نمایندهٔ ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران میگوید شمار کشتهشدگان اعتراضات اخیر در ایران در حال افزایش است و ممکن است زمینه برای بررسی «جنایت علیه بشریت» از سوی نهادهای بینالمللی فراهم شود.
مای ساتو، گزارشگر ویژهٔ وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگویی اختصاصی با شبکهٔ خبری «اِیبیسی» در روز سهشنبه سیام دی گفت که در حال بررسی نقض حقوق بشر توسط حکومت ایران است.
او در مورد «جنایات احتمالی علیه بشریت» که جمهوری اسلامی مرتکب شده نیز گفت: «مأموریت حقیقتیابی که هماکنون وجود دارد، در بهترین موقعیت برای بررسی این موضوع قرار دارد.»
خانم ساتو برآورد کرده است که دستکم ۵ هزار غیرنظامی در جریان سرکوب اعتراضات کشته شدهاند، هرچند به گفتهٔ او گزارشهایی از داخل ایران وجود دارد که شمار قربانیان را تا ۲۰ هزار نفر یا بیشتر نیز ذکر میکنند.
به گفتهٔ مای ساتو، شورای حقوق بشر سازمان ملل بهزودی یک نشست اضطراری برگزار خواهد کرد و ممکن است مأموریت حقیقتیاب مستقلی را که پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ تشکیل شده بود، دوباره فعال یا تمدید کند.
او افزود این مأموریت میتواند بررسی کند که آیا اقدامات مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مشمول ارجاع به دادگاه کیفری بینالمللی میشود یا نه.
خبرگزاری رویترز خبر داده است که نشست اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد درباره خشونت در ایران شورای قرار است روز جمعۀ پیش رو برگزار شود.
بیشتر در این باره: گروهی از وکلا: کشتار معترضان در ایران مصداق بارز جنایت علیه بشریت استنمایندهٔ ویژهٔ سازمان ملل در ادامۀ مصاحبۀ تازۀ خود گفت گزارشهایی از پزشکان داخل ایران دریافت کرده که به دلیل قطع گستردهٔ اینترنت و ارتباطات، تنها از طریق ارتباطات ماهوارهای توانستهاند اطلاعاتی دربارهٔ شمار بالای کشتهها و مجروحان ارائه دهند. او تأکید کرد که قطع اینترنت نقش مهمی در پنهانسازی ابعاد واقعی سرکوب داشته است.
در همین حال، شورای امنیت سازمان ملل هفتهٔ گذشته نشستی اضطراری دربارهٔ هدف قرار گرفتن معترضان در ایران برگزار کرد. با این حال، پس از اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دربارهٔ احتمال مداخله، برخی اعضای شورا بر لزوم پیگیری موضوع از مسیر دیپلماسی تأکید کردند. این در حالی است که نهادهای حقوق بشری خواستار اقدام شورای حقوق بشر شدهاند، نهادی که برخلاف شورای امنیت، تحت تأثیر حق وتوی چین و روسیه نیست.
بر اساس آخرین آمار منتشرشده از سوی گروه حقوق بشری هرانا، شمار کشتهشدگان تأییدشده به بیش از چهار هزار نفر رسیده و هزاران مورد دیگر همچنان در دست بررسی است. این نهاد همچنین از زخمی شدن هزاران نفر و بازداشت دهها هزار معترض خبر داده است.
خانم ساتو با اشاره به افزایش بیسابقهٔ اجرای احکام اعدام در ایران طی سال گذشته، نسبت به احتمال تشدید این روند در شرایط خاموشی ارتباطی هشدار داد. به گفتهٔ او، مجازات اعدام در ایران نه فقط ابزار قضایی، بلکه وسیلهای برای ایجاد هراس و کنترل جامعه است.
او تأکید کرد که بررسی جنایت علیه بشریت نیازمند تحقیق مستقل و جمعآوری شواهد است، اما آنچه تاکنون دیده میشود «بسیار جدی» است و جامعهٔ جهانی نباید نسبت به آن بیتفاوت بماند.
موضوع جنایت علیه بشریت
در پاسخ به این پرسش «اِیبیسی» که آیا به نظر او «جنایت علیه بشریت» رخ داده است یا نه، خانم ساتو گفت که چنین احتمالی وجود دارد، اما این موضوع نیازمند بررسی و تحقیق است.
او گفت: «جنایت علیه بشریت به نقضهای گسترده و سازمانیافتهٔ حقوق بشر علیه غیرنظامیان گفته میشود که شامل قتل، شکنجه و بازداشت خودسرانه است.»
بیشتر در این باره: آیا حکومت ایران مرتکب «جنایت علیه بشریت» شده است؟وی افزود: «همچنین وجود قصد و نیت هم ضروری است. تلفات بسیار زیادی رخ داده و من ویدئوهای فراوانی دیدهام که نیروهای امنیتی به سوی غیرنظامیانِ بیسلاح آتش میگشایند.»
خانم ساتو در ادامه گفت: «اما فکر میکنم آنچه اکنون شاهد آن هستیم بسیار جدی است و به همین دلیل، مأموریت حقیقتیابی که هماکنون وجود دارد، در بهترین موقعیت برای بررسی این موضوع قرار دارد.»
آمارها
بر اساس تازهترین آمار هرانا، «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» مستقر در ایالات متحده، شمار کشتهشدگان تأییدشده به ۴٬۰۲۹ نفر رسیده است، در حالی که تعداد موارد مرگِ در دست بررسی ۹٬۰۴۹ نفر اعلام شده است.
این گروه همچنین گفته است دستکم ۵٬۸۱۱ نفر در جریان اعتراضات دچار جراحات شدید شدهاند و مجموع بازداشتها به ۲۶٬۰۱۵ نفر افزایش یافته است.
در پاسخ به پرسشی دربارهٔ گزارشی جداگانه که از سوی پزشکان داخل ایران تهیه و با شبکه خبری «ایبیسی نیوز» در میان گذاشته شده و بر اساس آن دستکم ۱۶٬۵۰۰ معترض کشته و حدود ۳۳۰ هزار نفر زخمی شدهاند، خانم ساتو گفت که او نیز در حال دریافت ارقام مشابهی است.
او گفت: «من برآورد حداقلی را بیش از ۵٬۰۰۰ نفر در نظر میگیرم، که این رقم عمدتاً از سوی سازمانهای محتاطتر گزارش میشود.»
وی افزود: «اما مقامهای ایرانی نیز گفتهاند که این رقم حدود ۵٬۰۰۰ کشته خواهد بود، بنابراین به نظر من این عدد حداقل است.»
خانم ساتو ادامه داد: «در عین حال گزارشهایی تا سقف ۲۰ هزار کشته نیز دریافت کردهام؛ این اطلاعات عمدتاً از طریق پزشکان شجاعی به دست رسیده که با دسترسی به استارلینک توانستهاند دربارهٔ افرادی که در بیمارستانها پذیرش کردهاند، اطلاعات ارائه دهند.»
به گفتهٔ خانم ساتو، همهٔ پزشکان امکان ارائهٔ اطلاعات را نداشتهاند.
او در پایان گفت: «فکر میکنم شمار واقعی قربانیان، پس از دستیابی به اطلاعات بیشتر، بهطور قابلتوجهی بالاتر خواهد بود.»
بیشتر در این باره: گزارش دیدهبان حقوق بشر از شواهد فزاینده از وقوع کشتارهای جمعی در ایران