حتی اگر موضوع حملهٔ نظامی به ایران فعلاً از دستور کار خارج شده باشد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، از وعدهای که پیشتر داده بود عقبنشینی کرده باشد، تأکید کاخ سفید بر «روی میز بودن همهٔ گزینهها» را میتوان در تغییر لحن مقامهای تهران هم دید.
بهویژه آنکه تصاویر ماهوارهای و وزارت دفاع آمریکا حرکت ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» را به سمت خاورمیانه تأیید کرده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفته است ما قصد نداریم کشور را به سمت جنگ ببریم. او بهطور تلویحی به اظهارات رئیسجمهور آمریکا دربارهٔ توقف اعدام معترضان نیز واکنش نشان داده و گفته است که مجرمان داخلی را رها نخواهیم کرد.
در حرفهای رهبر جمهوری اسلامی اشارهای مستقیم به اعدام نشده، اما زیر سایهٔ ابرهای سیاهی که سیاست و جامعه ایران را فرا گرفته است، این پرسش مطرح است که مرحلهٔ بعدی پیش روی حکومت چیست.
شاهزاده رضا پهلوی، چهره شاخص مخالفان، نیز در این روزها و پس از گذشت دو هفته از اعتراضها و سرکوبهایی که با فراخوان او همراه بود، در نشستی خبری بار دیگر دست یاری به سوی جامعهٔ جهانی برای تغییر حکومت در ایران دراز کرد.
معترضان چه افقی برای تداوم حیات سیاسی خود پیش رو دارند؟
اعتراضها زیر سایهٔ حکومتی که امنیتیتر از گذشته ظاهر شده، بیپرده میکُشد، سرکوب میکند و همزمان با تهدیدهای بینالمللی روبهروست، چگونه پیگرفته خواهد شد؟ و آیا همچنان جایی برای مدارا و مبارزهٔ بیخشونت باقی مانده است؟
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، ابوالفضل اسلامی دیپلمات ارشد پیشین جمهوری اسلامی در توکیو و احمد پورمندی کنشگر سیاسی جمهوریخواه از فرانکفورت به این پرسشها و بیشتر پرداختهاند.
خطر زیرزمینی شدن اعتراضها
ابوالفضل اسلامی، دیپلمات پیشین ارشد جمهوری اسلامی در توکیو، با اشاره به سرکوب شدید اعتراضها معتقد است دیگر حکومت اجازه نخواهد داد که فرصت جدیدی برای معترضان ایجاد شود.
او میگوید اکنون میان مردم ایران و رژیم جمهوری اسلامی «دریایی از خون» فاصله افتاده است.
آقای اسلامی که آخرین سمتش در وزارت خارجه جمهوری اسلامی فعالیت در بخش معاونت آمریکای وزارت خارجه بود، با اشاره به پیشینه اعتراضی شهروندان معترض علیه جمهوری اسلامی میگوید مردم ایران سالها با این رژیم مدارا کردند؛ اما امروز به نقطهای رسیدهاند که رژیم آنها را به سمت تندتر شدن سوق داده است.
یا دولتهای خارجی به مردم ایران کمک خواهند کرد و رژیم سرنگون میشود، یا مردم مسلح میشوند به ابزاری که دارند و به مبارزهٔ زیرزمینی روی میآورند چرا که رژیم همه راهها را بسته است.ابوالفضل اسلامی، دیپلمات ارشد پیشین جمهوری اسلامی در توکیو
آقای اسلامی میگوید یا دولتهای خارجی به مردم ایران کمک خواهند کرد و رژیم سرنگون میشود، یا مردم مسلح میشوند به ابزاری که دارند و به مبارزهٔ زیرزمینی روی میآورند چرا که رژیم همه راهها را بسته است.
ابوالفضل اسلامی در برابر این پرسش که با تجربهٔ خشونت در انقلاب ۵۷ و حضور آن در حافظهٔ جمعی جامعه ایران، آزمودن دوباره این مسیر خطا نیست، گفت: مردم ۲۰ تا ۳۰ سال از راههای مختلف تلاش کردند صدای خود را برسانند و اکنون هیچ مسیر دیگری برای اعتراض وجود ندارد؛ چرا که این رژیم خود، مردم را به خشونت کشانده است.
احمد پورمندی، کنشگر سیاسی جمهوریخواه، با رد صحبتهای ابوالفضل اسلامی، معتقد است که همیشه راهی وجود دارد.
او میگوید بخشی از صحبتهای آقای اسلامی ممکن است دربارهٔ گروههای کوچکی از جامعه صادق باشد؛ افرادی که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند و ممکن است به سمت اقدامهای مسلحانه بروند، اما کشاندن کل جامعه به خشونت گسترده میتواند ایران را وارد دههها جنگ داخلی و ویرانی کند.
