آوارگان افغان، نگران آغاز مجدد درگیری‌ها با پاکستان، از بازگشت به خانه می‌ترسند

اسدالله، همسرش و شش فرزندشان در چادری در حاشیۀ اسدآباد، مرکز ولایت کُنّر در شرق افغانستان زندگی می‌کنند.

این مرد ۴۲ ساله و خانواده‌اش از جمله ده‌ها هزار شهروند افغانستان هستند که در اثر درگیری‌های مرگبار مرزی پاکستان و کشورشان در ماه‌های اخیر، آواره شده‌اند.

پاکستان حکومت طالبان را به پناه‌دادن به اعضای گروه «تحریک طالبان پاکستان، یا TTP» متهم کرده و حملات هوایی مرگباری را علیه اهدافی در افغانستان، که می‌گوید به این گروه افراطی مربوط بوده‌اند، انجام داده است.

این حملات، پاسخ تلافی‌جویانۀ طالبان افغانستان را به‌دنبال داشت و دو کشور همسایه را به مرز جنگ تمام‌عیار کشاند.

این خشونت‌ها و درگیری‌ها، غیر نظامیان هر دو سوی مرز ۲۶۰۰ کیلومتری دو کشور را هم تحت تأثیر قرار داده است. به گفتۀ سازمان ملل متحد، در افغانستان نزدیک به یکصد هزار تن آواره شده‌اند. بخشی از این گروه به خانه‌های خود بازگشته‌اند؛ اما عده‌ای همچنان بی‌خانمان هستند.

اسدالله در شهر اسدآباد خانه و یک مغازه داشت. درگیری‌های مرزی منجر به ویرانی هر دو شد و حالا او برای گذران زندگی، به کمک‌های بشردوستانه و اعانه‌های مردم محلی وابسته است.

او به رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی می‌گوید فرزندانش نه می‌توانند به مدرسه بروند و نه به خدمات بهداشتی و درمانی دسترسی دارند. می‌گوید «فعلاً آتش‌بس شده، اما هیچ‌کس نمی‌داند بعد چه اتفاقی خواهد افتاد».

بیشتر در این باره:

انفجار شبانه در کابل؛ هدفِ احتمالی رهبر طالبان پاکستان بود

از اتحاد تا دشمنی

اواسط مهرماه ۱۴۰۴ بود که پاکستان در حملاتی بی‌سابقه، مرکز کابل را با پهپاد هدف قرار داد و نواحی مرزی در شرق افغانستان را هم بمباران کرد. این حملات، تنها چند روز پس از آن رخ داد که «تحریک طالبان پاکستان» مسئولیت حمله‌ای در شمالی غربی پاکستان که به کشته‌شدن یازده سرباز این کشور منجر شده بود، را پذیرفت.

در پی این تحولات، درگیری‌های شدیدی میان نیروهای طالبان و نیروهای امنیتی پاکستان رخ داد؛ ده‌ها تن از هر دو طرف کشته، و گذرگاه‌های مرزی هم مسدود شدند.

اسفندماه پاکستان دو شهر بزرگ افغانستان را هدف حملات هوایی قرار داد؛ موضوعی‌که به نگرانی‌ها از آغاز یک جنگ تمام‌عیار بین دو همسایه دامن زد.

هشتم اسفندماه جنگنده‌های پاکستان، به اهدافی نظامی در کابل پایتخت، شهر جنوبی قندهار، محل استقرار هیبت‌الله آخوندزاده رهبر معنوی طالبان، و نقاطی در ولایت‌های شرقی ننگرهار، پکتیا، پکتیکا و لغمان حمله کردند.

در واکنش، حکومت طالبان در افغانستان اعلام کرد که با پهپاد و موشک، تأسیسات نظامی و نیروهای امنیتی پاکستان در شمال غربی این کشور را هدف قرار داده است.

