انتشار یک عکس در وبسایت وزارت معدن و نفت حکومت طالبان در افغانستان حالا در واشینگتن خبرساز شده است.
عکسی که در هرات گرفته شده، مربوط به امضای یک توافقنامه میان حکومت طالبان و یک گروه انرژی سعودی است. اما در میانهٔ عکس، حضور یک مقام پیشین آمریکاست که توجهات را به خود جلب کرده است؛ زلمی خلیلزاد که پیشتر فرستادهٔ ویژهٔ ایالات متحده به افغانستان بود و پیش از به قدرت رسیدن دوباره طالبان، مسئول اصلی مذاکرات با این گروه بود.
او حالا در میانهٔ توافقی به ارزش چند میلیارد دلار حضور دارد که متمرکز بر اکتشاف نفت و گاز در حدود ۲۳۰۰۰ کیلومتر مربع از غرب افغانستان و در همسایگی ایران است. این توافق همچنین شامل احداث یک خط لوله گاز ۷۰۰ کیلومتری هم میشود.
بنا بر گزارشها، در کنار امضای توافقنامه، زلمی خلیلزاد با امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان هم دیدار کرد. ایالات متحده، طالبان را به عنوان دولت مشروع افغانستان به رسمیت نمیشناسد و واشینگتن از سفر خلیلزاد فاصله گرفته است.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «خلیلزاد کارمند دولت ایالات متحده نیست. به همین دلیل، او نماینده دولت ایالات متحده نیست». این سخنگو همچنین گفته است: «طالبان همچنان در فهرست گروههای تروریستی قرار دارد. به همین دلیل، واشینگتن از شرکتهای خصوصی علاقهمند به تجارت در افغانستان میخواهد که نهایت احتیاط را به خرج دهند و اطمینان حاصل کنند که معاملات آنها با قوانین و مقررات قابل اجرا در ایالات متحده مطابقت دارد».
حضور خلیلزاد سوالاتی را در مورد نقش او در این توافق و گمانهزنیها در مورد وجود یک کانال ارتباطی مخفی احتمالی با طالبان ایجاد کرده است. او در سال ۲۰۲۰ با طالبان در مورد توافقی که بر اساس آن نیروهای بینالمللی از افغانستان خارج میشدند، مذاکره و آن را امضا کرد، عملیاتی که سال بعد تکمیل شد.
او چندین بار به افغانستان تحت حاکمیت طالبان سفر کرده و جلساتی با مقامات این گروه داشته است. او به ویژه در مراسم آزادی دنیس کویل، شهروند ۶۴ ساله آمریکایی از زندان طالبان در بهار امسال در کابل حضور داشت.
میر عبدالوحید سادات، رئیس انجمن وکلای افغانستان، به رادیو آزادی گفت: «تجربه نشان داده است افرادی که در دهههای اخیر در سطوح بالای دولت آمریکا کار کردهاند، گاهی اوقات میتوانند حتی پس از بازنشستگی بر سیاست و روابط خارجی این کشور تأثیر بگذارند».
طارق فرهادی، تحلیلگر سیاسی افغان، هم میگوید که اگرچه سفر خلیلزاد خصوصی به نظر میرسید، اما نفوذ و ارتباطات او در ایالات متحده میتواند برای طالبان مهم باشد. این گروه بهدنبال سرمایهگذاری خارجی و مشروعیت بینالمللی است.
آقای فرهادی با اشاره به اینکه چگونه احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، از یک تروریست تحت تعقیب به یک چهره مورد استقبال کاخ سفید تبدیل شده است، افزود: «تاریخ ثابت نمیماند و پیشبینی مسیر آینده سیاست ایالات متحده آسان نیست».
این موضوع چند روز پس از آن خبرساز شد که روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد طالبان در ازای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدود شده، به دولت ترامپ پیشنهاد دسترسی به منابع معدنی افغانستان را داده است.
طارق فرهادی میگوید خلیلزاد در حال حاضر بهعنوان یک مشاور در «پروژۀ دلتا» درگیر است و البته این احتمال وجود دارد که با یکی از شرکتهای پروژه هم مشارکت کند.
نقش تجاری احتمالی او، توجه خیلیها را به خود جلب کرده است.
مایکل روبین، مدیر تحلیل سیاست در فروم خاورمیانه، در مطلبی انتقادی درباره خلیلزاد نوشته که بسیاری از همکاران او در دولتهای بوش، ترامپ و بایدن منتقد عملکرد او بودند و امروز زلمی خلیلزاد که ۲۵ سال پیش در روز ۱۱ سپتامبر در میانهٔ کلیدیترین تصمیمگیریهای آمریکا در اتاق وضعیت کاخ سفید حاضر بود به نظر میرسد که از توافق با طالبان سود میبرد.
او نوشته: «حضور و تعاملات بی سر و صدای خلیلزاد در پایتخت حکومت طالبان، آنهم در روزهایی که آمریکاییها سوگوارند، دستکم باید در جلسات استماع کنگره مورد بررسی قرار بگیرد. این حداقل تحقیقاتی است که باید در این زمینه انجام شود».
ویل سِلبِر، از کهنهسربازان جنگ افغانستان هم که حالا برای «بنیاد دفاع از دموکراسیها» مینویسد، از دیگر منتقدان حضور خلیلزاد در کابل است.
او مینویسد: «صرفنظر از هر قصدی که داشته، خلیلزاد هدیهای به طالبان داد که از زمان بازگشت به قدرت، بهشدت بهدنبالش بودهاند: اینکه بتوانند بگویند که از سوی آمریکا به رسمیت شناخته شدهاند».
