پاراگراف اول؛ جنگ «نعمت» است یا «محنت»؟

ایران، جایی که آتش‌بس در افق دیده می‌شود، اما صدای بمباران‌ها هنوز خاموش نشده است. هیچ جدول زمانی برای پایان درگیری‌ها اعلام نشده، و آسمان منطقه همچنان بوی باروت می‌دهد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگویی تلفنی با سایت اکسیوس گفته است: «جنگ با ایران به زودی پایان خواهد یافت، چون دیگر چیزی برای هدف گرفتن باقی نمانده». از سوی دیگر، گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، می‌گوید: زمان پایان جنگ بستگی به تصمیم مشترک آمریکا و اسرائیل دارد.

در همین حال، تهران حملات تلافی‌جویانهٔ تازه‌ای را علیه پایگاه‌های آمریکایی و متحدان خلیج فارس انجام داده و هشدار داده است که هیچ آتش‌بسی بدون تضمین دوام نخواهد داشت. گذرگاه‌های حیاتی نفت و گاز همچنان در کنترل ایران است و سپاه پاسداران اعلام کرده که هر حرکت «متجاوزانه» را بی‌درنگ پاسخ خواهد داد.

کارشناسان بین‌المللی معتقدند تضاد میان پیام‌های آتش‌بس و استمرار خشونت‌ها، چهره‌ای از جنگی بی‌پایان را ترسیم می‌کند؛ نبردی که تهران با منابع محدود و در سایهٔ فشارهای دیپلماتیک، هنوز در آن می‌جنگد. اسرائیل می‌گوید هدفش نابودی توان هسته‌ای و موشکی ایران است، و وزیر خارجه آلمان هم تأکید دارد که چشم‌انداز یک راه‌حل دیپلماتیک فوری دیده نمی‌شود.

در یک سو امید به توقف درگیری‌ها و مذاکره دیده می‌شود و در سوی دیگر حملات هوایی و موشک‌ها بی‌وقفه به‌ویژه در ایران تلفات ثبت می کنند؛ تضادی که منطقه را در سایهٔ یک جنگ پیچیده و طولانی قرار داده است.

در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول» سه کنشگر از نسل جدید کنشگران سیاسی ایران، شیدا رهبری کنشگر سیاسی پادشاهی‌خواه در بریتانیا، پویا خازنی کنشگر سیاسی جمهوری‌خواه در فرانسه و کستیل حیدری کنشگر سیاسی عضو گروه «وولت» هلند که در راستای سیاست‌گذاری برای اتحادیه اروپا فعالیت می‌کند به بحث پیرامون چرایی تداوم جنگ و یا آتش‌بس پرداخته‌اند.

پاراگراف اول: جنگ «نعمت» است یا «نعمت»؟

«مداخله نظامی؛ خوش شانسی تاریخی ایرانیان»؟

شیدا رهبری، کنشگر سیاسی پادشاهی‌خواه، می‌گوید: در دو سالی که از ایران خارج شده، همچنان ارتباطش را با دانشجویان داخل کشور حفظ کرده است. خانم رهبری می‌گوید: پیام‌هایی از داخل ایران دریافت می‌کند که به ادعای او «نشان می‌دهد حمله اسرائیل و آمریکا یک خواست عمومی است و مردم منتظرش بودند».

او نتیجه می‌گیرد که کنشگران سیاسی باید بازتاب‌دهندهٔ خواست شهروندان داخل ایران باشند.

خانم رهبری می‌گوید: او و هم‌فکرانش به‌دنبال نوعی «مداخلهٔ بشر دوستانه» هستند؛ «حمله‌ای برای منهدم شدن پایگاه‌های نظامی، کلانتری‌ها و مراکز سرکوب به منظور فروپاشی کامل رژیم».

این کنشگر سیاسی مدعی استفاده حکومت ایران از شهروندان به عنوان «سپر انسانی» شده و می گوید: «در جریان سقوط هواپیمای ۷۵۲ اوکراینی هم حکومت چنین کرد».

او با رد گزارش تعدادی از رسانه‌های مستقل بین‌المللی که حملهٔ موشکی به مدرسهٔ «شجرهٔ طیبه» در میناب را ناشی از شلیک نیروهای آمریکایی راستی‌آزمایی کرده‌اند، می‌گوید: «سابقهٔ جمهوری اسلامی نشان داده که این رژیم چنین کارهایی را برای مظلوم‌نمایی انجام می‌دهد».

شیدا رهبری ضمن اشاره به این‌که اسرائیل و آمریکا این جنگ را به خاطر ایرانیان شروع نکردند، آنچه را هم‌زمانی منافع غرب و مردم ایران می‌نامد، «خوش‌شانسی تاریخی» ایرانی‌ها دانسته و معتقد است: حالا که آنان منافع‌شان با مردم ما هم‌جهت شده، این‌بار باید استفاده کنیم.

«جنگ، زمین بازی ما نیست»

پویا خازنی کنشگر سیاسی جمهوری‌خواه که نزدیک شش‌ماه می‌شود ایران را ترک کرده است، با اشاره به صحبت‌های رئیس‌جمهور آمریکا خطاب به معترضان اعتراض‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ که گفت، «کمک در راه است»، سقوط اولین بمب روی یک مدرسه و کشته‌شدن ۱۶۵ دانش‌آموز را «شوخی تلخی» می‌داند.

او می‌گوید: در علوم سیاسی چیزی به اسم «جنگ بشردوستانه» نداریم و جنگ عاملیت مردم نیست.

