جمهوری اسلامی ایران در بازتاب نشستهای بینالمللی و اظهارات رهبران سیاسی کشورهای اروپایی و رئیسجمهوری آمریکا، تصویری از حکومتی به پایانرسیده پیدا کرده است.
شاهزاده رضا پهلوی که در روزهای اخیر بیش از هر رهبر مخالف دیگری در محافل بینالمللی حضور یافته، با قاطعیت از سقوط حکومت دینی ایران سخن میگوید و هرگونه اصلاح آن را رد کرده است. او تأکید میکند که تغییر در راه و اجتنابناپذیر است، و از این رو پرسش دیگر این نیست که آیا حکومت باید تغییر کند یا نه.
این چهرهٔ مخالف، که بخشی از جامعه و هواداران پادشاهی او را تنها گزینهٔ مناسب جایگزین میدانند، بارها از کشورهای جهان و رئیسجمهور آمریکا خواسته است با آنچه که «مداخله بشردوستانه» خوانده، به ۴۷ سال حکومت روحانیون پایان دهند و این درخواست را به نام مردم ایران مطرح کرده است.
شاهزاده رضا پهلوی که خود را رهبر «دوران گذار» معرفی میکند و میگوید ایرانیان با صدا زدن نامش در خیابانها در جریان اعتراضهای دیماه این مسئولیت را به او سپردهاند، اکنون با جامعه جهانی مواجه است؛ جامعهای که باید دید تا چه اندازه صدای او را میشنود و چه پاسخی به تلاشهای او برای ایفای نقش رهبری دوران گذار خواهد داد.
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، نوید محبی دانشآموخته روابط بینالملل و مطالعات خاورمیانه از دانشگاه جورج واشینگتن و مطالعات امنیتی از دانشگاه ماساچوست از واشینگتن، همراه با میثم بادامچی، دانشآموختهٔ فلسفهٔ سیاسی از دانشگاه لوئیس رم و پژوهشگر ارشد مؤسسه بینمنطقهای قانون اساسیگرایی دانشگاه چارلز از پراگ، این موضوع را به بحث گذاشتهایم.
مونیخ؛ یک اتفاق تاریخی
هانا کاوریانی خبرنگار رادیو فردا که برای پوشش نشست امنیتی مونیخ به آلمان رفته است از حضور دهها هزار ایرانی از نقاط مختلف اروپا، از جمله ایتالیا، سوئیس، آلمان، جمهوری چک، فرانسه و هلند در گردهمایی ایرانیان خارج از کشور در این شهر میگوید که به دعوت شاهزاده رضا پهلوی در بیستو پنجم بهمن (۱۴ فوریه)، که او آن را «روز اقدام جهانی» برای ایران نامگذاری کرده است به این شهر آمدهاند.
خبرنگار رادیو فردا میگوید ایرانیانی که به اینجا آمدهاند یک هدف دارند و آن رساندن صدای خود به سیاستمداران بینالمللی است، تا به گفتهٔ آنها چشم خود را بر آنچه که در ایران بهویژه پس از اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ رخ داده، نبندند و دست به اقدامی بینالمللی بزنند.
هانا کاویانی سپس به بخشی از صحبتهای شاهزاده رضا پهلوی در مونیخ اشاره کرد و گفت که او در سخنرانیهایش تأکید کرده که بدون اقدام نظامی، تغییر ممکن نخواهد بود، زیرا مردم ایران مسلح نیستند تا بتوانند با نیروهای نظامی حکومت مقابله کنند.
خبرنگار رادیو فردا میگوید بسیاری از شرکتکنندگان از هواداران شاهزاده رضا پهلوی هستند. با این حال، افرادی نیز حضور دارند که شاید شخصاً از او حمایت نمیکنند، اما معتقدند اکنون زمان «اتحاد» است و حمایت از تغییر، نقطهٔ مشترک آنها است.
هانا کاویانی که نشستهای مونیخ را از نزدیک دنبال کرده میگوید: بسیاری از سیاستمداران غربی معتقدند جمهوری اسلامی به پایان مسیر خود رسیده است. با این حال، دربارهٔ چگونگی پایان بخشیدن به آن اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی خواهان اقدام نظامی هستند و برخی دیگر تقویت جامعهٔ مدنی ایران را ترجیح میدهند.
