پاراگراف اول؛ عبور از «دوران شاه‌سلطان حسینی» با کدام راهبرد خارجی؟

بیانیهٔ کاخ سفید که سخنی از «تغییر رژیم» در آن به میان نیامده، اهداف حملات آمریکا به ایران را نابودی موشک‌ها، انهدام نیروی دریایی، اطمینان از توقف رفتارهای بی‌ثبات‌کنندهٔ نیروهای نیابتی، و جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی ایران به سلاح هسته‌ای عنوان کرده است.

مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، در اولین اظهارنظرهایش گفت: ما می‌دانستیم که اسرائیل قرار است اقدامی علیه ایران انجام دهد. همچنین می‌دانستیم که این اقدام می‌تواند باعث شود رژیم ایران به نیروهای آمریکایی حمله کند.

این صحبت‌ها، اما بعدتر تحت‌الشعاع اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا قرار گرفت؛ جایی که او گفت اسرائیل ممکن است از آمریکا پیروی کرده باشد.

وزیر خارجهٔ آمریکا در ادامهٔ درگیری‌ها تلاش کرد مواضعش را بیشتر با دیدگاه رئیس‌جمهور این کشور هماهنگ کند و با تأکید بر این‌که «ما مصمم بودیم که اول ضربه نخوریم»، مفهوم «دفاع پیشگیرانه» را که به گفته‌های دونالد ترامپ نزدیک‌تر بود، پررنگ‌تر کرد.

در همین حال، ایران زیر بار حمله‌های سنگینی قرار گرفته است؛ حمله‌هایی که هدف راهبردی آن، دست‌کم از زبان مقام‌های آمریکایی، هنوز به روشنی آن‌چه در اقدام اسرائیل دیده می‌شود، بیان نشده است.

در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که آیا باید از چنین رویکردی انتظار سرنگونی جمهوری اسلامی را داشت؟ یا این‌که هر دو طرف این جنگ، نیم‌نگاهی نیز به رهبر آیندهٔ جمهوری اسلامی دارند؛ رهبری که شاید قرار است در دل همین آتشباری و در دل تحولات پیشِ رو نامش روشن شود؟

در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، شایان سمیعی، تحلیل‌گر امنیت ملی و مسائل خاورمیانه، همراه با هوشنگ امیراحمدی، مدیر پیشین مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه راتگرز و بنیان‌گذار شورای ایرانی–آمریکایی، هر دو از آمریکا دربارهٔ موضوع بحث کرده‌اند.

پاراگراف اول؛ عبور از «دوران شاه‌سلطان حسینی» با کدام راهبرد خارجی؟

جنگ اسرائیل با ایران؟

هوشنگ امیراحمدی معتقد است این جنگ، جنگ آمریکا نیست؛ جنگ اسرائیل است.

این کارشناس مسائل خاورمیانه هدف اسرائیل را صرفاً تغییر رژیم نمی‌داند، بلکه می‌گوید هدف آن نابودی ایران است.

آقای امیراحمدی معتقد است اسرائیل سال‌هاست می‌گوید ایران کشور بزرگی است و در درازمدت نمی‌تواند با چنین کشوری زندگی کند و باید ایران دست‌کم به پنج یا شش کشور تقسیم شود.

او نابودی برنامهٔ هسته‌ای جمهوری اسلامی یا توقف غنی‌سازی و حتی از بین بردن توانایی‌های موشکی ایران را با توجه به گفته‌های رئیس‌جمهور آمریکا پس از جنگ ۱۲ روزه که بر از بین رفتن توانایی هسته‌ای ایران تأکید داشت، یک اقدام تبلیغاتی می‌داند.

آقای امیراحمدی با انتقاد از افرادی که از دقت ادوات جنگی حرف می‌زنند می‌گوید جنگ‌ها هنوز هم شبیه چند قرن پیش هستند؛ می‌آیند، ویران می‌کنند و می‌روند.

