جنگ آمریکا و اسرائیل در روزهای آخر، متوجه زیرساختهای صنعتی و شهری ایران شد. رئیسجمهور آمریکا تأکید داشت که گروههایی از مخالفان جمهوری اسلامی که غیرنظامی هستند، از این حملات برای تضعیف حکومت ایران حمایت میکنند.
این اولین بار نبود که دونالد ترامپ عملیات نظامی علیه ایران را با استناد به «خواست شهروندان معترض ایرانی» توجیه میکرد. او ۱۰ اسفند پارسال، درست یک روز پس از آغاز جنگ، خطاب به معترضان ایرانی گفته بود: «سالهاست از آمریکا خواستید که در مبارزه با رژیم به شما کمک کند. هیچ رئیسجمهوری حاضر نشد دست یاری دراز کند، اما من این کار را انجام دادم».
در داخل ایران، چهرههای برجسته اپوزیسیون، مانند مصطفی تاجزاده، در نامهای از زندان اوین رئیسجمهور آمریکا را مورد خطاب قرار داده و نوشت: «جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران غیرقانونی، غیرانسانی و فاجعهبار است، بهویژه اگر با بمباران زیرساختهای غیرنظامی مانند نیروگاهها، پلها و تأسیسات آبشیرینکن همراه باشد».
در خارج از ایران، جدا از برخی چهرههای سیاسی مخالف جنگ، اما شاهزاده رضا پهلوی، فعالترین چهرهٔ اپوزیسیون در جریان اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴، در نشست سالانهٔ اقدام سیاسی محافظهکاران آمریکا در ۱۳ فروردینماه خواستار تداوم کارزار نظامی واشینگتن و «تمام کردن کار رژیم» شد.
بازتاب این دو رویکرد در میان شهروندان، و تضاد صداها میان تهران تا لسآنجلس، نشان میدهد که حتی اپوزیسیون خارج از کشور نیز دیگر یکصدا نیست. شکافی است میان گروههایی که حملهٔ نظامی را به امید «آیندهای بهتر برای ایران» توجیه میکنند.
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، فروغ کنعانی، پژوهشگر جامعهشناسی دانشگاه کاسل آلمان همراه با مهرداد درویشپور مدرس ارشد و دانشیار مددکاری اجتماعی در دانشگاه مالاردالن سوئد به پیوند خوردن آینده بخشی از اپوزیسیون خارج از کشور با جنگ و پیامدهای آن پرداختهاند.
کارزار نظامی «بشردوستانه»
فروغ کنعانی، کنشگر سیاسی پادشاهیخواه، با اشاره به سیاستهای جمهوری اسلامی برای کنترل بیشتر شهروندان با سرکوب گسترده، دستگیریهایی که در طول جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران ادامه پیدا کرد و اعمال محدودیتهای اینترنتی، معتقد است که جمهوری اسلامی در برابر تهدیدهایی مانند صحبتهای اخیر دونالد ترامپ، هدفش ایجاد وضعیتی است که در آن به گفتهٔ او، مردم هم وارد بازی شوند.
او با اشاره به درخواستهای مکرر شاهزاده رضا پهلوی برای مداخلهٔ خارجی در ایران و آنچه که او «اقدام بشردوستانه» نامیده است، میگوید: «شاهزاده صراحتاً گفتهاند که حمله به زیرساختها، آب به آسیاب جمهوری اسلامی ریختن است».
او تأکید میکند که هدف از کارزار شاهزاده رضا پهلوی، «پشتیبانی از مردم و حفظ ایران بوده است و نه تغییر مرزها و سلطه بر کشور».
مهرداد درویشپور، جامعهشناس، این کارزار را به استفاده از روشهای مشابه جمهوری اسلامی متهم کرده و میگوید: «اگر قرار باشد اپوزیسیونی همان سیاست مرگ جمهوری اسلامی را تکرار کند، دیگر اپوزیسیون نیست، بلکه نوعی تیم جایگزین حکومت است».
