مقامهای بیش از ۳۰ کشور غربی موسوم به «ائتلاف داوطلبان» توافق کردند که پس از دستیابی به یک توافق صلح برای پایان دادن به جنگ با روسیه، «تضمینهای الزامآور سیاسی و حقوقی» برای اوکراین فراهم کنند.
در جریان گفتوگوهای ۱۶ دیماه در پاریس، که با حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و همچنین استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مذاکرهکنندگان ارشد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برگزار شد، اعضای ائتلاف توافق کردند که «توانایی کییف برای دفاع از خود، برای تضمین امنیت هم اوکراین و هم اروپا حیاتی است».
در بیانیهای که پس از این نشست منتشر شد، آمده است: «ما تأیید کردیم که تضمین حاکمیت و امنیت پایدار اوکراین باید بخش جداییناپذیر هر توافق صلح باشد و هرگونه راهحل، نیازمند پشتیبانی از سوی تضمینهای امنیتی قدرتمند برای اوکراین است.»
این بیانیه میافزاید: «هم شرکای ائتلاف و هم ایالات متحده نقشی حیاتی و بهطور نزدیک هماهنگشده در ارائهٔ این تضمینهای امنیتی ایفا خواهند کرد.»
این نشست در بحبوحهٔ موجی فشرده از دیپلماسی برای نهاییسازی یک طرح صلح با هدف پایان دادن به بزرگترین و مرگبارترین درگیری اروپا از زمان جنگ جهانی دوم برگزار شد.
این بیانیه صریحترین موضعگیری متحدان تاکنون دربارهٔ تعهدات نظامی برای تأمین امنیت اوکراینیها پس از هرگونه توافق صلح با مسکو به شمار میرود.
در این بیانیه آمده است که حمایت متحدان از اوکراین شامل یک سازوکار نظارت و راستیآزمایی آتشبس به رهبری آمریکا، پشتیبانی از نیروهای مسلح اوکراین، استقرار یک نیروی چندملیتی در اوکراین، و «تعهدات الزامآور برای حمایت از اوکراین در صورت وقوع هرگونه حملهٔ مسلحانهٔ آینده از سوی روسیه بهمنظور بازگرداندن صلح» خواهد بود.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، پس از این نشست به خبرنگاران گفت: «این تضمینهای امنیتی کلید آن است که یک توافق صلح به معنای تسلیم اوکراین نباشد.»
مقامهای اروپایی به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفتهاند که پس از نشست آخر هفتهٔ مشاوران امنیت ملی و گردهمایی برنامهریزان نظامی در پنجم ژانویه، «احساس فوریت تازهای» به وجود آمده است.
در این بیانیه جزئیاتی دربارهٔ شمار نیروهای احتمالی یک نیروی چندملیتی ارائه نشده، اما برخی مقامها گفتهاند عددی که در پایتختهای مختلف اروپایی مطرح است، بین ۱۵ تا ۲۰ هزار نیرو است، در حالی که برخی دیگر امیدوارند این رقم به حدود ۳۰ هزار نفر برسد که تحت شعار «دریا، آسمان و زمین امن» فعالیت کنند.
بخش عمدهٔ این نیروها از فرانسه و بریتانیا تأمین خواهد شد که رهبری مؤلفههای زمینی و هوایی را بر عهده میگیرند، در حالی که ترکیه اعلام کرده است مسئولیت تأمین امنیت مسیرهای حملونقل در دریای سیاه را بر عهده خواهد گرفت.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفت: «پس از برقراری آتشبس، بریتانیا و فرانسه مراکز نظامیای را در سراسر اوکراین ایجاد خواهند کرد.»
او افزود: «ما تنها زمانی میتوانیم به صلح برسیم که [ولادیمیر] پوتین، رئیسجمهور روسیه، امتیاز بدهد و باید صادق باشیم؛ با وجود تمام حرفهای روسیه، پوتین نشان داده که برای صلح آماده نیست.» او جزئیات بیشتری از این طرح ارائه نداد.
پرسشهای حلنشده
در حالی که چارچوبهای حضور غرب در اوکراین در حال شکلگیری است، هنوز پرسشهای متعددی باقی مانده است، از جمله دربارهٔ قواعد درگیری و تضمینهای امنیتی آمریکا.
استیو ویتکاف گفت: «ما تا حد زیادی کار روی پروتکل امنیتی را به پایان رساندهایم تا مردم اوکراین بدانند صلحی که به دست میآید پایدار خواهد بود.» او افزود که نشستهای بیشتری با هیئت اوکراینی برگزار خواهد شد.
او گفت: «رئیسجمهور دونالد ترامپ بهطور قاطع پشت پروتکلهای امنیتی ایستاده است. رئیسجمهور از تعهداتش عقبنشینی نمیکند. ما در کنار اوکراینیها خواهیم بود تا به صلح نهایی برسند.»
مذاکرات صلح از ماه نوامبر شدت گرفته است؛ زمانی که ترامپ زلنسکی را تحت فشار قرار داد تا یک پیشنهاد صلح ۲۸ مادهای را بپذیرد که بسیاری آن را بهشدت به نفع روسیه میدانستند.
اوکراین و متحدان اروپاییاش ــ به رهبری بریتانیا، فرانسه و آلمان ــ برای تدوین یک پیشنهاد متقابل شتاب کردند و در نهایت یک طرح ۲۰ مادهای ارائه دادند که منافع بیشتری از کییف، بهویژه در زمینهٔ تضمینهای امنیتی و تمامیت ارضی، را در بر میگرفت.
موضوعات چالشبرانگیز
رستم عمروف، مذاکرهکنندهٔ ارشد اوکراین، اخیراً تأکید کرده است که «بیشتر مواضع، ۹۰ درصد از طرح صلح، پیشاپیش مورد توافق قرار گرفته و کار بر روی جزئیات ادامه دارد.»
این جزئیات شامل موضوع حساس امتیازات سرزمینی است؛ جایی که اوکراین خواستار تثبیت خط تماس یا تبدیل کل منطقهٔ دونباس به یک منطقهٔ غیرنظامی است.
مسئلهٔ دیگر، مالکیت نیروگاه هستهای زاپوریژیا است؛ موضوعی که کییف ایدهٔ ادارهٔ مشترک آن توسط اوکراین و روسیه را رد کرده و ترجیح میدهد ایالات متحده وارد عمل شود و برق تولیدی آن را به مسکو بفروشد.
با این حال، در بروکسل افراد کمی بر این باورند که روسیه با هر یک از این مسائل موافقت کند، چرا که ارزیابی غالب این است که کرملین همچنان احساس میکند در میدان نبرد دست بالا را دارد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در هفتههای اخیر چندین بار گفته است که مسکو به اهداف آنچه «عملیات ویژهٔ نظامی» مینامد، یا از طریق توافق یا با توسل به زور دست خواهد یافت.
با در نظر گرفتن این موضوع، اتحادیهٔ اروپا بهطور جداگانه در حال آمادهسازی دور تازهای از تحریمها است که بیستمین بسته از زمان آغاز تهاجم چهار سال پیش روسیه به اوکراین محسوب میشود و احتمالاً اواخر ژانویه برای تأیید به کشورهای عضو ارائه خواهد شد.