پایان جمهوری اسلامی کجاست؟
نوید محبی، کارشناس روابط بینالملل که از نویسندگان دفترچهٔ دوران گذار شاهزاده رضا پهلوی موسوم به «پروژهٔ شکوفایی ایران» است، با تکیه به گفتههای شاهزاده در مونیخ می گوید ایشان اعلام کردند که مأموریتشان زمانی به پایان میرسد که مردم ایران بتوانند در یک انتخابات آزاد شرکت کنند. پس از آن، مردم دربارهٔ آیندهٔ کشور تصمیم خواهند گرفت و بارها تأکید کردهاند که نقششان، هدایت دوران گذار تا رسیدن به انتخابات آزاد است.
میثم بادامچی، تحلیلگر روابط بینالملل، میگوید شاهزاده رضا پهلوی یکی از چهرههای برجسته اپوزیسیون و از شناختهشدهترین مخالفان جمهوری اسلامی است که پایگاه اجتماعی قابل توجهی دارد.
آقای بادامچی در ادامه با اشاره به آماری که گروه افکارسنجی ایرانیان (گمان) منتشر کرده، میگوید: به نظر میرسد پایگاه اجتماعی این چهرهٔ مخالف، شاید حدود ۳۰ درصد یا بیشتر باشد؛ این میزان دقیق مشخص نیست و تنها از طریق انتخابات آزاد میتواند تعیین شود.
این پژوهشگر علوم سیاسی معتقد است در سطح بینالمللی هم تغییر نگرشی به جمهوری اسلامی مشاهده میشود و میگوید بسیاری از رهبران غربی امید خود را به اصلاح جمهوری اسلامی از دست دادهاند.
به گفتهٔ آقای بادامچی، با توجه به مواضع اخیر سیاستمداران آمریکایی و اروپایی، اگر جمهوری اسلامی تغییرات اساسی ایجاد نکند، احتمال افزایش فشارها، حتی اقدام نظامی، وجود دارد.
مداخلهٔ نظامی، رهبری دوران گذار و جنگ داخلی
نوید محبی با مطرح شدن نقش دولتهای خارجی در تغییرات احتمالی سیاسی، و درخواست شاهزاده رضا پهلوی از آنها برای «مداخلهٔ بشردوستانه» میگوید: مقامهای آمریکایی و اسرائیلی بارها گفتهاند که تغییر نظام در ایران باید توسط مردم ایران انجام شود. آنها میتوانند کمک کنند، اما نمیتوانند جای مردم عمل کنند.
این دانشآموختهٔ روابط بینالملل با اشاره به اعتراضهای ایرانیان در سرتاسر جهان تأکید میکند: اگر مردم در صحنه نباشند هیچ تغییری رخ نخواهد داد.
با این حال، میثم بادامچی شاهزاده رضا پهلوی را رهبر یک جریان مهم در اپوزیسیون میداند و میگوید،او نمایندهٔ همه اپوزیسیون نیست.
به باور آقای بادامچی، بخشی از جامعه، از جمله اصلاحطلبان و جمهوریخواهان، دیدگاههای متفاوتی دارند و بخش اندکی از جامعه همچنان از جمهوری اسلامی حمایت میکند.
نویسندهٔ کتاب «فلسفهٔ سیاسی پسااسلامگرا: گفتوگوی جان رالز و روشنفکران ایرانی» تأکید میکند: هرگونه تغییر باید به گونهای مدیریت شود که از وقوع جنگ داخلی جلوگیری شود.
جدل دربارهٔ میزان پایگاه اجتماعی
نوید محبی از اعضای اتحادیهٔ ملی برای دموکراسی در ایران با به چالش کشیدن نظر میثم بادامچی دربارهٔ پایگاه اجتماعی شاهزاده رضا پهلوی میگوید میزان حمایت از شاهزاده رضا پهلوی بسیار بیشتر از آن چیزی است که برخی مطرح میکنند.
به گفتهٔ آقای محبی، اصلاحطلبان در ۲۰ سال گذشته فرصت داشتند پایگاه اجتماعی خود را نشان دهند، اما موفق نشدند و امروز مردم در خیابانها نام شاهزاده رضا پهلوی را صدا میزنند. این موضوع نشاندهندهٔ میزان حمایت مردمی است.
میثم بادامچی در پاسخ با تأکید بر این موضوع که صندوق رأی در آینده تعیین کننده خواهد بود، میگوید: بسیاری از اصلاحطلبان در زندان هستند و امکان فعالیت آزاد ندارند. این موضوع باید در تحلیلها در نظر گرفته شود.
نوید محبی به افزایش یافتن احتمال تغییر نظام در ایران اشاره میکند و معتقد است در چنین شرایط داخلی و بینالمللی توافق میان جمهوری اسلامی و غرب دور از ذهن است.