آقای امیراحمدی جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران را با مطرح کردن پرسش‌هایی چند، جنگی «غیرقانونی و تحمیلی» می‌داند و می‌گوید اگر مشکل با رژیم است، باید رژیم را هدف قرار داد. چرا مدرسه، ورزشگاه یا خانهٔ مردم هدف قرار می‌گیرد؟

شایان سمیعی با رد کردن گزارهٔ «این جنگ اسرائیل است» می‌گوید دونالد ترامپ برای مدت طولانی به جمهوری اسلامی فرصت مذاکره داد تا دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای به توافق برسند و امکان راستی‌آزمایی فراهم شود. اما به گفتهٔ او، مقام‌های ایرانی این فرصت را از دست دادند.

آقای سمیعی همچنین قصد تجزیهٔ ایران از سوی اسرائیل را ادعا و فرافکنی دانسته و مدعی شد که سپاه پاسداران مراکز خود را در نزدیکی مدارس، زیر ورزشگاه‌ها یا بیمارستان‌ها قرار می‌دهد و سران حکومت در این مکان‌ها پناه می‌گیرند.

به گفتهٔ این تحلیلگر مسائل خاورمیانه، این نوع رفتار شبیه راه کنش‌های تروریستی و چریکی است.

آقای سمیعی می‌گوید بسیاری از معترضان ایرانی از ایالات متحده و اسرائیل درخواست کمک کرده‌اند و از این کشورها خواسته‌اند به یاری‌شان بیایند.

تغییر رژیم، حمایت خارجی

هوشنگ امیراحمدی با اشاره به اتفاقات سال هزار و ۳۵۷ که منجر به سقوط حکومت پهلوی شد، می‌گوید اگر مردم ایران حکومت‌شان را نمی‌خواهند، باید خودشان آن را تغییر دهند.

او ضمن مخالفت با صحبت‌های شایان سمیعی می‌گوید اگر قرار باشد هر ملتی که از حکومتش ناراضی است از آمریکا یا اسرائیل بخواهد به کشورش حمله کند، نظم جهانی از هم می‌پاشد.

آقای امیراحمدی با اشاره به روند معکوس مشارکت شهروندان در انتخابات می‌گوید جمهوری اسلامی حکومتی در مسیر افول است، اما باید زمان آن فرا برسد.

در مقابل، شایان سمیعی با قرار دادن سال‌شماری از اعتراض‌های مدنی در ایران از ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۴ می‌گوید مردم این حکومت را نمی‌خواهند، راه‌های مسالمت‌آمیز بسته شده است، طبیعی است که از جهان درخواست کمک کنند.

آقای سمیعی معتقد است ایالات متحده اعلام کرده که قصد تعیین رهبر آیندهٔ ایران را ندارد، بلکه می‌خواهد شرایطی ایجاد کند که مردم ایران خودشان بتوانند تغییر رژیم را رقم بزنند.

لحظهٔ نادرشاهی

به باور شایان سمیعی هرگونه پیامی که در خارج از ایران از سوی حامیان جمهوری اسلامی منتشر می‌شود، نباید مبنای قضاوت قرار گیرد. او خطاب به شهروندان معترض ایرانی داخل کشور می‌گوید مردم آمریکا و مردم اسرائیل، همچنین دولت‌های این کشورها، مخالف شما نیستند؛ بلکه این حکومت جمهوری اسلامی است که با شما در تقابل قرار دارد.

هوشنگ امیراحمدی اما معتقد است در سال‌های گذشته آن‌چه او نوعی حکومت شاه سلطان حسینی می‌نامد، بر ایران حاکم بوده است که این وضعیت رو به پایان است.

او می‌گوید شهروندان ایرانی در تهران، در شهرستان‌ها، در مدارس و در میدان‌های شهر می‌بینند که چه کسی دوست آن‌هاست و چه کسی دشمنشان.

آقای امیراحمدی برای تعریف تحولات امروز ایران از آن‌چه «لحظهٔ نادرشاهی» می‌نامد استفاده کرده و می‌گوید مردم ایران باید این لحظهٔ تاریخی را درک کنند. به گمان من، آمریکا و اسرائیل نیز باید این واقعیت را دریابند.