنوعی اداره کند؛ طرحی بلندپروازانه که اگر اجرا شود، این کشور را به یکی از نخستین دولتهایی تبدیل میکند که هوش مصنوعی را از مرحلهٔ خدمات سادهٔ اینترنتی فراتر میبرد و به درون روند تصمیمگیری دولت میکشاند.
شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، نخستوزیر امارات، هنگام اعلام این برنامه گفت هوش مصنوعی دیگر فقط یک «ابزار» نیست، بلکه «شریک اجرایی» دولت خواهد بود. یعنی قرار است برخی سامانهها فقط اطلاعات را مرتب نکنند یا به کارمند پیشنهاد ندهند، بلکه درخواستها را بررسی کنند، تصمیم بگیرند، کار را جلو ببرند و در صورت نیاز، روندها را اصلاح کنند.
برای شهروندان و کسبوکارها، نتیجهٔ چنین برنامهای میتواند خیلی ملموس باشد: صدور سریعتر مجوزها، پاسخ فوریتر به درخواستها، کاهش رفتوآمدهای اداری و کوتاهتر شدن صفهای انتظار. امارات میگوید وزارتخانهها و نهادهای دولتی بر اساس سرعت و کیفیت استفاده از این فناوری سنجیده خواهند شد.
نظارت بر این طرح به شیخ منصور بن زاید آل نهیان، معاون رئیس امارات متحده عربی، سپرده شده و اجرای آن را کارگروهی به ریاست محمد القرقاوی، وزیر امور کابینه، دنبال میکند. بخش مهم برنامه هم آموزش کارکنان دولت است. همهٔ کارمندان فدرال باید آموزش ببینند تا بتوانند با ابزارهای هوش مصنوعی کار کنند و نقش آنها فقط انجامدهندهٔ کارهای تکراری نباشد، بلکه ناظر و هدایتکنندهٔ این سامانهها باشد.
این مسیر برای امارات تازه نیست. این کشور سالهاست خود را به عنوان یک اقتصاد فنآور و دولت دیجیتال معرفی میکند؛ از خدمات اینترنتی و شناسهٔ دیجیتال گرفته تا ایجاد وزارت هوش مصنوعی و راهبرد هوش مصنوعی ۲۰۳۱. اما برنامهٔ تازه یک گامِ بزرگتر است: قرار نیست فناوری فقط به کارهای اداری اضافه شود، بلکه خودِ شیوهٔ ادارهٔ دولت تغییر کند.
با این حال، چنین طرحی فقط وعدهٔ سرعت و آسانی نیست. پرسشهای جدی هم در میان است. اگر یک سامانهٔ هوش مصنوعی تصمیم اشتباه بگیرد، چه کسی پاسخگوست؟ دادههای شخصی مردم تا چه اندازه در این روند استفاده میشود؟ و اگر اطلاعاتی که به این سامانهها داده میشود ناقص یا ناعادلانه باشد، آیا تصمیمهای آنها هم ناعادلانه نخواهد شد؟
امارات اکنون میخواهد تصویری از دولت آینده نشان دهد؛ دولتی سریعتر، کمهزینهتر و همیشه در حال پاسخگویی. اما آزمون اصلی این است که مردم تا چه اندازه به تصمیمهایی اعتماد میکنند که پشت آنها نه یک کارمند پشت میز، بلکه سامانهای ناپیدا قرار دارد. اگر این تجربه موفق شود، بسیاری از دولتها به آن توجه خواهند کرد. اگر هم به مشکل بخورد، میتواند هشدار بزرگی باشد دربارهٔ اینکه ادارهٔ کشور را تا کجا میتوان به ماشینها سپرد.