رسانههای اسرائیل روز پنجشنبه ۱۵ مرداد گزارش دادند که رئیس موساد دو مقام مسئول در امور ایران در این سازمان جاسوسی را برکنار کرده است.
کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که رومن گوفمن، رئیس تازهمنصوبشده موساد، دو تن از ارشدترین مقامهای این سازمان اطلاعاتی را که نقش نزدیکی در تدوین طرحی ناموفق برای سرنگونی حکومت ایران داشتند، برکنار کرده است.
طبق این گزارش، یکی از این مقامها از دسامبر گذشته ریاست اداره اطلاعات موساد را بر عهده داشت و دیگری رئیس بخش ایران در این سازمان بود.
کانال ۱۲ میگوید این دو نفر از طراحان اصلی یک طرح عملیاتی مکتوب برای سرنگونی جمهوری اسلامی بودند که بر استفاده از گروههای مسلح کرد در ایران و تشویق به احیای اعتراضات گسترده برای براندازی حکومت تهران تکیه داشت.
انتشار این گزارش با انتقادهایی از سوی مقامات اطلاعاتی و امنیتی و نیز رسانههای این کشور روبهرو شد.
منتقدان، از جمله مقاماتی در خود موساد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را عامل فشار بر این سازمان برای تهیه طرح «تغییر رژیم» در ایران معرفی کرده و گفتهاند او اکنون بهجای پذیرش مسئولیت، رئیس موساد را مأمور «تسویهحساب درونسازمانی» کرده است.
شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داده که رئیس موساد معتقد است این دو مقام ارشد باید هزینه شکست طرح تغییر رژیم در ایران را بپردازند.
رسانههای اسرائیل از این اقدام با عنوان «تلاطم» و «زلزله» درونسازمانی یاد کردهاند.
رونن برگمن، نویسنده حوزه مسائل جاسوسی درباره موساد و عضو پیشین سازمان اطلاعات نظامی ارتش، از جمله منتقدان این اقدام بود.
او در وبسایت واینت نوشت مسئولیت نهایی این طرح با بنیامین نتانیاهو بوده که موساد را برای تهیه آن تحت فشار قرار داد ولی رئیسجمهور آمریکا و مجموعهای از عوامل دیگر موجب توقف آن شدند.
یک مقام ارشد پیشین موساد نیز که نامش فاش نشد، روز جمعه ۱۶ مرداد به شبکه «کان» گفت برکناری مقامات ارشد این سازمان به دلیل ناکامی یک طرح سابقه نداشته است، چرا که موساد در گذشته نیز طرحهای ناموفق داشته، اما طراحان آن در داخل سازمان مجازات نشدهاند.
برخی گزارشها مدعیاند که دو مقام یادشده بهصورت «توافقی» از سمت خود کنار رفتهاند، همچنان در این سازمان حضور دارند و ممکن است به سمتهای دیگری منصوب شوند؛ هرچند این احتمال نیز مطرح است که پس از کنار گذاشته شدن، خود تصمیم به ترک موساد بگیرند.
بیشتر در این باره:
از جنجال بر سر رئیس جدید موساد تا «طرح آماتوری» تغییر رژیم ایرانتلاطم در موساد پس از انتصاب گوفمن
بنیامین نتانیاهو حدود سه ماه پیش از آغاز جنگ ۴۰روزه آمریکا و اسرائیل با ایران اعلام کرد ژنرال گوفمن را به ریاست موساد منصوب کرده است.
گوفمن، ژنرال ارتش و متولد بلاروس، پیش از آن چند سال بهعنوان دستیار ارشد و مورد اعتماد نتانیاهو در امور نظامی در دفتر نخستوزیری فعالیت داشت و برخی مأموریتهای محرمانه را برای او انجام میداد.
او پس از پنج سال ریاست داوید برنئا، به این سمت منصوب شد. نتانیاهو از میان گزینههای درونسازمانی که نامزد جانشینی برنئا بودند، کسی را انتخاب نکرد.
به گزارش شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل، از بدو ورود گوفمن به موساد، او روابط کاری آرامی با دو مقام برکنارشده نداشته و هماهنگی لازم میان آنها شکل نگرفته بود.
یکی از این دو مقام، رئیس اداره اطلاعات موساد است که در ماه دسامبر به این سمت منصوب شده بود؛ یعنی حدود دو ماه پیش از آخرین جنگ با ایران. اداره اطلاعات از بخشهای مهم این سازمان بهشمار میرود.
مقام دوم، رئیس بخش ایران در موساد است. هر دو از افرادی توصیف شدهاند که طی سالها فعالیت، از ردههای پایین به مناصب حساس رسیده بودند.
آنها از عوامل اصلی طرحی معرفی شدهاند که مأموریت داشتند با حمایت داوید برنئا، رئیس وقت موساد، ایده تغییر رژیم در ایران را به یک برنامه عملیاتی و میدانی تبدیل کنند.
رسانههای اسرائیلی، بدون مشخص کردن جنسیت یکی از این دو مقام، نوشتند یکی از افراد کنارگذاشتهشده برای «صدها زن» در موساد «الهامبخش» بوده است.
چگونه طرح در مسیر اجرا شکست خورد؟
نخستوزیر اسرائیل روز ۹ اسفند، همزمان با آغاز جنگ با ایران، اعلام کرد که نابودی برنامه هستهای و مهار برنامه موشکی تهران دو هدف اصلی این جنگ است.