به باور او، جامعهٔ ایران دارای روشنفکران نیرومند و نخبگان ورزیده است و شاید لازم باشد یک گام به عقب برداشته شود تا امکان دو گام به پیش فراهم شود. آقای پورمندی، نقد و جمعبندی تجربهٔ این روزها را ضروری میداند و میگوید تشدید خشونت فرجامی جز ویرانی ندارد و باید با باور به اینکه «راهی هست» گفتوگوی سیاسی را ادامه داد.
آقای اسلامی با تأکید بر اینکه باور ندارد جمهوری اسلامی حاضر به گفتوگو باشد، میگوید این حجم از خونریزی، کار را از دست جامعهٔ روشنفکری خارج کرده و مردم از همه ناامید شدهاند.
به گفتهٔ او، کسی که جانش را کف دست میگیرد و به خیابان میآید امیدی به گفتوگو یا عقبنشینی رژیم ندارد.
ابوالفضل اسلامی که خود سالها در وزارت خارجه فعالیت کرده و در میز آمریکا و کانادا در جریان روند پروندهٔ قتل زهرا کاظمی خبرنگار-عکاس ایرانی کانادایی قرار داشت، معتقد است مردم هیچیک از عوامل این حکومت را در آیندهٔ سیاسی ایران نخواهند پذیرفت.
احمد پورمندی با انتقاد از راهبردهای خشونتآمیز، به گفتههای شاهزاده رضا پهلوی دربارهٔ حمایت دهها هزار نفر از نیروهای نظامی از او ارجاع میدهد و میپرسد اگر چنین ظرفیتی وجود دارد، چرا از مسیرهای مسالمتآمیز و درونزا استفاده نمیشود.
به گفتهٔ آقای پورمندی، بیانیهها و تلاشهای روشنفکرانه برای گذار خشونتپرهیز دیده نشد.
او میگوید جامعه نمیتواند برای همیشه در اوج خشونت بماند و پس از فروکش کردن آن، دوباره راهحلهای دیگر مطرح خواهند شد.
به باور این کنشگر سیاسی ساکن اروپا، نیروی دانشگاهی، پزشکی، حقوقی و فرهنگی ایران قدرتمند است و اگر رهبری عقلانی و ائتلافی شکل بگیرد، مردم از آن حمایت خواهند کرد.
اما ابوالفضل اسلامی اعتقاد دارد تمام کسانی که به گفتوگوی مسالمتآمیز امید داشتند یا زندانی شدند یا کشته شدند و رژیم هیچ دری را باز نگذاشته است.
جامعهٔ ایران دارای روشنفکران نیرومند و نخبگان ورزیده است و شاید لازم باشد یک گام به عقب برداشته شود تا امکان دو گام به پیش فراهم شود. تشدید خشونت فرجامی جز ویرانی ندارد و باید با باور به اینکه «راهی هست» گفتوگوی سیاسی را ادامه داد.احمد پورمندی، کنشگر سیاسی جمهوریخواه
او با یادآوری این نکته که مردم به حسن روحانی رأی دادند و اصلاحطلبان را آزمودند، اما نتیجهای نگرفتند، میگوید: مردم به دعوت کسی به خیابان نیامدهاند، به خاطر فقر و گرسنگی به خیابان آمدهاند و حضور بازاریها، طبقهٔ متوسط و ثروتمند نشانهٔ ناتوانی رژیم در حل مشکلات است.
پادشاهی مشروطه یکی از گزینههاست
دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی تأکید میکند مردم ایران خواهان بازگشت پادشاهی و شاهزاده رضا پهلوی هستند و این تصمیم از کنترل نخبگان خارج شده است.
احمد پورمندی در واکنش به گزینههای مورد نظر ابوالفضل اسلامی برای تغییر میگوید: جامعهٔ ایران ناتوان و بیاراده نیست و مداخلهٔ نظامی راهحل ملی نیست.
او با اشاره به وجود میلیونها ایرانی تحصیلکرده، نخبه و فعال، بر ضرورت حمایت بینالمللی سیاسی، رسانهای و فنی بدون آنکه ایران به جنگ کشیده شود، تأکید کرد.
آقای پورمندی همچنین پادشاهی مشروطه را یکی از گزینهها دانست و گفت این تنها در صورتی است که شاه سلطنت کند نه حکومت، و تمرکز قدرت در یک فرد بازتولید استبداد است.
احمد پورمندی با اشاره به تجربهٔ آیتالله خمینی میگوید این تجربه نشان داد که نباید وعدههای قدرت فردی را باور کرد. اگر قرار بر مشروطیت است، باید از همین امروز نقشها روشن باشد و هیچ گروهی بهتنهایی نمیتواند ایران را نجات دهد؛ بلکه تنها راه، همکاری، فهم متقابل و ایجاد رهبری فراگیر است.
در مقابل، ابوالفضل اسلامی در جمعبندی خود گفت جامعهٔ ایران امروز به بلوغ سیاسی رسیده و مردم دیگر فریب نمیخورند. به گفتهٔ او، اگر مردم نام رضا پهلوی را فریاد میزنند، از سر آگاهی است و آنها میدانند چگونه قانون اساسی بنویسند و از تکرار گذشته جلوگیری کنند.