یک حملۀ هوایی پاکستان به یک مرکز درمانی در کابل در روز ۲۶ اسفندماه، بیش از یکصد کشته برجای گذاشت. مقامات طالبان ادعا کردند که در این حادثه صدها غیرنظامی جان باخته‌اند. اسلام‌آباد مدعی شد که در این حمله، مراکز نظامی و زیرساخت‌های مرتبط با «تحریک طالبان» هدف قرار گرفته بوده‌اند؛‌ اما سازمان ملل متحد، کشته‌شدن تعداد قابل توجهی از غیر نظامیان را تأیید کرد.

بیشتر در این باره:

طالبان از صدها کشته در حمله پاکستان به یک مرکز درمانی خبر داد، اسلام‌آباد تکذیب کرد

از آن زمان، به رغم برقرار بودن یک آتش‌بس غیر رسمی، گاه به گاه درگیری‌هایی در نواحی مرزی روی داده است.

طالبان افغانستان، بارها پناه‌دادن به اعضای «تحریک طالبان پاکستان» را انکار کرده است. این در حالی‌است که دو گروه، از نظر ایدئولوژیک، سازمانی و قبیله‌ای روابط بسیار نزدیکی دارند.

این درگیری‌ها، اسلام‌آباد و طالبان افغان به عنوان متحدان دیرینه را در مقابل هم قرار داده و تبدیل به دشمن کرده است. پاکستان از زمان اعلام موجودیت گروه طالبان در حدود سه دهۀ قبل، از جمله در طول درگیری ۲۰ سالۀ طالبان با دولت تحت حمایت آمریکا در افغانستان، حامی این گروه بوده است.

جنبش «تحریک طالبان پاکستان» که نزدیک به ۲۰ سال پیش تشکیل شد، شورش‌ها و درگیری‌های خونباری با دولت این کشور داشته و در سال‌های اخیر صدها تن از نیروهای امنیتی پاکستان را کشته است.

«نیاز جدی به کمک‌های بشردوستانه»

درگیری‌های کابل و اسلام‌آباد صدها هزار شهروند افغان را تحت تأثیر قرار داده است. به گفتۀ سازمان ملل متحد، در طول شش ماه اخیر نزدیک به یکهزار خانه، یا به کلی از بین رفته و یا تا حدی آسیب دیده‌اند. بر همین اساس، حدود ۱۶۰ هزار تن از ساکنان ولایت‌های شرقی و هم‌مرز با پاکستان، از جمله ولایت کنر، با «کمبود جدی مایحتاج اولیه» روبرو هستند.

افغانستان سال‌هاست که با یکی از بزرگترین بحران‌های انسانی جهان دست به گریبان است. این کشور فقرزده، در پی بازگشت طالبان به قدرت حدود پنج سال پیش، کمک‌های حیاتی کشورهای غربی را از دست داد و دچار فروپاشی اقتصادی شد.

عصمت‌الله، یکی از ساکنان ولایت خوست در جنوب شرقی این کشور، به رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی می‌گوید: «روح و روان زنان و فرزندان ما به‌شدت آسیب دیده است. خواب راحت ندارند. وقتی کسی در خانه را می‌زند، فکر می‌کنند صدای خمپاره است و وحشت‌زده می‌شوند».

او چند ماه پیش، بر اثر برخورد یک گلولۀ خمپاره به خانه‌اش در ساعات پایانی شب، خواهرزادۀ ۲۷ ساله‌اش را از دست داد.

گروهی از شهروندان افغان که در اثر درگیری‌های ماه‌های اخیر، آواره شده بودند، به خانه‌های خود بازگشته‌اند. بقیه اما از ترس آغاز مجدد خشونت‌ها، هنوز آمادۀ بازگشت به خانه نیستند.

یک شهروند اهل ولایت شرقی ننگرهار به رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی می‌گوید: «تا زمانی که دو طرف یک آتش‌بس دائمی اعلام نکنند، جرأت بازگشت به روستاهایمان را نداریم».