او بلافاصله افزود هدف سوم، فراهم کردن شرایطی است که به مردم ایران کمک کند رژیم حاکم را ساقط کنند.
روزنامههای «نیویورکتایمز» و «هاآرتص» در گزارشهایی مستقل نوشتند که طرح تغییر رژیم قرار بود از جمله با همکاری برخی اقلیتها، بهویژه کردهای مسلح مخالف جمهوری اسلامی، اجرا شود.
بر اساس این گزارشها، اسرائیل قصد داشت با تجهیز نیروهای کرد و ورود آنها از مرزها و پیشروی به سمت تهران، همراه با پیوستن سایر معترضان و احیای اعتراضات، و با پشتیبانی هوایی، زمینه را برای به قدرت رسیدن محمود احمدینژاد فراهم کند.
این طرح در عمل اجرا نشد و از همان ابتدا مطابق برنامه پیش نرفت؛ بهویژه آنکه بر اساس گزارشها و اظهارات دونالد ترامپ، او در پی درخواست رئیسجمهور ترکیه با استفاده از نیروهای کرد مخالفت کرد و عملاً مانع اجرای طرح شد.
نداو ایال، تحلیلگر یدیعوت آحرونوت، هفته گذشته در گزارشی مبتنی بر گفتوگو با ده منبع امنیتی، سیاسی و وزیران اسرائیلی، بدون ذکر نام آنها، نقاط ضعف این طرح را برشمرد.
او نوشت که تغییر رژیم در ایران «هدف اصلی» جنگ بوده، نه هدفی فرعی، و مجموعهای از سهلانگاریهای امنیتی و سیاسی در موساد، ارتش و کابینه را زیر سؤال برد.
به نوشته ایال، هیچ نهاد یا فردی در اسرائیل هشدار نداده بود که ممکن است رئیسجمهور آمریکا خود این طرح را متوقف کند؛ همچنین تأثیرگذاری رئیسجمهور ترکیه بر واشینگتن دستکم گرفته شده و کسی تصور نمیکرد ناکامی این طرح به تضعیف جایگاه اسرائیل در نگاه آمریکا بینجامد.
برخی مقامات ارتش نیز به یدیعوت آحرونوت گفتند سازمان اطلاعات نظامی ارتش (امان) هشدارهایی مکتوب درباره ضعفهای طرح به کابینه داده بود، اما این هشدارها جدی گرفته نشد؛ هرچند به گفته ایال، همین هشدارها نیز چندان قاطع نبوده است.
چه کسی باید پاسخگو باشد؟
به گفتهٔ شبکه ۱۲، رومن گوفمن معیارهای تازهای در موساد اعمال کرده که بر اساس آن، مسئولان طرحهای ناکام باید پاسخگوی نتایج کار خود باشند.
اما برخی مقامات موساد به این شبکه گفتهاند گوفمن از سوی نتانیاهو مأمور شده تا با یک تسویهحساب درونسازمانی، مسئولیت ناکامی را از دوش مقامات سیاسی برداشته و متوجه مدیران میانی کند.
در مقابل، برخی کارکنان موساد در دفاع از این دو مقام گفتهاند آنها تمام زندگی خود را وقف امنیت کشور کردهاند و این نخستوزیر بوده که باید مسئولیت را بپذیرد.
این منابع افزودند نتانیاهو باید میکوشید دونالد ترامپ را متقاعد کرده و موانع ایجادشده از سوی رهبران دیگر کشورها را برطرف کند.
رونن برگمن نیز نوشت وظیفه رئیس جدید موساد بررسی شرایطی است که منجر به فروپاشی این طرح شد؛ از جمله این پرسش که چه عواملی موساد را به این نتیجه رساند که حتی در صورت موافقت ترامپ، طرح با موفقیت اجرا میشد.
او تأکید کرد اهداف موساد در چنین طرحهایی باید بازبینی شود و سهم مسئولان مختلف در وضعیت کنونی مشخص گردد.
به گفته او، مهمتر از همه، یافتن راهکارهایی است که موساد بتواند وظایف خود را بهدرستی انجام دهد. او افزود نهادی که نظارت بیرونی بر آن دشوار است، باید در درون خود سازوکارهای سختگیرانهتری برای ارزیابی و پاسخگویی داشته باشد.
موساد اصولاً به گزارشهای رسانهای واکنش نشان نمیدهد، مگر آنکه دفتر نخستوزیری، که ناظر عالی این نهاد است، بیانیهای صادر کند. رئیس موساد نیز تنها در مواردی محدود به کمیسیون امنیت و سیاست خارجی کنست دعوت میشود و در نهایت فقط به نخستوزیر پاسخگو است.
بیشتر در این باره:
از بوداپست تا تهران؛ ردپای ادعای تماسهای موساد با احمدینژادمحمود احمدینژاد و گروههای کرد مسلح، مشارکت در این طرح منتسب به اسرائیل را رد کردهاند.
داوید برنئا، رئیس پیشین موساد، همچنان معتقد است سقوط حکومت ایران «ممکن» است و از جانشین خود خواسته برای تحقق این هدف تلاش کند.
بنیامین نتانیاهو نیز دو هفته پیش در گفتوگو با رسانههای آمریکایی و پادکستهای اسرائیلی، با اطمینان از «سقوط» حکومت ایران در آینده سخن گفت و جنگهای اخیر، وضعیت اقتصادی شکننده و اعتراضات داخلی را دلایل این ارزیابی عنوان کرد.