وزارت خزانهداری ایالات متحده روز سهشنبه ۱۶ تیرماه اعلام کرد یک مجوز عمومی را که به ایران اجازه میداد نفت و محصولات پتروشیمی خود را بفروشد لغو کرده است.
در همین حال، یک مقام آمریکایی هشدار داد اقدامات ایران در تنگهٔ هرمز «کاملاً غیرقابل قبول» است و پس از حملات به نفتکشها در این آبراه راهبردی، با پیامدهایی مواجه خواهد شد.
وزارت خزانهداری آمریکا میگوید معافیتی که در ۲۱ ژوئن اعلام شد و به جمهوری اسلامی اجازه میداد تا ۲۱ اوت نفت خام و محصولات نفتی خود را به فروش برساند، لغو کرده است.
این وزارتخانه در عین حال گفته که یک مجوز عمومی ایکس-۱ را برای معاملاتی که پیشتر منعقد شدهاند صادر میکند که تا ساعت ۱۲:۰۱ بامداد ۱۷ ژوئیه به وقت تابستانی شرق آمریکا اعتبار دارد؛ مشروط بر آنکه هرگونه پرداخت به اشخاص تحریمشده به حسابی مسدود و دارای بهره در داخل ایالات متحده واریز شود.
بر اساس مجوز جدید، از امروز (هفتم ژوئیه ۲۰۲۶) خریداران مجاز به انجام معاملهٔ جدید از جمله خرید یا بارگیری نفت خام، محصولات پتروشیمی یا فرآوردههای نفتی ایران نیستند.
تا پیش از تفاهم اخیر بین واشینگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ، صادرات نفت ایران مشمول تحریمهای آمریکا بود. این تحریمها باعث شد تا بسیاری از کشورهای آسیایی خریدار نفت ایران از جمله کره جنوبی، هند و ژاپن واردات نفت از ایران را متوقف کنند. چین در سالهای اخیر، تنها خریدار اصلی نفت ایران بود.
حملات به نفتکشها در تنگه هرمز
اقدام روز سهشنبه وزارت خزانهداری آمریکا در لغو مجوز معافیت نفتی ایران پس از آن صورت گرفت که به گفتهٔ سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، سه نفتکش در روزهای اخیر در داخل و اطراف تنگهٔ هرمز هدف پرتابههای ناشناس قرار گرفتند. تهران بلافاصله واکنشی نشان نداد و هیچکس نیز مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفت.
این حملات و واکنش آمریکا میتواند تفاهمنامهٔ شکننده میان واشینگتن و تهران را متزلزل کند و خطر آن را افزایش دهد که اقدامات تلافیجویانه بیشتر، مذاکرات برای دستیابی به توافقی گستردهتر را از مسیر خارج کند.
در همین حال، یک مقام آمریکایی گفت که با وجود تشدید تنشهای اخیر، مذاکرهکنندگان همچنان با حسن نیت در جهت دستیابی به توافق نهایی با ایران تلاش میکنند.
پیشتر اعلام شد که دو نفتکش، یکی حامل نفت خام عربستان و دیگری حامل گاز طبیعی از قطر، در روز ۱۵ تیرماه در تنگهٔ هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند. نفتکش سوم روز سهشنبه هدف گرفته شد.
سخنگوی وزارت خارجه قطر در این زمینه گفت که هدف قرار دادن نفتکش قطری «الرکیات» در نزدیکی تنگهٔ هرمز، حملهای غیرقابل قبول به امنیت کشتیرانی بینالمللی و تأمین جهانی انرژی است.
ماجد الانصاری با توصیف این حادثه بهعنوان نقض آشکار حقوق بینالملل، از ایران خواست فوراً اقداماتی را که امنیت منطقه و ناوبری دریایی را تهدید میکند متوقف کند و افزود تهران مسئولیت کامل حقوقی این حمله و هرگونه خسارت یا پیامد ناشی از آن را بر عهده دارد.
وزارت خارجه عربستان سعودی نیز اعلام کرد که ایران را بهطور کامل مسئول چنین حملاتی و پیامدهای آن میداند.
وزارت خارجه عربستان سعودی با محکوم کردن حمله به نفتکش سعودی، از ایران خواست که فوراً هرگونه اقداماتی که ناوبری دریایی بینالمللی و تأمین جهانی انرژی را تهدید میکند، متوقف کند.
این تنشها در حالی رخ میدهد که دو طرف در حال کار بر روی توافقی بودند که شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران و کاهش برخی تحریمها، از جمله محدودیتهای مربوط به صادرات نفت، میشد.
تنگه هرمز، آبراهی باریک میان ایران و عمان، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود؛ بهطوری که حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و حجم زیادی از محمولههای گاز طبیعی مایع هر روز از آن عبور میکند.
هرگونه اختلال طولانیمدت میتواند قیمت انرژی را افزایش دهد و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان و دولتهایی وارد کند که هماکنون نیز با هزینههای بالای سوخت مواجه هستند.
صادرات نفت همچنان یکی از منابع حیاتی درآمد برای ایران است و میلیاردها دلار ارز خارجی فراهم میکند که به تأمین هزینههای دولت و حمایت از اقتصادی که در اثر سالها تحریمهای آمریکا تضعیف شده، کمک میکند.
با وجود محدودیتها، تهران در سالهای اخیر توانسته صادرات خود را، عمدتاً به چین، افزایش دهد و فروش نفت را به یکی از مهمترین شریانهای اقتصادی کشور تبدیل کند.
هرگونه تلاش دوباره برای محدود کردن این صادرات میتواند فشار بیشتری بر وضعیت مالی ایران و توانایی آن برای ادامه برنامههای داخلی و فعالیتهای منطقهای وارد کند.