آقای خازنی جنگ میان جمهوری اسلامی، اسرائیل و آمریکا را «نزاع منافع» نامیده و معتقد است: مردمی که اسلحه ندارند، طرف این معادله نیستند، چون زمین بازی ندارند و در نتیجه می‌گوید که «این جنگ ما نیست».

پویا خازنی با دقیق شدن در واژه «مردم» می‌گوید: حکومت همیشه از عبارت «مردم ما» برای مشروعیت بخشیدن به خودش استفاده کرده و اپوزیسیون سلطنت‌طلب هم از «مردم» استفاده می‌کند تا بگوید «ملت خواستار جنگ است»، در حالی که ما هیچ‌وقت همه‌پرسی آزادی نداشتیم که بفهمیم واقعاً مردم چه می‌خواهند.

به گفتهٔ این دانشجوی انصرافی رشتهٔ دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، «بخشی از جامعه از سر استیصال خواهان مداخله نظامی هستند».

او سپس تصویری به دست می‌دهد از شهروندانی که زیر بمباران‌های اسرائیل و آمریکا با او در تماس هستند و می‌گوید: «آن‌ها از جنگ خوشحال نیستند، شب‌ها گرسنه می‌خوابند، خانه‌شان را از دست داده‌اند، تهران آلوده است و هوا گرفته، به خاطر انفجارها از خانه بیرون نمی‌آیند. جنگ فقط دردهای جدیدی برای آن‌ها آورده است».

آقای خازنی با اشاره به تجربهٔ افغانستان و آنچه بازگشت رسمی طالبان به قدرت می‌نامد، می‌گوید: ما باید از تجربهٔ همسایه‌ یاد بگیریم، جنگ نه آزادی می‌آورد و نه عدالت.

«بمب، ایدئولوژی را نمی‌کشد»

کستیل حیدری دیگر کنشگر سیاسی که شش سال است از ایران خارج شده، با انتقاد از هدف قرار گرفتن زیرساخت‌هایی مانند شیرین‌کننده آب، مدارس و مراکز درمانی، می‌گوید: «این جنگ دارد شهروندان را می‌کشد».

به اعتقاد این کنشگر سیاسی، خامنه‌ای چهرهٔ ایدئولوژی جمهوری اسلامی بود و ایدئولوژی یک شخص نیست که با بمب از بین برود.

او می گوید: «جمهوری اسلامی با فقر و عقده رشد کرد». با آدم‌های به گفتهٔ خانم حیدری، «طردشده که بعد از انقلاب سلاح به دست آن‌ها دادند».

کستیل حیدری معتقد است: پیوند ایرانیان با این روان‌زخم جمعی را نمی‌شود با بمباران از آسمان قطع کرد.

شیدا رهبری، خانم حیدری را به «مغلطه» کردن متهم کرده و می‌گوید: وقتی حمله‌ها شروع شد، مردم به گفتهٔ او «شادمانی کردند».

خانم حیدری در پاسخ به این گفته‌ها می‌گوید: الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی به ما فقط چیزی را نشان می‌دهند که شبیه ماست. اما در ایران، مردم واقعاً داغدارند، خانه، برق، آب، دوا ندارند، خوشحال نیستند.

کستیل حیدری با ابراز خشنودی از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی در حمله نیروهای اسرائیلی-آمریکایی، می‌گوید: با این‌حال هیچ آزادی‌ای با موشک به دست نمی‌آید. سیاست خاکستری است؛ یا «با ما هستی یا علیه ما»، نیست؛ این منطق، هر دو نسخه استبداد است.

پویا خازنی در ادامه می‌گوید، ما این‌جا درباره منبع مشروعیت حرف می‌زنیم، نه دربارهٔ شمار دنبال‌کننده‌ها.

به گفتهٔ او، برگزاری چند تظاهرات در خارج از کشور دلیلی بر اکثریت نیست.

شیدا رهبری اما با اشاره به صحبت‌های شاهزاده رضاپهلوی چهره برجسته اپوزیسیون خارج از کشور و آنچه او «دستور ماندن مردم در خانه تا پایان عملیات نظامی» از سوی این رهبر مخالفان می‌نامد، می‌گوید،: او از فردیس کرج می‌آید که در آن‌جا نام دو نوجوان امیرحسین عشقی و آرین عشقی به خاطر شادمانی از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی با گلوله‌های جمهوری اسلامی رو به رو شدند.

او خطاب به مهمانان برنامه می‌گوید: چرا شما خارج از کشور هیچ تظاهرات فراگیری نمی‌‌گذارید که ما ببینیم جمعیت شما چقدر است؟

کستیل حیدری در پاسخ با اشاره به تظاهراتی که آن‌ها به موازات فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اواخر بهمن ماه برگزار کردند که در رسانه‌ها بازتاب پیدا نکرد، می‌گوید: در آن تظاهرات هم شعار آن‌ها درخواست “اینترنت برای ایران” بود و نه درخواست از اسرائیل و آمریکا برای مداخلهٔ نظامی.

شیدا رهبری با اشاره به صحبت‌های مقام‌های نظامی آمریکا می‌گوید:‌ «۸۰ درصد توان موشکی جمهوری اسلامی از بین رفته و این فرصتی تاریخی است».

اما پویا خازنی معتقد است: توان سرکوب داخلی برای جمهوری اسلامی هنوز پابرجاست. تا وقتی اسلحه در دست دارند، مردم جرأت نمی‌کنند به خیابان بیایند.

کستیل حیدری هم بر این باور است که بعد از بمباران، مردم فقط دنبال دفن عزیزان‌شان می‌روند و فرصتی برای انقلاب کردن باقی نمی‌ماند.