به گفتهٔ آقای درویشپور، مسئولیت اخلاقی این است که با «جنگ مخالفت کنید، با جمهوری اسلامی مخالفت کنید و نه از جنایتی حمایت کنید که به نام نجات مردم ایران توجیه میشود».
فروغ کنعانی با تأکید بر لزوم دفاع از جان مردم و آنچه مخالفت با سیاستهای ویرانگر جمهوری اسلامی مینامد، در واکنش به صحبتهای آقای درویشپور میگوید: «اگر جنگطلبی یعنی اینکه من نخواهم جنازهٔ جوان ۲۳ سالهای را در خیابان ببینم، پس من جنگطلبم».
مهرداد درویشپور با مطرح کردن ایدهای با عنوان «صدای سوم» در برابر جمهوری اسلامی و جریانی که از مداخلهٔ نظامی علیه ایران حمایت میکرد، میگوید: ما از صدای سوم دفاع کردیم؛ «نه به جمهوری اسلامی، نه به جنگ».
آینده سیاسی شاهزاده رضا پهلوی
فروغ کنعانی در پاسخ به پرسشی دربارهٔ پیامدهای جنگ، تخریب زیرساختها و تهدید جان شهروندان غیر نظامی بر آیندهٔ سیاسی شاهزاده رضا پهلوی و جریانی که از این کارزار نظامی حمایت میکرد، میگوید: «هدف شاهزاده هرگز صرفاً به قدرت رسیدن خود نبوده است. ایدهٔ او نجات ایران، ایجاد آزادی واقعی و دموکراسی در تعامل با جهان است. بسیاری از ایرانیان، از جمله خود من، پشت این ایده ایستادهاند نه برای یک فرد خاص، بلکه برای تحقق آیندهای آزاد و پایدار برای ایران».
او همچنین به بیانیهٔ دوم فروردین شاهزاده رضا پهلوی اشاره کرد که در آن مشخصاً خواستار حفظ زیرساختهای غیرنظامی و حیاتی ایران و جداسازی آنها از ماشین سرکوب جمهوری اسلامی شده است.
این کنشگر سیاسی میگوید: «اضطرابم کمتر است وقتی میدانم شاهزاده میان مردم و جمهوری اسلامی تفاوت قائل است، برخلاف جریانهایی که این دو را یکی میدانند».
مهرداد درویشپور این نگاه را «امنیتگرایانه» و زیر عنوان «تئوری هزینه» طبقهبندی میکند.
او میگوید: «در این نگاه، همانطور که حکومت فکر میکند کشتن مخالفان برای تأمین امنیت خود مجاز است، جنگطلبان هم تصور میکنند نابود کردن زیرساختهای کشور، کشته شدن کودکان و مردم بیگناه و ویرانی جامعه، هزینهای است که باید پرداخت شود».
آقای درویشپور میپرسد: «در این هزینه قرار است چه کسی به قدرت برسد؟ شاهزاده رضا پهلوی؟»
فروغ کنعانی ضمن رد دیدگاه مهرداد درویش پور میگوید که «او و هزاران نفر مثل او با افتخار بدون هیچ وعده یا قولی، به خاطر منافع مشترک ایران یعنی آزادی کشور پشت ایدهٔ شاهزاده رضا پهلوی ایستادهاند».
به اعتقاد مهرداد درویشپور،«حمایت از هر نوع جنگ، چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی قدرتهای خارجی، تنها باعث فروپاشی اخلاق و نابودی جنبشهای اجتماعی میشود».
فروغ کنعانی هم با اشاره به نقش فعال مردم در اعتراضهای مسالمتآمیز میگوید: «شاهزاده رضا پهلوی نشان داده است که آیندهٔ سیاسی او تنها در خدمت تحقق آزادی و دموکراسی برای ایران است، نه برای قدرت شخصی».