رئیس سازمان عفو بینالملل میگوید توافق ایران و آمریکا، موسوم به «تفاهمنامهٔ اسلامآباد»، تنها در صورتی میتواند به صلحی پایدار منجر شود که حفاظت از حقوق بشر، پاسخگویی عاملان نقض حقوق بینالملل، جبران خسارت قربانیان و تضمین عدم تکرار این نقضها نیز در کانون توجه قرار گیرد.
انیس کالامار در اظهاراتی که روز پنجشنبه ۲۸ خرداد منتشر شد، همچنین نسبت به تداوم سرکوب داخلی در ایران ابراز نگرانی کرد و هشدار داد توافقی که صرفاً بهطور موقت جنگ را متوقف کند اما حقوق بشر را نادیده بگیرد، خطر آن را دارد که به پوششی برای تداوم مصونیت از مجازات، اشغالگری و سرکوب تبدیل شود.
دبیرکل عفو بینالملل حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را «غیرقانونی و نقض منشور سازمان ملل» خواند و افزود این حملات به «اقدامات غیرقانونی» مقامهای جمهوری اسلامی ایران انجامید.
بهگفتۀ عفو بینالملل، این روند ماهها رنج و ویرانی گسترده برای غیرنظامیان و نقض حقوق بشر، از جمله جنایات جنگی، را به دنبال داشت.
کالامار همچنین با اشاره به اینکه جنگ ایران به دیگر کشورهای منطقه نیز کشیده شد و بیش از شش هزار نفر در سراسر خاورمیانه بر اثر این جنگ کشته شدند، گفت توافق ایران و آمریکا میتواند برای میلیونها نفر در منطقه که طی چهار ماه گذشته در شرایط ناامنی و بلاتکلیفی زندگی کردهاند، روزنهای از امید ایجاد کند.
او در عین حال هشدار داد هر توافقی که صرفاً بر منافع راهبردی و نظامی آمریکا و ایران متمرکز باشد و حقوق بشر را نادیده بگیرد، ممکن است به پوششی برای تداوم مصونیت از مجازات، اشغالگری و سرکوب تبدیل شود.
رئیس سازمان عفو بینالملل همچنین تأکید کرد که هرگونه پایان پایدار درگیریها باید با اجرای عدالت، پاسخگو شدن عاملان نقضهای حقوق بینالملل، جبران خسارت قربانیان و ارائهٔ تضمینهای مشخص برای جلوگیری از تکرار چنین نقضهایی همراه باشد.
دبیرکل عفو بینالملل در بخش دیگری از اظهارات خود هشدار داد که پایان حملات نظامی علیه ایران به معنای پایان خطر برای شهروندان ایرانی نیست.
او گفت مقامهای جمهوری اسلامی در طول جنگ سرکوب داخلی را هم تشدید کردهاند، که شامل بازداشتهای گسترده و غیرقانونی، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و بدرفتاری، محاکمههای بهشدت ناعادلانه و اعدامهای با انگیزهٔ سیاسی بوده است.
بنا به اعلام عفو بینالملل، از زمان آغاز جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ تاکنون دستکم ۴۴ نفر در ایران اعدام و بیش از شش هزار نفر بهطور غیرقانونی بازداشت شدهاند. این سازمان هشدار داد که معترضان، منتقدان و سایر افرادی که خواهان تغییرات بنیادین سیاسی هستند، همچنان در معرض خطر جدی ارتکاب «جنایتهای فجیع بیشتر» از سوی مقامهای جمهوری اسلامی قرار دارند.
خانم کالامار تأکید کرد که توافق ایران و آمریکا باید با یک رویکرد دیپلماتیک «مردممحور» همراه شود و گامهای مشخصی برای جلوگیری از نقضهای بیشتر حقوق بشر، از جمله جلوگیری از «کشتارهای بیشتر معترضان»، برداشته شود.
پیش از وقوع جنگ، در دیماه ۱۴۰۴، اعتراضات سراسری مردم ایران با سرکوب گسترده و مرگبار مواجه شد و هزاران نفر بر اثر شلیک مستقیم گلوله در نقاط گوناگون کشته شدند.
عفو بینالملل در بیانیهٔ جدید خود همچنین خواستار حمایت از مطالبات جامعهٔ مدنی ایران برای تغییرات بنیادین در حوزهٔ حقوق بشر شد و اعلام کرد این حمایت باید اصلاحات ساختاری، از جمله تغییر قانون اساسی، را نیز شامل شود.
او به وضعیت لبنان نیز اشاره کرد و گفت با وجود آنکه متن توافق توقف عملیات نظامی آمریکا، ایران و متحدان آنها، از جمله در لبنان، را پیشبینی میکند، نیروهای اسرائیلی همچنان از خروج از جنوب لبنان خودداری میکنند و ادامهٔ حملات میتواند جان غیرنظامیان را در معرض خطر بیشتری قرار دهد.
عفو بینالملل در پایان خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ تمامی موارد نقض حقوق بینالملل بشردوستانه، از جمله جنایات احتمالی جنگی، شد و تأکید کرد که عاملان این نقضها باید پاسخگو شوند و قربانیان در سراسر منطقه به عدالت و جبران خسارت دست یابند.